“Giữ lửa trong mỗi gia đình”
Trong dòng chảy hội nhập và phát triển, việc gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống là trách nhiệm của cả cộng đồng và cần bắt đầu từ ý thức của mỗi cá nhân, mỗi gia đình.
Tại xã Bù Gia Mập (thành phố Đồng Nai), gia đình ông Điểu Vơn là minh chứng sinh động cho việc giữ gìn bản sắc dân tộc từ những điều bình dị trong cuộc sống, góp phần nuôi dưỡng giá trị truyền thống và xây dựng nền tảng hạnh phúc bền vững trong mỗi mái ấm.
Căn nhà ông Điểu Vơn ở thôn Bù Dốt, xã Bù Gia Mập nằm trên tuyến biên giới Đồng Nai. Hằng ngày, trong căn nhà truyền thống, ông Vơn “truyền lửa” cho con cháu thông qua tiếng nói, những nét đẹp dân tộc mình một cách tự nhiên qua các hoạt động như dệt thổ cẩm thủ công, đan gùi tre hay chơi các bản nhạc từ cồng chiêng...
Ông Điểu Vơn cho rằng: Bản sắc văn hóa là những điều giản dị nhất trong cuộc sống như tiếng mẹ đẻ, biết đánh cồng chiêng, hiểu lễ hội, phong tục của dân tộc mình. Nhưng để duy trì được qua các thế hệ, phải thường xuyên trò chuyện bằng tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt hằng ngày, từ những việc nhỏ như chào hỏi, ăn uống đến học hành, các cháu đều được hướng dẫn bằng tiếng M'Nông để dần hình thành thói quen và ghi nhớ.
“Người lớn phải dạy cho các cháu từ khi còn nhỏ, để các cháu hiểu mình là người M'Nông, biết nói tiếng M'Nông. Mình phải kiên trì trong thời gian dài thì từng nếp sinh hoạt truyền thống mới thấm sâu vào tiềm thức con cháu một cách tự nhiên”, ông nói.
Với sự bền bỉ và tâm huyết của ông Điểu Vơn, mạch nguồn văn hóa của người M'Nông trong gia đình không chỉ được gìn giữ mà còn nối dài qua từng thế hệ. Anh Nguyễn Văn Đủ (con rể ông Điểu Vơn) chia sẻ: “Môi trường sống giàu bản sắc ấy đã giúp tôi hiểu sâu sắc hơn về văn hóa M'Nông. Từ đan lát, dệt thổ cẩm đến sử dụng cồng chiêng trong các dịp lễ hội, đó là những giá trị văn hóa vô cùng to lớn cần được duy trì lâu dài để truyền lại cho thế hệ sau”.
Chính môi trường văn hóa gia đình đã nuôi dưỡng ý chí, tinh thần học tập cho chị Điểu Thị Hoa, con gái ông Điểu Vơn. Hiện chị công tác tại Vườn Quốc gia Bù Gia Mập, xã Bù Gia Mập, thành phố Đồng Nai. Một người con khác của ông Điểu Vơn là chị Điểu Thị Nương hiện công tác trong lĩnh vực văn hóa-xã hội của xã Bù Gia Mập.
Chị Nương phấn khởi nói: “Tôi tự hào khi gia đình vẫn giữ được những giá trị truyền thống của người M'Nông. Từ nhỏ, chúng tôi đã được dạy đánh cồng chiêng, học đan lát, dệt thổ cẩm. Với công việc hiện nay, tôi càng ý thức rõ hơn trách nhiệm lan tỏa và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ”.
Từ một gia đình tiêu biểu, mô hình bảo tồn văn hóa tại Bù Gia Mập đang dần được nhân rộng. Nhiều hộ gia đình đã chủ động tham gia gìn giữ tiếng nói, trang phục và phong tục truyền thống của dân tộc mình.
Đồng chí Điểu Kiêng, Phó Bí thư Thường trực xã Bù Gia Mập đánh giá: “Gia đình ông Điểu Vơn là một trong những điển hình trong giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc M'Nông. Từ đó, địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, nhân rộng; đồng thời phối hợp các đoàn thể tổ chức nhiều hoạt động sinh hoạt, truyền dạy văn hóa, góp phần xây dựng đời sống văn hóa cơ sở”.
Người trẻ Bom Bo giữ nhịp văn hóa xtiêng
Tại vùng đất anh hùng Bom Bo, xã Bom Bo, thành phố Đồng Nai, nhiều người trẻ luôn nhiệt huyết bảo tồn bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc Xtiêng. Chị Điểu Thị Xia 38 tuổi, người dân tộc Xtiêng là một minh chứng. Chị Điểu Thị Xia là con gái của già làng, dũng sĩ diệt Mỹ Điểu Lên. Từ nhỏ, chị Xia đã đam mê, tự hào và yêu thích nét đẹp văn hóa của dân tộc mình.
Hằng ngày, chị học mẹ cách sử dụng khung cửi dệt thổ cẩm, se sợi, nhuộm màu, phối màu trên hoa văn... để tạo nên sản phẩm thổ cẩm. Không chỉ sắc sảo trong từng đường nét dệt thổ cẩm, chị còn học và biết chế biến các món ăn truyền thống như canh thục, canh bồi, cơm lam và rượu cần.
Chị Xia cho biết: “Cuộc sống hiện đại mang đến nhiều tiện nghi nhưng cũng khiến không ít nét đẹp văn hóa truyền thống dần mai một. Nhiều phong tục, lễ hội, nghề thủ công và lối sống cộng đồng bị lãng quên trước nhịp sống gấp gáp, xu hướng công nghệ và ảnh hưởng từ văn hóa ngoại lai. Để lưu giữ giá trị truyền thống, từ năm 2015, tôi cùng 20 phụ nữ trong thôn thành lập Tổ dệt thổ cẩm, nấu rượu cần thôn Bom Bo".
Ngoài ra, chị Xia còn tích cực tham gia các lớp truyền dạy nghề truyền thống do các cấp tổ chức trên địa bàn; đứng ra phát động thành lập hội nhóm chị em phụ nữ trong sóc gồm 16 thành viên của 16 hộ gia đình trồng rau nhíp-nguyên liệu chính để nấu món đặc sản canh thục của dân tộc Xtiêng. Đầu ra sản phẩm lá nhíp là các quán ăn, nhà hàng..., đem lại thu nhập cho thành viên trong tổ từ 3-5 triệu đồng/người/tháng.
Người có uy tín xã Bom Bo Điểu Mớ cho biết: “Điểu Thị Xia là một trong những người thuộc thế hệ trẻ năng động. Hằng ngày, Xia tuyên truyền, vận động người dân địa phương xóa bỏ các hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan, xây dựng nếp sống văn minh, phát triển kinh tế. Xia còn truyền nghề cho chị em trong sóc thành thạo dệt thổ cẩm, nấu rượu cần hoặc các món ăn dân tộc".
Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa trong thời kỳ hội nhập không chỉ là bảo tồn những giá trị của quá khứ, mà còn là cách để cộng đồng các dân tộc anh em khẳng định vị thế trong hiện tại và tương lai.
Từ những mái ấm gia đình giữ lửa truyền thống đến những người trẻ tâm huyết đưa văn hóa gắn với sinh kế, mạch nguồn văn hóa nơi vùng đất Đồng Nai đang được tiếp nối bền bỉ. Khi truyền thống được trân trọng và làm mới bằng hơi thở cuộc sống hôm nay, đó cũng là nền tảng để xây dựng khối đại đoàn kết, tạo động lực cho phát triển bền vững.
