Giữ lửa ca trù

Căn nhà của đại gia đình nghệ nhân ca trù dòng họ Nguyễn nằm khiêm nhường trong con ngõ nhỏ phố Thụy Khuê là nơi chất chứa những kỷ niệm đáng tự hào của nhiều thế hệ đã nỗ lực giữ gìn nghệ thuật truyền thống của dân tộc. 

Giữ lửa ca trù

Bằng tình yêu và niềm say mê của mình, nghệ nhân đàn đáy Nguyễn Văn Khuê (ảnh bên) đã trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, góp phần truyền giữ, quảng bá nghệ thuật ca trù đến với khán giả trong và ngoài nước.

1. Nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê là hậu duệ của dòng tộc họ Nguyễn có bảy đời làm nghề và truyền nghề ca trù liên tục - đã sản sinh ra Giáo phường ca trù Thái Hà. Sinh ra và lớn lên giữa cái nôi ca trù của Hà Nội, nghệ nhân đồng hành với cây đàn đáy - người bạn của mình từ thuở thơ ấu. Trong những ngày lễ, ngày Tết, thân phụ của nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê là nghệ nhân Nguyễn Văn Mùi thường mời các nghệ nhân ca trù về số 27 Thụy Khuê để hát thờ. Hồi tưởng lại những ngày mình còn thơ bé, nghệ nhân ngoài 60 tuổi rưng rưng: "Thời đó, ca trù bị coi rẻ, nhiều đào nương, kép đàn không dám nhận mình là người trong nghề. Chỉ có duy nhất ngày lễ, ngày Tết, những người như bà Quách Thị Hồ, bà Phó Thị Kim Đức mới về hát thờ…".

Lúc mới đầu nghe ca trù từ những ca nương đệ nhất bộ, kép đàn Văn Khuê đã cảm thấy thích và yêu vô cùng, nhưng phải đi vào tập luyện thật sự mới cảm thấy khó. Ông nhớ lại: "Mỗi một ngón đàn đều rất khó, học tiếng nào biết tiếng đó, mỗi ngày học một kiểu, mỗi bài đánh một khác, rất khó để có thể tìm ra quy luật. Điều này khiến tôi ngày càng cảm thấy chán nản". Dù khó khăn là vậy, nghệ nhân Nguyễn Văn Mùi vẫn bền bỉ rèn cặp, đồng hành trong suốt quá trình học tập của nghệ nhân Khuê, và chính nhờ sự động viên đó mà ca trù Việt Nam có được nghệ nhân kép đàn ưu tú Nguyễn Văn Khuê của ngày hôm nay.

Được học ca trù từ các nghệ nhân Phó Đình Kỳ (anh trai ca nương Phó Thị Kim Đức), cụ Đinh Khắc Ban rồi tốt nghiệp Nhạc viện Hà Nội, bắt đầu đi làm, ông Khuê nhận thấy: "Năm tháng qua đi tôi được học hỏi rất nhiều, ngôi trường chính là ngôi nhà của tôi, sự giữ gìn ngọn lửa ca trù trong dòng tộc đã gieo vào trong tôi tình yêu mãnh liệt với ca trù, từ đó, tôi kết nối được với truyền thống cha ông". Đến giờ nghệ nhân Văn Khuê tự hào đã có 50 năm gìn giữ nghệ thuật ca trù của dòng họ và thực hiện được tâm nguyện "giữ lấy nghề" mà thân phụ ông luôn đau đáu.

2. Vào khoảng thập niên 90 của thế kỷ trước, sau khi ông Tôn Thất Tiết (nhạc sĩ người Pháp gốc Việt) về Việt Nam để tìm hiểu về nghệ thuật ca trù, đến năm 1993, nhóm nghệ nhân Ca trù Thái Hà là một trong những sứ giả đầu tiên của Việt Nam mang nghệ thuật ca trù đi ra thế giới, đầu tiên là ở Pháp. Cùng năm đó, ca trù Việt Nam cùng nhã nhạc cung đình Huế được mời sang Pháp biểu diễn.

Ông Khuê xúc động kể lại: "Lần thứ hai, Thị trưởng Paris mang máy bay lên thẳng đến đón đoàn Ca trù Thái Hà Việt Nam. Sau đó, chúng tôi đã đi biểu diễn, giới thiệu nghệ thuật ca trù ở nhiều địa phương trên nước Pháp, họ nghe ca trù một cách trân trọng vô cùng". Sau khoảng thời gian đó, ca trù được biết đến rộng rãi, Câu lạc bộ Ca trù Thái Hà liên tục được mời sang Anh, Pháp, Italy, Hà Lan, Bỉ… để biểu diễn.

Vào năm 2002, Quỹ Ford tài trợ một khoản kinh phí lớn cho dự án truyền dạy nghệ thuật rối nước và ca trù, Cục Nghệ thuật biểu diễn kết hợp cùng Quỹ Ford đã mời gia đình nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê và nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc đến dạy cho những hạt nhân của 13 câu lạc bộ ca trù trên toàn quốc với mong muốn "hồi sinh" ca trù. Các nghệ nhân Câu lạc bộ Ca trù Thái Hà đã không giấu nghề, mà thống nhất truyền lại tất cả những khổ phách khuôn, tiếng hát khuôn, tiếng đàn khuôn của giáo phường Ca trù Thái Hà. "Phải lan truyền rộng rãi ca trù, nếu chỉ truyền giữ trong dòng họ thì không ai biết được cái hay, cái đẹp" - nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê cho biết.

Nỗ lực của các nghệ nhân, các cơ quan quản lý và những người yêu di sản văn hóa truyền thống Việt đã được đền đáp xứng đáng. Ngày 1/10/2009, UNESCO chính thức ghi danh ca trù vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.

Giờ đây, nguồn mạch của nghệ thuật ca trù đã vượt thoát được giai đoạn gian khó nhất, được biết đến và yêu mến rộng rãi cả trong nước và quốc tế. Vậy nhưng, nỗi lo mai một, biến tấu những giá trị nghệ thuật đã được gìn giữ qua rất nhiều thăng trầm của thời cuộc thì vẫn hiển hiện.

"Điều đáng lo ngại nhất bây giờ với các bạn trẻ khi học ca trù đó là không có khả năng làm thơ, bởi vậy ca trù mất đi tính sáng tạo, chỉ còn lại những bài bản của các bậc thi hào xưa. Để tiếp tục lưu giữ nghệ thuật ca trù, chúng tôi đã làm tất cả những gì có thể, mỗi năm đều đầu tư kinh phí cho những câu lạc bộ có tiếng để đào tạo các cháu lớp 1, lớp 2 nhằm phục dựng ca trù, nhưng thật sự rất khó. Để yêu ca trù và gắn bó với ca trù phải mất vài chục năm, trong khi tính triết lý của ca trù rất sâu và rất khó để thế hệ trẻ có thể tiếp cận ngay", nghệ nhân Khuê đau đáu chia sẻ.

Có thể bạn quan tâm

Bà Caroline Nyamayemombe, Trưởng đại diện Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho phụ nữ tại Việt Nam (UN Women Việt Nam).

“Điều gì được đo lường, cũng sẽ được thực hiện!”

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy thực hiện các cam kết về bình đẳng giới và các mục tiêu phát triển bền vững, việc xây dựng Chỉ số Bình đẳng giới cấp tỉnh (PGEI) được xem là một bước đi mới, nhằm đưa chính sách đến gần hơn với thực tiễn từng địa phương.

Việc quy hoạch, bố trí trạm sạc hợp lý, bài bản sẽ góp phần khuyến khích người dân, doanh nghiệp chuyển đổi phương tiện. (Ảnh VĂN HỌC)

Giải quyết bài toán hạ tầng và sinh kế

Việc xây dựng lộ trình, hướng tới giảm ô nhiễm môi trường không khí tại Thủ đô là vô cùng cần thiết. Nỗ lực thực hiện mục tiêu ấy, thành phố Hà Nội phấn đấu đến năm 2030, 100% taxi chuyển sang sử dụng điện và năng lượng sạch.

Các xe container chở hàng hóa nông sản thông quan tại Cửa khẩu quốc tế Hữu nghị (Lạng Sơn) ngày 5/2. (Ảnh MAI PHƯƠNG)

Chuẩn bị sẵn sàng triển khai Nghị định 46

Bộ Y tế vừa có văn bản đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố khẩn trương chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP về quản lý an toàn thực phẩm, dự kiến chính thức có hiệu lực từ ngày 16/4/2026.

 SJ Group đặt mục tiêu trồng mới 10.000 cây xanh và đầu tư phát triển Vườn ươm quy mô lớn tại dự án.

KIẾN TẠO ĐÔ THỊ XANH, THÔNG MINH TẠI HÀ NỘI

Theo định hướng quy hoạch mới, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2035 trở thành đô thị xanh, thông minh, trung tâm chất lượng cao của khu vực. Đến năm 2065, Hà Nội hướng tới vị thế thủ đô hạnh phúc hàng đầu thế giới, phát triển bền vững và kết nối toàn cầu.

Những “cẩm nang số” gần gũi và dễ tiếp cận. (Nguồn Tỉnh đoàn Hải Phòng)

Sức trẻ lan tỏa trong Ngày hội toàn dân

Công tác chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đang được triển khai đồng bộ, bài bản từ Trung ương đến địa phương.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh đợt kiểm tra lần này của EC có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với mục tiêu gỡ “thẻ vàng IUU”.

Tin tức

Mới đây, tại phiên họp thứ 31 của Ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU)

Infographic những nhiệm vụ hết sức quan trọng, dễ hiểu, dễ thực hiện.

Xây dựng đồng bộ thể chế, góp phần phát triển đất nước

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ những chủ trương, định hướng lớn về công tác pháp luật và tư pháp, nhằm tháo gỡ kịp thời các nút thắt, điểm nghẽn, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh, bền vững.

Những “người lính Cụ Hồ” không quản khó khăn, giúp dân từ những việc nhỏ nhất.

Từ những đôi tay không hẹn trước

Trong căn nhà mới xây ở xã Khe Tre, thành phố Huế, chị Nguyễn Thị Hiệp vẫn thấy gia đình mình “đang như ngủ mơ”. Mơ, bởi chỉ vài tháng trước thôi, gia đình chị còn không dám nghĩ đến những ngày sắp tới. Vậy mà giờ đây, khi Tết đã cận kề, cả nhà lại có chỗ quây quần trong một mái ấm khang trang.

Dọc đôi bờ sông Đa Nhim đã hình thành vùng rau lớn nhất tỉnh Lâm Đồng.

Thắm lại vùng rau bên dòng Đa Nhim

Đứng trên cây cầu nối đôi bờ dòng Đa Nhim chất chứa huyền thoại ở “thủ phủ” rau Đơn Dương, Lâm Đồng, phóng tầm mắt theo đôi bờ con nước ấy, những vệt hằn lẫn bùn khô chưa kịp phai.

Đại úy Nguyễn Việt Khu đã sẵn sàng cho lần đầu trực Tết.

Những cánh én bạc canh trời Xuân

Giữa cái nắng gió đặc trưng của vùng đất Bình Định (nay là Gia Lai) những ngày giáp Tết, không khí tại Trung đoàn 925, Sư đoàn 372 trở nên hối hả và nghiêm cẩn hơn bao giờ hết.

Ngoại giao số - xu thế tất yếu đang dần định hình rõ nét.

Bục dậm nhảy mang tên “Ngoại giao số”

Mới đây, tạp chí Modern Diplomacy đăng tải bài viết “Các quốc gia nhỏ, rủi ro lớn: Vì sao ngoại giao mạng phải trở thành năng lực an ninh cốt lõi? (Small States, big stakes: why cyber diplomacy shall be a core National Security capability?)”. Song, từ trước đó, Việt Nam đã nhận diện được đòi hỏi này.

Cỗ vịt dấm ghém Hà Nội - một màn “hoán vũ hô phong”.

Một Việt Nam “ngon lành” trong mắt thế gian

Cảnh đẹp thiên nhiên và nền ẩm thực phong phú được coi là đôi cánh của ngành du lịch. Vẫn còn những giá trị quan trọng khác như tín ngưỡng, phẩm cách con người… để thu hút du khách, song có lẽ, những điều thỏa mãn được mắt nhìn, miệng nếm vẫn đem đến sức hấp dẫn lớn nhất.

Chương trình “Ánh sáng học đường” của Quỹ Hy Vọng vinh dự nhận giải thưởng Hành động vì cộng đồng 2025.

Giữ gìn giá trị của lòng tốt

Bên thềm xuân mới, Nhân Dân cuối tuần có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Túc (Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam).

Nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, nguyên Bí thư Thành ủy Hải Phòng Đoàn Duy Thành (bên phải) thăm Cảng Đình Vũ, Hải Phòng.

Nhớ người lấn biển nơi đầu sóng

Thực tiễn đổi mới ở thành phố biển Hải Phòng - nơi “đầu sóng ngọn gió” của đất nước cách đây hơn 40 năm, với những định hướng cơ bản để hình thành một đường lối đổi mới chung của đất nước - được thể hiện qua câu nói của Bí thư Thành ủy Đoàn Duy Thành: “Chúng tôi không xin tiền, chỉ xin một cơ chế”.

Nhiều lao động mong được làm tăng ca để có thêm thu nhập.

Để xuân về thêm ấm

Tháng 1 và 2/2026, nhiều doanh nghiệp phải hoàn thành các đơn hàng, cũng là thời điểm nhiều công nhân làm tăng ca. Với không ít người lao động, đây là cơ hội tăng thu nhập, có thêm cái Tết đủ đầy.

Cần tích cực nâng cao chất lượng đội ngũ pháp chế, phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Thước đo chất lượng nguồn nhân lực pháp luật của Nhà nước

Bộ Tư pháp đang khẩn trương xây dựng và từng bước hình thành chế định luật sư công tại Việt Nam. Đây không chỉ là một bước đổi mới về tổ chức nhân sự pháp lý trong khu vực công, mà còn là thước đo cho chất lượng nguồn nhân lực pháp luật của Nhà nước.

Kể từ năm 2026, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo có quyền tuyển dụng nhà giáo trong trường mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên, trường chuyên biệt, trung học nghề công lập.

Bài toán nhân lực cho đội ngũ tuyến đầu cải cách

Nghị quyết số 248/2025/QH15 vừa được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10, khóa XV được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt trong cải cách giáo dục. Tinh thần chung của Nghị quyết là phân cấp mạnh - tăng tự chủ - giảm tầng trung gian.

Hải đăng Song Tử Tây là ngọn hải đăng đầu tiên được xây dựng ở Quần đảo Trường Sa. (Ảnh Nguyễn Hiền)

Những người canh “mắt biển”

Ở Trường Sa và Nhà giàn DK1, “mắt biển” hải đăng không chỉ hỗ trợ, định hướng cho tàu, thuyền mà còn là những cột mốc khẳng định chủ quyền biển, đảo của Việt Nam. Để những ngọn hải đăng bền bỉ sáng, cần đến biết bao công sức lặng thầm của những người “lính nhà đèn”.

Bộ Y tế vừa yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát y tế tại cửa khẩu, kịp thời phát hiện các trường hợp nghi ngờ. (Ảnh Thành Đạt)

Siết chặt phòng dịch ngăn virus Nipah

Trước nguy cơ virus Nipah xâm nhập vào Việt Nam, Bộ Y tế vừa có văn bản yêu cầu các bệnh viện và sở y tế trên cả nước tăng cường các biện pháp giám sát, phòng chống và kiểm soát lây nhiễm đối với bệnh truyền nhiễm nguy hiểm này.