Hình thành 4 khu đô thị vệ tinh
Thời gian qua, các khu đô thị (KĐT) mới giữ chức năng là vệ tinh cho đô thị hiện hữu đã được thành phố quy hoạch. Tuy nhiên, do một số yếu tố khách quan và thiếu nguồn lực thực hiện nên nhiều KĐT mới vẫn trong tình trạng “treo”. Đơn cử như KĐT Tây Bắc đã được quy hoạch từ năm 2007, trải dài trên địa bàn các huyện Củ Chi và Hóc Môn, rộng khoảng 6.000ha, nhưng hơn 15 năm qua chưa thể phát triển như mong muốn. Ở khu vực phía nam, KĐT Hiệp Phước (huyện Nhà Bè) được quy hoạch 1.354ha nằm trong tổng thể KĐT cảng Hiệp Phước (diện tích 3.900ha) cũng “án binh bất động”. Còn khu vực phía tây hiện là khu trung tâm hành chính của huyện Bình Chánh, được xem là KĐT phát triển nhất của huyện này. Riêng huyện Cần Giờ, cực nam hướng ra biển có KĐT lấn biển Cần Giờ rộng 2.970ha, trong tương lai gần sẽ là hướng phát triển chủ đạo của thành phố.
Trong đề án nhánh về định hướng phát triển hạ tầng đô thị các huyện ngoại thành TP Hồ Chí Minh đã xác định, trong tương lai, bốn KĐT gồm Tây Bắc, Hiệp Phước, Bình Chánh, Cần Giờ sẽ là các đô thị tiên phong, đóng vai trò bứt phá của các huyện ngoại thành và được phát triển theo mô hình thành phố ngoại vi hay còn gọi là đô thị vệ tinh.
Theo đề án, Sở Quy hoạch - Kiến trúc phân nhóm các mô hình định cư ở vùng ven TP Hồ Chí Minh gồm sáu nhóm: Nhóm 1 là nông thôn bảo tồn, lấy tự nhiên là chủ đạo; nhóm 2 là nông thôn mật độ cao; nhóm 3 là thị trấn hoặc giao thoa ven đô theo mô hình đô thị - nông thôn; nhóm 4 là đô thị ngủ; nhóm 5 là đô thị hình thành từ lan tỏa; cuối cùng nhóm 6 là trung tâm - lõi trung tâm - khu vực động lực mới. Trong đó, nhóm 6 sẽ trở thành các trung tâm của các huyện. Theo đó, nhóm 6 có chức năng kinh tế mới, có vai trò là trung tâm đô thị thứ cấp của vùng lớn, là động lực tạo phát triển lâu dài cho địa phương. Trong đó, các ngành nghề như du lịch, giáo dục đại học và dạy nghề, dịch vụ và công nghiệp gắn với cảng - logistics là cấu trúc kinh tế nổi trội. Trong đề án, Sở Quy hoạch - Kiến trúc cho rằng, hiện nay các khu đô thị Cần Giờ, Tây Bắc, Hiệp Phước, Tây Bình Chánh có thể phát triển theo mô hình này.
Theo TS Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng phòng Quản lý quy hoạch chung (Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP Hồ Chí Minh), trên cơ sở đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, kết nối dịch vụ, việc làm và nơi ở cũng như chất lượng hạ tầng tại chỗ, các KĐT vệ tinh hình thành cần thu hút được các dự án phát triển đô thị quy mô lớn. Trên cơ sở này, Sở Quy hoạch - Kiến trúc đã kiến nghị UBND Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục rà soát hoàn chỉnh các nội dung về quy hoạch phân khu, quy hoạch xây dựng huyện và xác lập danh mục điều chỉnh quy hoạch khu vực ngoại thành để quản lý phát triển bền vững, chủ động đẩy nhanh tiến độ lập quy hoạch vùng huyện.
Ông Khương Văn Mười, nguyên Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc mở rộng không gian đô thị là cần thiết, cụ thể là xây dựng các KĐT mới chung quanh lõi đô thị TP Hồ Chí Minh. Việc này sẽ giúp nâng cao đời sống của người dân địa phương, đồng thời, thu hút người dân từ nơi khác đến. Không chỉ thế, điều này vừa giúp giãn dân ở khu vực trung tâm thành phố, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại khu vực phát triển mới.
Về phương án thực hiện, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP Hồ Chí Minh Nguyễn Thanh Nhã cho biết, với KĐT hiện hữu, thành phố tiếp tục phát triển theo hướng chỉnh trang, bổ sung hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội dựa trên việc kiểm soát tăng dân số, kiểm soát tầng cao, mật độ xây dựng, hệ số sử dụng đất. Với các khu vực phát triển mới, thành phố phân thành khu dân dụng; khu, cụm công nghiệp; hệ thống hạ tầng xã hội (văn hóa, giáo dục, y tế…); các khu vực bảo tồn (rừng phòng hộ, khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ…), qua đó điều chỉnh quy hoạch theo chức năng phát triển của từng khu vực.
Theo đề án nhánh về định hướng phát triển hạ tầng đô thị các huyện ngoại thành TP Hồ Chí Minh, hiện tổng nguồn lực được phân bổ cho đầu tư hạ tầng các huyện ngoại thành giai đoạn 2021-2030 dự kiến là 91.000 tỷ đồng. Cơ hội thu hút đầu tư tư nhân là 110.000 tỷ đồng, tổng cộng khoảng 200.000 tỷ đồng (tương đương 8 tỷ USD). Trong khi đó, nhu cầu vốn đầu tư phát triển tại chỗ (chưa tính hạ tầng kết nối nhanh) cho phát triển huyện ngoại thành trong giai đoạn 2021-2030 (dân số tăng thêm 1,4 triệu, cải thiện hạ tầng hiện hữu cho 2,1 triệu người) dự kiến là 10 tỷ USD.
Điểm nhấn du lịch lấn biển Cần Giờ
Năm 2018, UBND Thành phố Hồ Chí Minh đã phê duyệt đồ án quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/5.000 KĐT du lịch lấn biển Cần Giờ quy mô 600ha tại xã Long Hòa và thị trấn Cần Thạnh (huyện Cần Giờ). Đến tháng 6/2020, Thủ tướng Chính phủ quyết định phê duyệt điều chỉnh chủ trương đầu tư mở rộng dự án KĐT du lịch lấn biển Cần Giờ từ 600ha lên 2.870ha, với tổng mức đầu tư hơn 217.000 tỷ đồng.
Theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ, thời hạn thực hiện dự án là 50 năm, kể từ ngày 11/7/2007 cho phần diện tích 600ha và 50 năm đối với phần mở rộng quy mô kể từ ngày được thông qua quyết định chủ trương đầu tư. Tiến độ thực hiện được bảo đảm trong khoảng 11 năm, kể từ ngày được ký quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư. Tháng 2/2021, UBND Thành phố Hồ Chí Minh ban hành bốn quyết định phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 KĐT du lịch lấn biển Cần Giờ. Đầu năm 2023, UBND huyện Cần Giờ đồng ý cho Công ty CP Đô thị Du lịch Cần Giờ được xây dựng công trình tạm là hàng rào phục vụ thi công dự án KĐT du lịch lấn biển Cần Giờ.
Trước đó, tháng 9/2022, Thành ủy TP Hồ Chí Minh ban hành Nghị quyết về định hướng phát triển huyện Cần Giờ đến năm 2030. Trong đó, thành phố xác định đến năm 2030, huyện Cần Giờ cơ bản trở thành thành phố nghỉ dưỡng và du lịch sinh thái chất lượng cao, có khả năng cạnh tranh ở tầm khu vực. Mục tiêu đặt ra, tổng giá trị sản xuất bình quân giai đoạn 2021-2030 của huyện tăng 20,7%/năm. Đến năm 2030, tỷ trọng dịch vụ chiếm 74,7% tổng giá trị sản xuất; thu nhập bình quân đầu người đạt 182 triệu đồng/năm.
Theo TS, KTS Võ Kim Cương, nguyên Phó Kiến trúc sư trưởng TP Hồ Chí Minh, để phát triển các huyện ngoại thành gắn với các trung tâm thứ cấp theo mô hình đô thị vệ tinh hay ngoại vi, các khu vực như KĐT Tây Bắc, Cần Giờ phụ thuộc vào tiến độ các dự án kết nối như tuyến đường sắt đô thị, đường vành đai và cao tốc.
Trong đó, KĐT cảng Hiệp Phước là khu vực có tiềm năng, gần trung tâm thành phố nhưng rất cần đầu tư hạ tầng kết nối nhanh theo hướng dọc (đường sắt đô thị và đường sắt quốc gia) và kết nối ngang (đường vành đai 4) để thu hút đầu tư các dự án lớn.
Cùng quan điểm, TS Dư Phước Tân, Trưởng phòng Nghiên cứu quản lý đô thị (Viện Nghiên cứu và phát triển TP Hồ Chí Minh) góp ý, thành phố cần tạo cơ hội phát triển bứt phá KĐT tiên phong cảng Hiệp Phước để mở đường cho các dự án lớn có thể triển khai sau năm 2030, cùng các dự án chiến lược kết nối nhanh cho vùng. Huyện Bình Chánh có cơ hội phát triển khu tây trở thành đô thị tiên phong nếu nhìn từ quỹ đất và vị trí.
Xác định KĐT du lịch lấn biển Cần Giờ, Thành ủy TP Hồ Chí Minh xác định phải triển khai hiệu quả chiến lược phát triển bền vững Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2030-2040 để Cần Giờ trở thành hình mẫu về sự hài hòa giữa bảo tồn đa dạng sinh học, các hệ sinh thái tự nhiên với nâng cao sinh kế và chất lượng sống cộng đồng dân cư, tăng trưởng kinh tế xanh, bền vững.
Mới đây, Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Phan Văn Mãi ký quyết định thành lập Hội đồng thẩm định quy hoạch, điều chỉnh quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/5.000, quy hoạch chi tiết 1/500 KĐT du lịch lấn biển Cần Giờ. Hội đồng thẩm định do Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Nguyễn Thanh Nhã làm Chủ tịch; lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường làm Phó Chủ tịch. Hội đồng thẩm định còn có 14 ủy viên là Chủ tịch UBND huyện Cần Giờ và lãnh đạo các sở, ngành của TP Hồ Chí Minh. Hội đồng thẩm định có nhiệm vụ, quyền hạn tham gia góp ý, phản biện nội dung quy hoạch và các vấn đề liên quan KĐT du lịch lấn biển Cần Giờ.
Kết luận của hội đồng là một trong các cơ sở để cơ quan thẩm định tổng hợp và yêu cầu cơ quan trình thẩm định tiếp thu, hoàn chỉnh hồ sơ bảo đảm tuân thủ các quy định của pháp luật hiện hành, trình UBND Thành phố Hồ Chí Minh xem xét, quyết định. Đây là bước đi cần thiết, cẩn trọng của TP Hồ Chí Minh trước khi triển khai thực hiện đầu tư “siêu cảng” trung chuyển quốc tế trị giá 6 tỷ USD đã được xác định trong Nghị quyết 31/2022 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TP Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Để thực hiện, mới đây, Bộ Giao thông vận tải đã thống nhất với UBND Thành phố Hồ Chí Minh về việc lập đề án nghiên cứu xây dựng cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ.
