Giữ lửa ca trù

Căn nhà của đại gia đình nghệ nhân ca trù dòng họ Nguyễn nằm khiêm nhường trong con ngõ nhỏ phố Thụy Khuê là nơi chất chứa những kỷ niệm đáng tự hào của nhiều thế hệ đã nỗ lực giữ gìn nghệ thuật truyền thống của dân tộc. 

Giữ lửa ca trù

Bằng tình yêu và niềm say mê của mình, nghệ nhân đàn đáy Nguyễn Văn Khuê (ảnh bên) đã trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, góp phần truyền giữ, quảng bá nghệ thuật ca trù đến với khán giả trong và ngoài nước.

1. Nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê là hậu duệ của dòng tộc họ Nguyễn có bảy đời làm nghề và truyền nghề ca trù liên tục - đã sản sinh ra Giáo phường ca trù Thái Hà. Sinh ra và lớn lên giữa cái nôi ca trù của Hà Nội, nghệ nhân đồng hành với cây đàn đáy - người bạn của mình từ thuở thơ ấu. Trong những ngày lễ, ngày Tết, thân phụ của nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê là nghệ nhân Nguyễn Văn Mùi thường mời các nghệ nhân ca trù về số 27 Thụy Khuê để hát thờ. Hồi tưởng lại những ngày mình còn thơ bé, nghệ nhân ngoài 60 tuổi rưng rưng: "Thời đó, ca trù bị coi rẻ, nhiều đào nương, kép đàn không dám nhận mình là người trong nghề. Chỉ có duy nhất ngày lễ, ngày Tết, những người như bà Quách Thị Hồ, bà Phó Thị Kim Đức mới về hát thờ…".

Lúc mới đầu nghe ca trù từ những ca nương đệ nhất bộ, kép đàn Văn Khuê đã cảm thấy thích và yêu vô cùng, nhưng phải đi vào tập luyện thật sự mới cảm thấy khó. Ông nhớ lại: "Mỗi một ngón đàn đều rất khó, học tiếng nào biết tiếng đó, mỗi ngày học một kiểu, mỗi bài đánh một khác, rất khó để có thể tìm ra quy luật. Điều này khiến tôi ngày càng cảm thấy chán nản". Dù khó khăn là vậy, nghệ nhân Nguyễn Văn Mùi vẫn bền bỉ rèn cặp, đồng hành trong suốt quá trình học tập của nghệ nhân Khuê, và chính nhờ sự động viên đó mà ca trù Việt Nam có được nghệ nhân kép đàn ưu tú Nguyễn Văn Khuê của ngày hôm nay.

Được học ca trù từ các nghệ nhân Phó Đình Kỳ (anh trai ca nương Phó Thị Kim Đức), cụ Đinh Khắc Ban rồi tốt nghiệp Nhạc viện Hà Nội, bắt đầu đi làm, ông Khuê nhận thấy: "Năm tháng qua đi tôi được học hỏi rất nhiều, ngôi trường chính là ngôi nhà của tôi, sự giữ gìn ngọn lửa ca trù trong dòng tộc đã gieo vào trong tôi tình yêu mãnh liệt với ca trù, từ đó, tôi kết nối được với truyền thống cha ông". Đến giờ nghệ nhân Văn Khuê tự hào đã có 50 năm gìn giữ nghệ thuật ca trù của dòng họ và thực hiện được tâm nguyện "giữ lấy nghề" mà thân phụ ông luôn đau đáu.

2. Vào khoảng thập niên 90 của thế kỷ trước, sau khi ông Tôn Thất Tiết (nhạc sĩ người Pháp gốc Việt) về Việt Nam để tìm hiểu về nghệ thuật ca trù, đến năm 1993, nhóm nghệ nhân Ca trù Thái Hà là một trong những sứ giả đầu tiên của Việt Nam mang nghệ thuật ca trù đi ra thế giới, đầu tiên là ở Pháp. Cùng năm đó, ca trù Việt Nam cùng nhã nhạc cung đình Huế được mời sang Pháp biểu diễn.

Ông Khuê xúc động kể lại: "Lần thứ hai, Thị trưởng Paris mang máy bay lên thẳng đến đón đoàn Ca trù Thái Hà Việt Nam. Sau đó, chúng tôi đã đi biểu diễn, giới thiệu nghệ thuật ca trù ở nhiều địa phương trên nước Pháp, họ nghe ca trù một cách trân trọng vô cùng". Sau khoảng thời gian đó, ca trù được biết đến rộng rãi, Câu lạc bộ Ca trù Thái Hà liên tục được mời sang Anh, Pháp, Italy, Hà Lan, Bỉ… để biểu diễn.

Vào năm 2002, Quỹ Ford tài trợ một khoản kinh phí lớn cho dự án truyền dạy nghệ thuật rối nước và ca trù, Cục Nghệ thuật biểu diễn kết hợp cùng Quỹ Ford đã mời gia đình nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê và nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc đến dạy cho những hạt nhân của 13 câu lạc bộ ca trù trên toàn quốc với mong muốn "hồi sinh" ca trù. Các nghệ nhân Câu lạc bộ Ca trù Thái Hà đã không giấu nghề, mà thống nhất truyền lại tất cả những khổ phách khuôn, tiếng hát khuôn, tiếng đàn khuôn của giáo phường Ca trù Thái Hà. "Phải lan truyền rộng rãi ca trù, nếu chỉ truyền giữ trong dòng họ thì không ai biết được cái hay, cái đẹp" - nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê cho biết.

Nỗ lực của các nghệ nhân, các cơ quan quản lý và những người yêu di sản văn hóa truyền thống Việt đã được đền đáp xứng đáng. Ngày 1/10/2009, UNESCO chính thức ghi danh ca trù vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.

Giờ đây, nguồn mạch của nghệ thuật ca trù đã vượt thoát được giai đoạn gian khó nhất, được biết đến và yêu mến rộng rãi cả trong nước và quốc tế. Vậy nhưng, nỗi lo mai một, biến tấu những giá trị nghệ thuật đã được gìn giữ qua rất nhiều thăng trầm của thời cuộc thì vẫn hiển hiện.

"Điều đáng lo ngại nhất bây giờ với các bạn trẻ khi học ca trù đó là không có khả năng làm thơ, bởi vậy ca trù mất đi tính sáng tạo, chỉ còn lại những bài bản của các bậc thi hào xưa. Để tiếp tục lưu giữ nghệ thuật ca trù, chúng tôi đã làm tất cả những gì có thể, mỗi năm đều đầu tư kinh phí cho những câu lạc bộ có tiếng để đào tạo các cháu lớp 1, lớp 2 nhằm phục dựng ca trù, nhưng thật sự rất khó. Để yêu ca trù và gắn bó với ca trù phải mất vài chục năm, trong khi tính triết lý của ca trù rất sâu và rất khó để thế hệ trẻ có thể tiếp cận ngay", nghệ nhân Khuê đau đáu chia sẻ.

Có thể bạn quan tâm

Các đô thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh kiên định quan điểm không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế, coi đây là bước đi quan trọng để cải thiện chất lượng sống của người dân. (Ảnh TTXVN)

Hành động quyết liệt vì một môi trường xanh

Ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh đang ngày càng nghiêm trọng. Trong bối cảnh sức ép về tốc độ đô thị hóa, dân số, cơ sở hạ tầng giao thông, biến đổi khí hậu gia tăng..., sẽ là thách thức lớn nếu các địa phương không quyết liệt hành động.

Tại buổi họp phụ huynh kết thúc học kỳ I của lớp 9, giáo viên sẽ trao đổi về việc đăng ký nguyện vọng thi trung học phổ thông của các học sinh. (Ảnh Trường THCS Hoàn Kiếm (Hà Nội)

Phép thử về tư duy giáo dục của xã hội

Kỳ thi tốt nghiệp trung học cơ sở năm 2026 đang chuẩn bị bước vào giai đoạn cao điểm. Đây là kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 đầu tiên được triển khai sau quá trình sáp nhập các tỉnh, thành phố, từ đó đặt ra không ít thách thức cho ngành giáo dục, nhà trường, học sinh và phụ huynh.

Các tiết học của học sinh tiểu học từ lâu đã được tiếp cận với công nghệ, bảo đảm đầy đủ cơ sở để đưa AI vào giảng dạy. (Ảnh Trường tiểu học Long Biên, Hà Nội)

Từng bước thận trọng để tiến xa hơn

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Khung nội dung thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo (AI) cho học sinh phổ thông, bắt đầu ở bậc tiểu học, dự kiến triển khai từ đầu năm 2026, sau đó đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng.

Thanh niên, người lao động cần chủ động trau dồi kỹ năng, để đáp ứng nhu cầu tuyển dụng. (Ảnh Thu Hà)

Nhiều cơ hội cho ứng viên chất lượng cao

Trước làn sóng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo tiếp tục chi phối thị trường, năm 2026, ngoài nhu cầu nhân lực thời vụ dịp Tết Bính Ngọ, nhiều doanh nghiệp sẽ thận trọng, chỉ tuyển dụng lao động có kỹ năng, cho những vị trí cần thiết.

Ông Hồ Sỹ Hùng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và ông Phan Xuân Thủy, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương trao cúp và chứng nhận “Top 20 Doanh nghiệp Văn hóa, Uy tín năm 2025” cho doanh nghiệp.

Phát triển hệ giá trị, văn hóa kinh doanh

Sáng 10/1, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã tổ chức Lễ công bố “Doanh nghiệp Văn hóa, Uy tín năm 2025”. Các doanh nghiệp được vinh danh là những điển hình tiên phong trong thực hành đạo đức doanh nhân, văn hóa kinh doanh và trách nhiệm xã hội.

Trung tâm y tế Quân – Dân y đặc khu Côn Đảo, trực thuộc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh mới kể từ ngày 01/7/2025, sớm tiếp nhận hỗ trợ nhân lực y tế chuyên khoa của Thành phố Hồ Chí Minh.

Kỳ vọng luồng gió mới cho y tế cơ sở

Ngay từ những ngày đầu năm mới 2026, các xã, phường trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đã đi vào vận hành các trạm y tế địa phương theo mô hình mới, nhanh chóng bắt tay vào thực hiện nhiệm vụ chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Lực lượng cảnh sát giao thông tổ chức phân luồng, điều tiết giao thông. (Nguồn Cục Cảnh sát giao thông)

Dựng “lá chắn" cho giao thông ngày Tết

Trong vòng một tháng qua, liên tiếp xảy ra các vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng, tại địa bàn nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước. Vào thời điểm Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đang đến gần, mật độ giao thông tăng cao, rất cần các biện pháp hạn chế và giảm thiểu thiệt hại do tai nạn giao thông gây ra.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị trực tuyến với các tỉnh, thành phố miền Trung về tình hình triển khai "Chiến dịch Quang Trung"- Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Tin tức

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký ban hành Công điện số 01/CĐ-TTg ngày 1/1/2026 yêu cầu các bộ, ngành, địa phương nỗ lực hoàn thành “Chiến dịch Quang Trung”, bảo đảm hoàn thành toàn bộ chiến dịch trước ngày 15/1/2026), tạo điều kiện cho người dân sớm an cư, lạc nghiệp.

Tiến sĩ Nguyễn Viết Hương (bên trái) thực hành thí nghiệm. (Ảnh NVCC)

Tuổi trẻ chung sức làm rạng danh Việt Nam

Tham dự Đại hội thi đua yêu nước toàn quốc 2025, nhiều đại biểu trẻ mong muốn đóng góp sức mình dựng xây quê hương, đất nước. Họ gặp nhau ở điểm đều là những người đã và đang có nhiều thành tích trong học tập, giảng dạy, nghiên cứu, và không ngừng sáng tạo.

Ca mổ ghép thận tự thân tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

Tín hiệu khởi sắc cho khoa học ứng dụng

“10 sự kiện Khoa học và Công nghệ nổi bật”, được Câu lạc bộ Nhà báo Khoa học và Công nghệ Việt Nam công bố gần đây, không chỉ khép lại một năm 2025 đáng tự hào, mà còn phát đi tín hiệu khởi sắc cho năm mới, đặc biệt là với lĩnh vực khoa học ứng dụng.

TS, KTS Nguyễn Văn Hải, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Hà Nội phát biểu.

Nhiều hoạt động ghi dấu ấn trong năm 2025

Ngày 30/12, tại trụ sở Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, Hội Kiến trúc sư Hà Nội đã tổ chức Hội nghị tổng kết hoạt động năm 2025, đánh dấu một năm nhiều dấu ấn trong công tác chuyên môn và phản biện xã hội.

Mô hình thư viện, tủ sách khuyến học ở thôn Phú Mẫn (Bắc Ninh).

Kết quả thực tiễn và những bài học kinh nghiệm ở Bắc Ninh

Bằng các phương pháp quán triệt, kiểm tra, nêu gương, Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh đã gắn việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong giải quyết vấn đề dân sinh, nhân rộng mô hình, tạo chuyển biến rõ rệt về trách nhiệm cán bộ.

Nhiều cơ sở đào tạo đã chủ động đổi mới để bắt nhịp đòi hỏi của thị trường lao động. (Ảnh VĂN HỌC)

Hóa giải thách thức cho thị trường lao động

Năm 2025 khép lại với đà phục hồi của thị trường lao động. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực vẫn ở mức thấp so với nhiều nước trong khu vực, tình trạng mất cân đối cung-cầu diễn ra phổ biến, đòi hỏi những giải pháp toàn diện để phát triển bền vững hơn trong năm 2026.

Lễ ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác giữa Công ty Cổ phần Học viện Công nghệ AIUNI và International Society of Data Scientists (ISODS).

Thước đo năng lực cho các nhân sự công nghệ Việt

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo trở thành năng lực cốt lõi của nền kinh tế số, các hệ thống chứng chỉ AI chuẩn hóa quốc tế trở thành thước đo năng lực giúp doanh nghiệp đánh giá khách quan trình độ nhân sự. Đây cũng là cơ sở để nhân sự nâng cấp kỹ năng, thu hẹp khoảng cách với thị trường và thích ứng bền vững với thời đại mới.

Toàn cảnh tại buổi tuyên truyền tại phường Kỳ Lừa (Lạng Sơn).

Khi lòng dân đồng thuận

Trong phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới”, sự đồng thuận của nhân dân được xem là yếu tố quyết định tạo nên thành công bền vững.

Từ bốn ngành đào tạo ban đầu, đến nay Phân hiệu đang đào tạo 10 mã ngành, bao phủ nhiều lĩnh vực thiết yếu đối với sự phát triển của tỉnh Lào Cai và khu vực Tây Bắc.

Hoa đã nở trên miền biên viễn

Trải qua quá trình xây dựng trong điều kiện ban đầu còn nhiều hạn chế, Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Lào Cai đã từng bước được đầu tư, kiện toàn và phát triển, trở thành một trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ trực thuộc Đại học Thái Nguyên.

Bể điều tiết của Nhà máy thủy điện Nậm Pạc tại xã Sin Suối Hồ, tỉnh Lai Châu.

Dòng thủy năng Nậm Pạc góp phần thắp sáng miền Tây Bắc

Là tỉnh vùng cao Tây Bắc, Lai Châu được thiên nhiên ưu ái nguồn tài nguyên nước mặt dồi dào, mật độ sông suối khá cao, với khoảng hơn 500 suối lớn nhỏ đan xen chặt chẽ. Tổng lượng tài nguyên nước mặt nội tỉnh là 13,44 tỷ m3/năm, từ lâu được xác định có tiềm năng lớn về thủy năng.

Hà Nội cần gấp rút quy hoạch vị trí, xây dựng trạm sạc, bảo đảm nhu cầu cho người dân. Ảnh: Văn Học.

Hạ tầng phải đi trước

Để tiến tới lộ trình hạn chế, cấm xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong khu vực vành đai 1 từ ngày 1/7/2026, khu vực vành đai 2 từ ngày 1/1/2028, việc quy hoạch phát triển mạng lưới trạm sạc tích hợp với hạ tầng điện trên địa bàn Thủ đô Hà Nội là vô cùng quan trọng.

Tác giả bên cột mốc chủ quyền trên đảo Hải Tặc.

“Nam du” Hải Tặc tìm kho báu

Quần đảo Hải Tặc - cái tên nghe gợi trí tò mò của những ai thích ngao du khám phá, nằm ở vùng biển biên giới Tây Nam của Tổ quốc, nơi mà nhiều người miền Tây còn chưa một lần đến, huống hồ với người miền bắc.

Đoàn đại diện thanh, thiếu niên Việt Nam tham dự COP30 chụp ảnh kỷ niệm cùng Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành tại Brazil.

COP30 - Từ góc nhìn người trẻ

Cuối tháng 11/2025, Hội nghị lần thứ 30 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu - COP30 diễn ra giữa mùa mưa bão dữ dội của Brazil. Sự tham dự của đoàn đại diện thanh, thiếu niên Việt Nam phản ánh những nỗ lực của giới trẻ trong việc làm chậm tiến trình biến đổi khí hậu.

Cán bộ, chiến sĩ lên đường, tham gia Chiến dịch Quang Trung.

Tin tức

Vùng 4 Hải quân (Bộ Tư lệnh quân chủng Hải quân) vừa phát động "Chiến dịch Quang Trung" giúp người dân bị ảnh hưởng sau mưa lũ tỉnh Khánh Hòa và Đắk Lắk xây dựng, sửa chữa nhà ở, phấn đấu hoàn thành trước Tết Nguyên đán 2026.