Trong quá trình triển khai các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội, đặc biệt là các đoạn đi ngầm qua khu vực nội đô, việc sử dụng máy đào hầm TBM (Tunnel Boring Machine) thu hút sự quan tâm của dư luận.
Nhiều người đặt vấn đề: Hai máy TBM vừa hoàn thành việc đào 4km hầm tuyến Nhổn-ga Hà Nội có thể tiếp tục dùng cho các tuyến khác như tuyến số 2 (Nam Thăng Long-Trần Hưng Đạo) hay tuyến số 5 (Văn Cao-Hòa Lạc) hiện đang triển khai hay không? Khả năng tái sử dụng thiết bị này ra sao? Đại diện Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội (MRB) đã có trao đổi làm rõ về nội dung này.
Đại diện MRB cho biết, về nguyên tắc, thiết bị TBM không phải là loại có thể dùng chung cho mọi dự án. Mỗi máy được thiết kế và lựa chọn dựa trên những điều kiện kỹ thuật cụ thể, từ địa chất, địa tầng, thủy văn cho đến yêu cầu kiểm soát lún và bảo đảm an toàn trong môi trường đô thị.
Hai máy TBM1 và TBM2 được đầu tư riêng phục vụ thi công đoạn hầm của tuyến Nhổn-ga Hà Nội, trên cơ sở các điều kiện địa chất và thiết kế đặc thù của dự án này. Trong khi đó, các tuyến metro khác của thành phố có điều kiện thi công và yêu cầu kỹ thuật khác biệt, vì vậy việc lựa chọn công nghệ và thiết bị sẽ được xem xét riêng trong từng dự án, trên cơ sở hồ sơ thiết kế và phương án kỹ thuật cụ thể.
Một vấn đề khác cũng được dư luận quan tâm là thông tin cho rằng hai máy TBM sau khi hoàn thành nhiệm vụ sẽ không thể sử dụng lại. Đại diện MRB khẳng định, nhận định này chưa hoàn toàn chính xác. Trên thực tế, máy TBM hoàn toàn có thể được tái sử dụng nếu sau khi kết thúc dự án được kiểm tra, đánh giá tổng thể và cải hoán để đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của dự án mới.
Tuy nhiên, khả năng tái sử dụng phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Đáng chú ý là mức độ hao mòn của thiết bị sau quá trình thi công, đặc biệt là đầu cắt và các hệ thống cơ điện chính; sự phù hợp với điều kiện địa chất của dự án tiếp theo; cũng như yêu cầu kỹ thuật về kiểm soát lún, biến dạng. Bên cạnh đó, yếu tố kinh tế cũng đóng vai trò quan trọng, khi phải cân nhắc giữa chi phí cải tạo, vận chuyển, lắp dựng lại với phương án đầu tư thiết bị mới.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, có cả hai trường hợp. Một số máy TBM sau khi được nâng cấp có thể tiếp tục phục vụ nhiều dự án khác nhau. Ngược lại, cũng có những máy được thiết kế quá đặc thù cho một công trình cụ thể nên khó hoặc không hiệu quả khi tái sử dụng, buộc phải tháo dỡ, tái chế sau khi hoàn thành nhiệm vụ.
Theo đại diện MRB, trong các dự án xây dựng, TBM là thiết bị thuộc trách nhiệm quản lý và đề xuất phương án sử dụng của nhà thầu. Trên cơ sở đánh giá kỹ thuật và hiệu quả kinh tế, nhà thầu sẽ quyết định phương án tiếp tục sử dụng hay đầu tư mới. Chủ đầu tư chỉ xem xét, chấp thuận khi phương án đó đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của dự án và các điều kiện hợp đồng liên quan.
Liên quan chi phí đầu tư 2 máy TBM1 và TBM2, MRB cho biết đây không phải là hạng mục độc lập do chủ đầu tư trực tiếp quản lý, mà nằm trong tổng giá trị gói thầu xây lắp. Các thông tin chi tiết thuộc phạm vi hợp đồng giữa các bên và được bảo mật theo quy định.
Đối với phương án xử lý thiết bị sau khi hoàn thành thi công, theo thông lệ, nhà thầu sẽ chịu trách nhiệm tháo dỡ, di chuyển khỏi công trường và chủ động quyết định các phương án tiếp theo như tái sử dụng, chuyển nhượng, thanh lý hoặc tái chế, trên cơ sở bảo đảm hiệu quả kỹ thuật và kinh tế.
Về phía chủ đầu tư, nhiệm vụ trọng tâm là lựa chọn giải pháp công nghệ và tổ chức thi công phù hợp, bảo đảm yêu cầu về chất lượng, an toàn và tiến độ dự án; đồng thời giám sát việc thực hiện hợp đồng của nhà thầu, trong đó có việc huy động, sử dụng và tháo dỡ thiết bị đúng quy định, không ảnh hưởng đến công trình và khu vực chung quanh.
Có thể thấy, việc sử dụng và tái sử dụng máy đào hầm TBM là vấn đề kỹ thuật phức tạp, cần được xem xét trên cơ sở từng dự án cụ thể. Những thông tin được MRB cung cấp góp phần làm rõ hơn các băn khoăn của dư luận; đồng thời cho thấy yêu cầu chặt chẽ trong quản lý, lựa chọn công nghệ đối với các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội hiện nay.
