Giữ lửa ca trù

Căn nhà của đại gia đình nghệ nhân ca trù dòng họ Nguyễn nằm khiêm nhường trong con ngõ nhỏ phố Thụy Khuê là nơi chất chứa những kỷ niệm đáng tự hào của nhiều thế hệ đã nỗ lực giữ gìn nghệ thuật truyền thống của dân tộc. 

Giữ lửa ca trù

Bằng tình yêu và niềm say mê của mình, nghệ nhân đàn đáy Nguyễn Văn Khuê (ảnh bên) đã trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, góp phần truyền giữ, quảng bá nghệ thuật ca trù đến với khán giả trong và ngoài nước.

1. Nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê là hậu duệ của dòng tộc họ Nguyễn có bảy đời làm nghề và truyền nghề ca trù liên tục - đã sản sinh ra Giáo phường ca trù Thái Hà. Sinh ra và lớn lên giữa cái nôi ca trù của Hà Nội, nghệ nhân đồng hành với cây đàn đáy - người bạn của mình từ thuở thơ ấu. Trong những ngày lễ, ngày Tết, thân phụ của nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê là nghệ nhân Nguyễn Văn Mùi thường mời các nghệ nhân ca trù về số 27 Thụy Khuê để hát thờ. Hồi tưởng lại những ngày mình còn thơ bé, nghệ nhân ngoài 60 tuổi rưng rưng: "Thời đó, ca trù bị coi rẻ, nhiều đào nương, kép đàn không dám nhận mình là người trong nghề. Chỉ có duy nhất ngày lễ, ngày Tết, những người như bà Quách Thị Hồ, bà Phó Thị Kim Đức mới về hát thờ…".

Lúc mới đầu nghe ca trù từ những ca nương đệ nhất bộ, kép đàn Văn Khuê đã cảm thấy thích và yêu vô cùng, nhưng phải đi vào tập luyện thật sự mới cảm thấy khó. Ông nhớ lại: "Mỗi một ngón đàn đều rất khó, học tiếng nào biết tiếng đó, mỗi ngày học một kiểu, mỗi bài đánh một khác, rất khó để có thể tìm ra quy luật. Điều này khiến tôi ngày càng cảm thấy chán nản". Dù khó khăn là vậy, nghệ nhân Nguyễn Văn Mùi vẫn bền bỉ rèn cặp, đồng hành trong suốt quá trình học tập của nghệ nhân Khuê, và chính nhờ sự động viên đó mà ca trù Việt Nam có được nghệ nhân kép đàn ưu tú Nguyễn Văn Khuê của ngày hôm nay.

Được học ca trù từ các nghệ nhân Phó Đình Kỳ (anh trai ca nương Phó Thị Kim Đức), cụ Đinh Khắc Ban rồi tốt nghiệp Nhạc viện Hà Nội, bắt đầu đi làm, ông Khuê nhận thấy: "Năm tháng qua đi tôi được học hỏi rất nhiều, ngôi trường chính là ngôi nhà của tôi, sự giữ gìn ngọn lửa ca trù trong dòng tộc đã gieo vào trong tôi tình yêu mãnh liệt với ca trù, từ đó, tôi kết nối được với truyền thống cha ông". Đến giờ nghệ nhân Văn Khuê tự hào đã có 50 năm gìn giữ nghệ thuật ca trù của dòng họ và thực hiện được tâm nguyện "giữ lấy nghề" mà thân phụ ông luôn đau đáu.

2. Vào khoảng thập niên 90 của thế kỷ trước, sau khi ông Tôn Thất Tiết (nhạc sĩ người Pháp gốc Việt) về Việt Nam để tìm hiểu về nghệ thuật ca trù, đến năm 1993, nhóm nghệ nhân Ca trù Thái Hà là một trong những sứ giả đầu tiên của Việt Nam mang nghệ thuật ca trù đi ra thế giới, đầu tiên là ở Pháp. Cùng năm đó, ca trù Việt Nam cùng nhã nhạc cung đình Huế được mời sang Pháp biểu diễn.

Ông Khuê xúc động kể lại: "Lần thứ hai, Thị trưởng Paris mang máy bay lên thẳng đến đón đoàn Ca trù Thái Hà Việt Nam. Sau đó, chúng tôi đã đi biểu diễn, giới thiệu nghệ thuật ca trù ở nhiều địa phương trên nước Pháp, họ nghe ca trù một cách trân trọng vô cùng". Sau khoảng thời gian đó, ca trù được biết đến rộng rãi, Câu lạc bộ Ca trù Thái Hà liên tục được mời sang Anh, Pháp, Italy, Hà Lan, Bỉ… để biểu diễn.

Vào năm 2002, Quỹ Ford tài trợ một khoản kinh phí lớn cho dự án truyền dạy nghệ thuật rối nước và ca trù, Cục Nghệ thuật biểu diễn kết hợp cùng Quỹ Ford đã mời gia đình nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê và nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc đến dạy cho những hạt nhân của 13 câu lạc bộ ca trù trên toàn quốc với mong muốn "hồi sinh" ca trù. Các nghệ nhân Câu lạc bộ Ca trù Thái Hà đã không giấu nghề, mà thống nhất truyền lại tất cả những khổ phách khuôn, tiếng hát khuôn, tiếng đàn khuôn của giáo phường Ca trù Thái Hà. "Phải lan truyền rộng rãi ca trù, nếu chỉ truyền giữ trong dòng họ thì không ai biết được cái hay, cái đẹp" - nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê cho biết.

Nỗ lực của các nghệ nhân, các cơ quan quản lý và những người yêu di sản văn hóa truyền thống Việt đã được đền đáp xứng đáng. Ngày 1/10/2009, UNESCO chính thức ghi danh ca trù vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.

Giờ đây, nguồn mạch của nghệ thuật ca trù đã vượt thoát được giai đoạn gian khó nhất, được biết đến và yêu mến rộng rãi cả trong nước và quốc tế. Vậy nhưng, nỗi lo mai một, biến tấu những giá trị nghệ thuật đã được gìn giữ qua rất nhiều thăng trầm của thời cuộc thì vẫn hiển hiện.

"Điều đáng lo ngại nhất bây giờ với các bạn trẻ khi học ca trù đó là không có khả năng làm thơ, bởi vậy ca trù mất đi tính sáng tạo, chỉ còn lại những bài bản của các bậc thi hào xưa. Để tiếp tục lưu giữ nghệ thuật ca trù, chúng tôi đã làm tất cả những gì có thể, mỗi năm đều đầu tư kinh phí cho những câu lạc bộ có tiếng để đào tạo các cháu lớp 1, lớp 2 nhằm phục dựng ca trù, nhưng thật sự rất khó. Để yêu ca trù và gắn bó với ca trù phải mất vài chục năm, trong khi tính triết lý của ca trù rất sâu và rất khó để thế hệ trẻ có thể tiếp cận ngay", nghệ nhân Khuê đau đáu chia sẻ.

Có thể bạn quan tâm

10 nhiệm vụ, giải pháp về công tác pháp luật

10 nhiệm vụ, giải pháp về công tác pháp luật

Kết luận số 18-KL/TW của Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã đề ra 10 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm tiếp tục đổi mới, hoàn thiện công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Để bảo đảm công bằng giáo dục, đề án cần xem xét sự chênh lệch giữa các vùng miền. Trong ảnh: Một tiết học tại Trường Mầm non Đức Ninh (xã Thái Hòa, Tuyên Quang)

Lộ trình vững chắc cho mục tiêu dài hạn

Trong dòng chảy đổi mới giáo dục, chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai từ sớm, bắt đầu từ lứa tuổi mẫu giáo, được xem là một bước đi chiến lược nhằm tiệm cận mục tiêu “giáo dục suốt đời”.

Điện mặt trời trên hồ Dầu Tiếng.

Điện mặt trời nổi - cơ hội đánh thức “mỏ vàng xanh”

Mặt trời lên chậm trên hồ Dầu Tiếng. Khi những tia nắng đầu tiên chạm vào bề mặt ấy, cả “cánh đồng điện” bắt đầu thức dậy. Ở nơi từng chỉ có gió và nước, điện đang được “trồng” lên, từng kWh một, như một lời đáp cho bài toán an ninh năng lượng ngày càng cấp bách.

Việc tăng lương hưu phải đi kèm chính sách ổn định thị trường, tránh để giá cả leo thang. (Ảnh VĂN HỌC)

Tăng cơ chế chia sẻ

Bộ Nội vụ đang xây dựng dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng từ ngày 1/7/2026, cùng thời điểm tăng lương cơ sở thêm 8%. Nhiều ý kiến cho rằng, khi điều chỉnh nên tính đến việc tăng tính chia sẻ trong cộng đồng.

TIN TỨC

TIN TỨC

Từ ngày 15/4, Thông tư số 08/2026/TT-BKHCN về xác thực thông tin thuê bao sẽ chính thức có hiệu lực. Quy định mới lần đầu cho phép người dùng tự tiến hành xác nhận thông tin thông qua ứng dụng VNeID.

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo, cảnh báo thiên tai. (Nguồn Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia)

Hoàn thiện thể chế, pháp luật phòng, chống thiên tai

Năm 2026 được dự báo có nhiều siêu bão, mưa cực đoan và nắng nóng kéo dài. Ứng phó thiên tai, một trong những bài học được Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh là công tác dự báo, cảnh báo phải được triển khai từ sớm, từ xa, kịp thời, chính xác.

Chung cư 304 Kim Mã (Hà Nội), một nơi hiếm hoi bố trí trạm sạc tại các tầng hầm. (Ảnh VĂN HỌC)

Trạm sạc xe điện “vươn tay" tới chung cư

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành công điện, chỉ đạo thúc đẩy phát triển hạ tầng trạm sạc xe điện tại các khu chung cư. Nhiều người dân kỳ vọng, với những chỉ đạo quyết liệt, hạ tầng trạm sạc có thể vươn tới nơi mình sinh sống.

Sức bật trong giai đoạn cuối ôn tập của học sinh là một “biến số” cần lưu tâm. (Ảnh Thành Đạt)

“Cuộc đua" vào lớp 10 ở chặng nước rút

Theo dữ liệu mới nhất từ Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, hay Thành phố Hồ Chí Minh, và một số địa phương, bức tranh tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026-2027 đang trở nên "nóng" hơn bao giờ hết. Để giảm nhiệt, câu chuyện không dừng ở khâu tổ chức, mà đòi hỏi những giải pháp căn cơ hơn.

Các đồng chí lãnh đạo thực hiện nghi thức khai trương nền tảng số Thi hành án dân sự.

Bộ Tư pháp khai trương Nền tảng số Thi hành án dân sự

Ngày 3/4, Bộ Tư pháp đã tổ chức Lễ khai trương nền tảng số Thi hành án dân sự, đánh dấu một bước tiến nâng cao sự hài lòng của người dân theo hướng hiện đại, thông minh, số hóa, ứng dụng AI và kết nối dữ liệu Đúng - Đủ - Sạch - Sống.

Công an đọc quyết định khởi tố bị can vụ đường dây giết mổ, tiêu thụ gần 300 tấn lợn bệnh.

Đừng để bữa ăn học đường thành nỗi lo thường trực!

Đường dây thu gom lợn bệnh ở các địa phương về Hà Nội tiêu thụ, cung cấp vào các bếp ăn trường học, Công an thành phố Hà Nội vừa triệt phá, thêm một hồi chuông báo động về đạo đức người kinh doanh và trách nhiệm bảo vệ sức khỏe học sinh trong nhà trường.

Trường trung học cơ sở Phú Mãn gặp khó khăn ngay từ khâu… tuyển sinh.

Tinh gọn để nguồn lực được tập trung đúng nơi, đúng chỗ

Thông tin Hà Nội dự tính giảm khoảng 35 trường công lập từ năm học 2026-2027 ngay lập tức tạo ra những luồng ý kiến trái chiều. Với nhiều phụ huynh, đây không chỉ đơn giản là một con số, mà là câu hỏi rất cụ thể: trẻ con sẽ học ở đâu, có còn đủ chỗ học không, cơ hội có bị thu hẹp?

Tin tức

Tin tức

Nghị định số 61/2026/NĐ-CP quy định: Quy trình thu thập, sử dụng dữ liệu từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật do cá nhân, tổ chức cung cấp để phát hiện vi phạm hành chính có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, cho phép tiếp nhận dữ liệu qua nhiều kênh như trực tiếp, thư điện tử, ...

Các quy định xử phạt vi phạm giao thông ngày càng hoàn thiện và tăng tính răn đe.

Tách bạch, tăng mức xử phạt

Các quy định về xử lý vi phạm giao thông đường bộ, đường sắt đang được điều chỉnh theo lĩnh vực chuyên ngành, với mức xử phạt cao và mang tính răn đe lớn hơn.

Toàn cảnh cuộc họp.

Thí điểm chế định luật sư công

Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm chế định luật sư công đang được xúc tiến xây dựng. Ngày 31/3, Hội đồng thẩm định dự thảo Nghị quyết đã có cuộc họp tại Hà Nội, xem xét, rà soát tính tương thích của văn bản này với hệ thống các văn bản luật hiện hành.

Viện trưởng Chiến lược và Khoa học pháp lý Nguyễn Văn Cương giới thiệu nội dung chính của Đề cương Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.

Bước ngoặt trong tư duy xây dựng pháp luật

Ngày 31/3, Bộ Tư pháp tổ chức Hội nghị quán triệt Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến với 34 điểm cầu Sở Tư pháp địa phương.

Hội nghị trao đổi, đề xuất chính sách, pháp luật thực hiện mục tiêu tăng trưởng “2 con số” do Bộ Tư pháp tổ chức chiều 27/3, tại Hà Nội.

Gỡ điểm nghẽn pháp luật, kiến tạo động lực tăng trưởng 2 con số

Với những cam kết mạnh mẽ, Bộ Tư pháp đã thể hiện sự đồng hành cùng các Bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp trong việc xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, vừa kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn pháp luật, vừa kiến tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng “hai con số” của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Cống Cái Bé, tỉnh An Giang đưa vào vận hành phòng chống hạn mặn hiệu quả tại miền Tây. (Ảnh Lê Sơn)

Chủ động nguồn nước, thích ứng hạn mặn

Đồng bằng sông Cửu Long đang vào cao điểm mùa khô, đặc biệt trong tháng 3 và tháng 4/2026, khi triều cường kết hợp với lượng nước từ thượng nguồn sông Mê Công giảm có thể khiến độ mặn gia tăng.

Phòng Tư vấn hướng nghiệp nhà trường luôn là điểm đến tin cậy của các sĩ tử. (Ảnh Trường trung học phổ thông Kim Liên (Hà Nội)

Khởi động mùa thi trong bối cảnh mới

Kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông năm 2026 (từ ngày 10-12/6) là kỳ thi đầu tiên sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền hai cấp. Điểm nổi bật của mùa thi năm nay chính là công tác tổ chức linh hoạt theo điều kiện địa phương, nhưng vẫn bảo đảm chuẩn chung toàn quốc.

Hà Nội có nhiều khu tập thể, chung cư cũ xuống cấp cần cải tạo. (Ảnh Ngọc Thành)

Gỡ nút thắt 20 năm trong cải tạo chung cư cũ

Từ lâu nay, việc thiếu cơ chế, thiếu nguồn lực, xung đột lợi ích... đã khiến cho việc cải tạo chung cư cũ tại hai đô thị lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh bị đình trệ. Xây dựng cơ chế mới nhằm khơi gợi dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực khó khăn này đang được cơ quan chức năng đề xuất.

Trẻ em khám bệnh tay chân miệng tại Bệnh viện Nhi đồng 1 Thành phố Hồ Chí Minh.

Cẩn trọng khi vào mùa bệnh tay chân miệng!

Ghi nhận từ Bệnh viện Nhi Trung ương, từ đầu năm đến nay đã có gần 3.000 trẻ được chẩn đoán mắc bệnh tay chân miệng, 1/3 trường hợp trong số đó phải nhập viện điều trị.