Giữ lửa ca trù

Căn nhà của đại gia đình nghệ nhân ca trù dòng họ Nguyễn nằm khiêm nhường trong con ngõ nhỏ phố Thụy Khuê là nơi chất chứa những kỷ niệm đáng tự hào của nhiều thế hệ đã nỗ lực giữ gìn nghệ thuật truyền thống của dân tộc. 

Giữ lửa ca trù

Bằng tình yêu và niềm say mê của mình, nghệ nhân đàn đáy Nguyễn Văn Khuê (ảnh bên) đã trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, góp phần truyền giữ, quảng bá nghệ thuật ca trù đến với khán giả trong và ngoài nước.

1. Nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê là hậu duệ của dòng tộc họ Nguyễn có bảy đời làm nghề và truyền nghề ca trù liên tục - đã sản sinh ra Giáo phường ca trù Thái Hà. Sinh ra và lớn lên giữa cái nôi ca trù của Hà Nội, nghệ nhân đồng hành với cây đàn đáy - người bạn của mình từ thuở thơ ấu. Trong những ngày lễ, ngày Tết, thân phụ của nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê là nghệ nhân Nguyễn Văn Mùi thường mời các nghệ nhân ca trù về số 27 Thụy Khuê để hát thờ. Hồi tưởng lại những ngày mình còn thơ bé, nghệ nhân ngoài 60 tuổi rưng rưng: "Thời đó, ca trù bị coi rẻ, nhiều đào nương, kép đàn không dám nhận mình là người trong nghề. Chỉ có duy nhất ngày lễ, ngày Tết, những người như bà Quách Thị Hồ, bà Phó Thị Kim Đức mới về hát thờ…".

Lúc mới đầu nghe ca trù từ những ca nương đệ nhất bộ, kép đàn Văn Khuê đã cảm thấy thích và yêu vô cùng, nhưng phải đi vào tập luyện thật sự mới cảm thấy khó. Ông nhớ lại: "Mỗi một ngón đàn đều rất khó, học tiếng nào biết tiếng đó, mỗi ngày học một kiểu, mỗi bài đánh một khác, rất khó để có thể tìm ra quy luật. Điều này khiến tôi ngày càng cảm thấy chán nản". Dù khó khăn là vậy, nghệ nhân Nguyễn Văn Mùi vẫn bền bỉ rèn cặp, đồng hành trong suốt quá trình học tập của nghệ nhân Khuê, và chính nhờ sự động viên đó mà ca trù Việt Nam có được nghệ nhân kép đàn ưu tú Nguyễn Văn Khuê của ngày hôm nay.

Được học ca trù từ các nghệ nhân Phó Đình Kỳ (anh trai ca nương Phó Thị Kim Đức), cụ Đinh Khắc Ban rồi tốt nghiệp Nhạc viện Hà Nội, bắt đầu đi làm, ông Khuê nhận thấy: "Năm tháng qua đi tôi được học hỏi rất nhiều, ngôi trường chính là ngôi nhà của tôi, sự giữ gìn ngọn lửa ca trù trong dòng tộc đã gieo vào trong tôi tình yêu mãnh liệt với ca trù, từ đó, tôi kết nối được với truyền thống cha ông". Đến giờ nghệ nhân Văn Khuê tự hào đã có 50 năm gìn giữ nghệ thuật ca trù của dòng họ và thực hiện được tâm nguyện "giữ lấy nghề" mà thân phụ ông luôn đau đáu.

2. Vào khoảng thập niên 90 của thế kỷ trước, sau khi ông Tôn Thất Tiết (nhạc sĩ người Pháp gốc Việt) về Việt Nam để tìm hiểu về nghệ thuật ca trù, đến năm 1993, nhóm nghệ nhân Ca trù Thái Hà là một trong những sứ giả đầu tiên của Việt Nam mang nghệ thuật ca trù đi ra thế giới, đầu tiên là ở Pháp. Cùng năm đó, ca trù Việt Nam cùng nhã nhạc cung đình Huế được mời sang Pháp biểu diễn.

Ông Khuê xúc động kể lại: "Lần thứ hai, Thị trưởng Paris mang máy bay lên thẳng đến đón đoàn Ca trù Thái Hà Việt Nam. Sau đó, chúng tôi đã đi biểu diễn, giới thiệu nghệ thuật ca trù ở nhiều địa phương trên nước Pháp, họ nghe ca trù một cách trân trọng vô cùng". Sau khoảng thời gian đó, ca trù được biết đến rộng rãi, Câu lạc bộ Ca trù Thái Hà liên tục được mời sang Anh, Pháp, Italy, Hà Lan, Bỉ… để biểu diễn.

Vào năm 2002, Quỹ Ford tài trợ một khoản kinh phí lớn cho dự án truyền dạy nghệ thuật rối nước và ca trù, Cục Nghệ thuật biểu diễn kết hợp cùng Quỹ Ford đã mời gia đình nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê và nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc đến dạy cho những hạt nhân của 13 câu lạc bộ ca trù trên toàn quốc với mong muốn "hồi sinh" ca trù. Các nghệ nhân Câu lạc bộ Ca trù Thái Hà đã không giấu nghề, mà thống nhất truyền lại tất cả những khổ phách khuôn, tiếng hát khuôn, tiếng đàn khuôn của giáo phường Ca trù Thái Hà. "Phải lan truyền rộng rãi ca trù, nếu chỉ truyền giữ trong dòng họ thì không ai biết được cái hay, cái đẹp" - nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê cho biết.

Nỗ lực của các nghệ nhân, các cơ quan quản lý và những người yêu di sản văn hóa truyền thống Việt đã được đền đáp xứng đáng. Ngày 1/10/2009, UNESCO chính thức ghi danh ca trù vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.

Giờ đây, nguồn mạch của nghệ thuật ca trù đã vượt thoát được giai đoạn gian khó nhất, được biết đến và yêu mến rộng rãi cả trong nước và quốc tế. Vậy nhưng, nỗi lo mai một, biến tấu những giá trị nghệ thuật đã được gìn giữ qua rất nhiều thăng trầm của thời cuộc thì vẫn hiển hiện.

"Điều đáng lo ngại nhất bây giờ với các bạn trẻ khi học ca trù đó là không có khả năng làm thơ, bởi vậy ca trù mất đi tính sáng tạo, chỉ còn lại những bài bản của các bậc thi hào xưa. Để tiếp tục lưu giữ nghệ thuật ca trù, chúng tôi đã làm tất cả những gì có thể, mỗi năm đều đầu tư kinh phí cho những câu lạc bộ có tiếng để đào tạo các cháu lớp 1, lớp 2 nhằm phục dựng ca trù, nhưng thật sự rất khó. Để yêu ca trù và gắn bó với ca trù phải mất vài chục năm, trong khi tính triết lý của ca trù rất sâu và rất khó để thế hệ trẻ có thể tiếp cận ngay", nghệ nhân Khuê đau đáu chia sẻ.

Có thể bạn quan tâm

Khu vực sân chơi tòa chung cư trên phố Trần Điền bị một số cá nhân chiếm dụng làm điểm bán nước giải khát.

Quyết liệt xử lý sai phạm lấn chiếm không gian công cộng

Tình trạng lấn chiếm không gian công cộng đang được các cơ quan chức năng, địa phương Thủ đô Hà Nội quyết liệt xử lý. Tuy nhiên, vẫn còn một số nơi chưa làm dứt điểm, đồng thời tồn tại vướng mắc cần tiếp tục được tháo gỡ.

Với người học và gia đình, điều họ quan tâm nhất khi hoàn thành xong một khóa học vẫn là khả năng có nghề sau tốt nghiệp. Ảnh: Thành Đạt

Thước đo hai chiều trong đào tạo nghề

Trong định hướng mới về giáo dục nghề nghiệp của Bộ Giáo dục và Đào tạo, vai trò của doanh nghiệp được đặt vào sâu hơn trong chuỗi đào tạo, từ xác định nhu cầu nhân lực, xây dựng chương trình, tổ chức thực hành, thực tập đến đánh giá kỹ năng và tuyển dụng... Nhiều vấn đề phải thay đổi căn bản, thực chất hơn, từ khâu hướng nghiệp, tuyển sinh đến quá trình đào tạo.

Cục trưởng An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) TS Chu Quốc Thịnh trình bày những điểm mới trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực protein thực vật bền vững

Ngày 02/10/2026, Hội thảo Quản lý Chất lượng và An toàn Thực phẩm lần thứ 8 (QMFS 2026) chính thức khai mạc tại Hà Nội. Sự kiện đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong quan hệ hợp tác giữa các đơn vị ở Việt Nam với quốc tế về bảo đảm an toàn thực phẩm, cùng lễ ra mắt Mạng lưới Plant Protein Plus Vương quốc Anh - Đông Nam Á (3PUKSEA).

Một dự án nhà ở xã hội trên địa bàn xã Ngọc Hồi (Hà Nội) được bố trí trong khu đất khá chật hẹp. Ảnh: ĐĂNG PHI

Vẫn còn khoảng trống chính sách về nhà ở xã hội

Theo thống kê, cả nước đang có hơn 800 dự án nhà ở xã hội. Hiện nguồn cung vẫn chưa thể đáp ứng được lượng cầu quá lớn và gia tăng hằng năm. Thực tế này đòi hỏi phải có cách tiếp cận mới mẻ trong xây dựng, thực thi chính sách an sinh xã hội.

Thành phố Hồ Chí Minh ngập cục bộ một số tuyến đường do triều cường. Ảnh: Hồng Đạt

Lời giải cho bài toán thoát ngập đô thị Thành phố Hồ Chí Minh

Những trận mưa lớn kết hợp triều cường vừa qua gây ngập úng nhiều khu vực tại Thành phố Hồ Chí Minh, khiến cuộc sống người dân đảo lộn. Dự báo, các đợt triều trong tháng 10, 11 còn có thể cao hơn, đặt ra những thách thức trong công tác chống ngập của thành phố.

Khám bệnh cho người dân tuyến cơ sở tại Quảng Trị. Ảnh: Anh Sơn

Sớm mở rộng danh mục thuốc bảo hiểm y tế

Bộ Y tế đang rà soát, sửa đổi danh mục thuốc bảo hiểm y tế, dự kiến bổ sung 349 thuốc vào diện được chi trả tại cơ sở cấp ban đầu, trong đó có trạm y tế xã. Chính sách này được nhiều người dân mong đợi, khi mang đến cơ hội tiếp cận các thuốc mới và giảm gánh nặng chi phí chữa bệnh.

Nhiều gia đình lúng túng tìm mua sách giáo khoa cho con. Ảnh: Bích Huệ

Cấp bách giải quyết dứt điểm tình trạng thiếu sách giáo khoa

Ngày 25/9 là thời điểm Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chỉ đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo phải hoàn thành việc cung ứng sách giáo khoa năm học 2026-2027. Không đứng ở đó, ngành giáo dục sẽ phải cải cách mạnh hơn nữa để bảo đảm yêu cầu tuyệt đối không để tái diễn tình trạng thiếu sách giáo khoa làm khó việc dạy và học như những ngày qua.

Người dân phường Hồng Hà xem quy hoạch chi tiết dự án. Ảnh: HÀ HỒNG

Cơ hội tiếp cận, thụ hưởng của người dân trong kiến tạo không gian sông Hồng

Cơ quan chức năng đang tiếp tục triển khai lấy ý kiến về Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng và phương án tuyến Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Đây là những “đại dự án” góp phần tạo diện mạo mới cho không gian ven sông, đồng bộ hạ tầng, cải thiện điều kiện sống và mở thêm cơ hội phát triển kinh tế-xã hội.

Tình trạng mưa liên tục gây ngập những ngày giữa tháng 9 tại khu vực trung tâm Hà Nội. Ảnh: HIỂU MINH

Ứng phó trước mưa lớn, lũ bất thường

Những ngày qua, mưa to, lũ lớn xuất hiện ở nhiều địa phương trên cả nước khiến cuộc sống người dân bị đảo lộn. Cơ quan khí tượng thủy văn quốc gia cảnh báo: Nguy cơ ngập vùng trũng thấp, lũ quét, sạt lở đất tiếp tục ảnh hưởng đến sản xuất, dân sinh.

Tổng kiểm soát phương tiện kinh doanh vận tải cần được duy trì thường xuyên, liên tục. Ảnh: Lê Khánh

Cần cơ chế chủ động kiểm soát phương tiện giao thông

Theo kế hoạch, từ ngày 26/8 đến 25/9, lực lượng Cảnh sát giao thông trên toàn quốc tổ chức tổng kiểm soát, xử lý vi phạm trật tự, an toàn giao thông đường bộ đối với phương tiện kinh doanh vận tải. Tính đến nay đã có hàng nghìn trường hợp vi phạm được phát hiện, xử lý.

Nỗ lực kết nối, giới thiệu việc làm cho thanh niên. Nguồn: Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội

Tăng hiệu quả kết nối, giới thiệu việc làm

Để giải quyết tình trạng số người thiếu việc làm trong độ tuổi lao động còn ở mức cao, các cơ quan chức năng cần chuyển từ giải pháp kết nối, giới thiệu việc làm đơn thuần sang chủ động điều tiết cung ứng thông tin cho thị trường lao động.

Một buổi kiểm tra bếp ăn của Trường tiểu học Thăng Long, Hà Nội, với sự tham gia của đại diện cán bộ phường, hội phụ huynh học sinh và Ban giám hiệu nhà trường.

Môt bữa ăn, nhiều tầng trách nhiệm

Trước thềm năm học 2026-2027, nhiều địa phương đang chuẩn hóa lại quy trình tổ chức bữa ăn học đường, từ lựa chọn nhà cung cấp, xây dựng thực đơn đến công khai thông tin và tăng sự tham gia giám sát của phụ huynh, nhằm đáp ứng yêu cầu kép: An toàn thực phẩm và dinh dưỡng phù hợp với lứa tuổi.

Bộ đội Biên phòng Quảng Ninh kêu gọi tàu thuyền về nơi tránh trú bão số 4.

Khẩn trương khắc phục hậu quả mưa lũ

Ảnh hưởng của cơn bão số 4 (bão Narra) và hoàn lưu sau bão đã gây mưa lớn diện rộng tại các tỉnh Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, dẫn đến ngập lụt cục bộ và sạt lở đất nhiều nơi, các địa phương đang căng mình ứng phó.

Người dân miền Tây lao đao vì hạn-mặn.

Sẵn sàng ứng phó hạn - mặn theo kịch bản rủi ro rất cao

Ngày 18/8, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có công văn đề nghị các tỉnh, thành phố khu vực Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, tổ chức triển khai các giải pháp phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn do ảnh hưởng của El Nino 2026-2027. Theo đó, Bộ đề nghị các địa phương rà soát, xây dựng kế hoạch ứng phó theo kịch bản rủi ro rất cao.

Dãy nhà siêu mỏng hai mặt tiền trên phố Định Công (Hà Nội) có vị trí đắc địa cho kinh doanh, nhưng cũng ảnh hưởng mỹ quan đô thị. Ảnh: DIÊN KHÁNH

Nhà “siêu mỏng, siêu méo” và bài toán phát triển đô thị

Thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai hàng loạt dự án hạ tầng giao thông. Thay vì được thu hồi, hợp thửa hoặc xử lý dứt điểm, một số diện tích vẫn được chỉnh trang thành nhà “siêu mỏng, siêu méo”, vừa tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, vừa làm ảnh hưởng đến mỹ quan và diện mạo đô thị.

Đại tá Nguyễn Xuân Lai, Báo cáo viên Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3, phát biểu tại hội nghị.

Đẩy mạnh tuyên truyền về biển, đảo, chống khai thác hải sản bất hợp pháp

Ngày 14/8, tại phường Bình Tiên, Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức tuyên truyền về biển, đảo, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU) cho hơn 300 đại biểu là cán bộ, đảng viên, lực lượng nòng cốt cấp cơ sở trên địa bàn.