Giữ lửa ca trù

Căn nhà của đại gia đình nghệ nhân ca trù dòng họ Nguyễn nằm khiêm nhường trong con ngõ nhỏ phố Thụy Khuê là nơi chất chứa những kỷ niệm đáng tự hào của nhiều thế hệ đã nỗ lực giữ gìn nghệ thuật truyền thống của dân tộc. 

Giữ lửa ca trù

Bằng tình yêu và niềm say mê của mình, nghệ nhân đàn đáy Nguyễn Văn Khuê (ảnh bên) đã trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, góp phần truyền giữ, quảng bá nghệ thuật ca trù đến với khán giả trong và ngoài nước.

1. Nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê là hậu duệ của dòng tộc họ Nguyễn có bảy đời làm nghề và truyền nghề ca trù liên tục - đã sản sinh ra Giáo phường ca trù Thái Hà. Sinh ra và lớn lên giữa cái nôi ca trù của Hà Nội, nghệ nhân đồng hành với cây đàn đáy - người bạn của mình từ thuở thơ ấu. Trong những ngày lễ, ngày Tết, thân phụ của nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê là nghệ nhân Nguyễn Văn Mùi thường mời các nghệ nhân ca trù về số 27 Thụy Khuê để hát thờ. Hồi tưởng lại những ngày mình còn thơ bé, nghệ nhân ngoài 60 tuổi rưng rưng: "Thời đó, ca trù bị coi rẻ, nhiều đào nương, kép đàn không dám nhận mình là người trong nghề. Chỉ có duy nhất ngày lễ, ngày Tết, những người như bà Quách Thị Hồ, bà Phó Thị Kim Đức mới về hát thờ…".

Lúc mới đầu nghe ca trù từ những ca nương đệ nhất bộ, kép đàn Văn Khuê đã cảm thấy thích và yêu vô cùng, nhưng phải đi vào tập luyện thật sự mới cảm thấy khó. Ông nhớ lại: "Mỗi một ngón đàn đều rất khó, học tiếng nào biết tiếng đó, mỗi ngày học một kiểu, mỗi bài đánh một khác, rất khó để có thể tìm ra quy luật. Điều này khiến tôi ngày càng cảm thấy chán nản". Dù khó khăn là vậy, nghệ nhân Nguyễn Văn Mùi vẫn bền bỉ rèn cặp, đồng hành trong suốt quá trình học tập của nghệ nhân Khuê, và chính nhờ sự động viên đó mà ca trù Việt Nam có được nghệ nhân kép đàn ưu tú Nguyễn Văn Khuê của ngày hôm nay.

Được học ca trù từ các nghệ nhân Phó Đình Kỳ (anh trai ca nương Phó Thị Kim Đức), cụ Đinh Khắc Ban rồi tốt nghiệp Nhạc viện Hà Nội, bắt đầu đi làm, ông Khuê nhận thấy: "Năm tháng qua đi tôi được học hỏi rất nhiều, ngôi trường chính là ngôi nhà của tôi, sự giữ gìn ngọn lửa ca trù trong dòng tộc đã gieo vào trong tôi tình yêu mãnh liệt với ca trù, từ đó, tôi kết nối được với truyền thống cha ông". Đến giờ nghệ nhân Văn Khuê tự hào đã có 50 năm gìn giữ nghệ thuật ca trù của dòng họ và thực hiện được tâm nguyện "giữ lấy nghề" mà thân phụ ông luôn đau đáu.

2. Vào khoảng thập niên 90 của thế kỷ trước, sau khi ông Tôn Thất Tiết (nhạc sĩ người Pháp gốc Việt) về Việt Nam để tìm hiểu về nghệ thuật ca trù, đến năm 1993, nhóm nghệ nhân Ca trù Thái Hà là một trong những sứ giả đầu tiên của Việt Nam mang nghệ thuật ca trù đi ra thế giới, đầu tiên là ở Pháp. Cùng năm đó, ca trù Việt Nam cùng nhã nhạc cung đình Huế được mời sang Pháp biểu diễn.

Ông Khuê xúc động kể lại: "Lần thứ hai, Thị trưởng Paris mang máy bay lên thẳng đến đón đoàn Ca trù Thái Hà Việt Nam. Sau đó, chúng tôi đã đi biểu diễn, giới thiệu nghệ thuật ca trù ở nhiều địa phương trên nước Pháp, họ nghe ca trù một cách trân trọng vô cùng". Sau khoảng thời gian đó, ca trù được biết đến rộng rãi, Câu lạc bộ Ca trù Thái Hà liên tục được mời sang Anh, Pháp, Italy, Hà Lan, Bỉ… để biểu diễn.

Vào năm 2002, Quỹ Ford tài trợ một khoản kinh phí lớn cho dự án truyền dạy nghệ thuật rối nước và ca trù, Cục Nghệ thuật biểu diễn kết hợp cùng Quỹ Ford đã mời gia đình nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê và nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc đến dạy cho những hạt nhân của 13 câu lạc bộ ca trù trên toàn quốc với mong muốn "hồi sinh" ca trù. Các nghệ nhân Câu lạc bộ Ca trù Thái Hà đã không giấu nghề, mà thống nhất truyền lại tất cả những khổ phách khuôn, tiếng hát khuôn, tiếng đàn khuôn của giáo phường Ca trù Thái Hà. "Phải lan truyền rộng rãi ca trù, nếu chỉ truyền giữ trong dòng họ thì không ai biết được cái hay, cái đẹp" - nghệ nhân Nguyễn Văn Khuê cho biết.

Nỗ lực của các nghệ nhân, các cơ quan quản lý và những người yêu di sản văn hóa truyền thống Việt đã được đền đáp xứng đáng. Ngày 1/10/2009, UNESCO chính thức ghi danh ca trù vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.

Giờ đây, nguồn mạch của nghệ thuật ca trù đã vượt thoát được giai đoạn gian khó nhất, được biết đến và yêu mến rộng rãi cả trong nước và quốc tế. Vậy nhưng, nỗi lo mai một, biến tấu những giá trị nghệ thuật đã được gìn giữ qua rất nhiều thăng trầm của thời cuộc thì vẫn hiển hiện.

"Điều đáng lo ngại nhất bây giờ với các bạn trẻ khi học ca trù đó là không có khả năng làm thơ, bởi vậy ca trù mất đi tính sáng tạo, chỉ còn lại những bài bản của các bậc thi hào xưa. Để tiếp tục lưu giữ nghệ thuật ca trù, chúng tôi đã làm tất cả những gì có thể, mỗi năm đều đầu tư kinh phí cho những câu lạc bộ có tiếng để đào tạo các cháu lớp 1, lớp 2 nhằm phục dựng ca trù, nhưng thật sự rất khó. Để yêu ca trù và gắn bó với ca trù phải mất vài chục năm, trong khi tính triết lý của ca trù rất sâu và rất khó để thế hệ trẻ có thể tiếp cận ngay", nghệ nhân Khuê đau đáu chia sẻ.

Có thể bạn quan tâm

Thượng tá Hoàng Trung Hiếu, báo cáo viên Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3, phát biểu tại hội nghị.

Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 đẩy mạnh công tác tuyên truyền biển, đảo và phòng, chống ma túy

Ngày 25/6, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức tuyên truyền biển, đảo; quan điểm của Đảng, Nhà nước ta trong đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển, đảo và thông tin về công tác đấu tranh phòng, chống ma túy tại Phường Linh Xuân, Thành phố Hồ Chí Minh.

Sinh thời, Thiếu tướng, nhà văn Nguyễn Chí Trung rất chăm đi thực tế sáng tác, lắng nghe nhân dân, trò chuyện với những người lao động.

Ngọn lửa âm thầm cháy mãi

Có những người khi đã đi xa, thời gian dường như không làm họ lùi vào dĩ vãng mà càng khiến hình bóng cùng những đóng góp của họ ngày một hiện rõ hơn trong ký ức người ở lại.

Đồ họa: Khiếu minh

Di sản báo chí số cần được bảo vệ khẩn cấp

Việc quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đang bước vào giai đoạn quyết liệt. Hàng loạt đài, báo địa phương sáp nhập, đổi tên, sắp xếp lại bộ máy để hướng tới một nền báo chí “tinh - gọn - mạnh”. Cùng với đó, việc lưu trữ nội dung, tư liệu số tích lũy được qua nhiều thập kỷ đang rất cần được quan tâm đúng mức.

Những thí nghiệm khoa học thú vị luôn hấp dẫn trẻ tò mò và say mê khám phá, đã được bổ sung vào các lớp năng khiếu tại Cung Thiếu nhi Hà Nội. Nguồn: Cung Thiếu nhi Hà Nội

Tái định vị những sân chơi công lập

Ngày càng có nhiều sự lựa chọn trải nghiệm vui chơi mùa hè cho trẻ em, vô hình trung khiến những thiết chế văn hóa truyền thống như Cung Thiếu nhi, Nhà văn hóa,… dần đánh mất sức hút. Nhiều đơn vị đã chủ động đổi mới để từng bước chuyển mình từ nơi học năng khiếu đơn thuần thành những trung tâm trải nghiệm sáng tạo.

Nhiều bạn trẻ lựa chọn học nghề để sớm tham gia thị trường lao động. Ảnh: Văn Học

Khi đại học không phải là con đường duy nhất

Thời gian gần đây, xu hướng bạn trẻ sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông đã lựa chọn học nghề ngày càng đông. Đây là hướng đi vừa phù hợp khả năng bản thân, vừa rút ngắn thời gian học và học viên cũng nhanh chóng tham gia thị trường lao động, góp phần phát triển kinh tế.

Nhà nước cần có cơ chế phù hợp để phát triển loại hình nhà ở xã hội cho thuê. Ảnh: HẢI XUÂN

Hình thành hệ sinh thái nhà ở cho thuê

Trong bối cảnh giá nhà ở không ngừng tăng cao, công tác phát triển nhà ở xã hội vẫn tồn tại những điểm nghẽn, việc phát triển nhà ở cho thuê là giải pháp căn cơ để bảo đảm an cư cho người lao động.

Đừng để những áp lực cuộc sống làm bản thân kiệt sức. Ảnh: ĐÔNG PHONG

Stress ngày càng gia tăng trong xã hội hiện đại

Ngày 26/5 vừa qua, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh (HCDC) cảnh báo: Những áp lực trong cuộc sống hiện đại đang khiến tình trạng stress tại Việt Nam gia tăng nhanh chóng và có xu hướng trẻ hóa.

Người dân cần hạn chế hoạt động ngoài trời trong khung giờ nắng đỉnh điểm từ 11 giờ -15 giờ. Ảnh: Thành Đạt

Căng mình ứng phó nắng nóng cực đoan

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, ngày 26/5 trở thành ngày nắng nóng nhất kể từ đầu tháng 5, khi cùng lúc ghi nhận mức nhiệt 41,1 độ C tại hai trạm Láng (Hà Nội) và Đô Lương (Nghệ An). Đây được coi là một trong ba đợt nóng gắt nhất xảy ra vào tháng 5, tính từ năm 2021 trở lại đây.

Mô hình tưới nước tiết kiệm ở xã Ea Hồ, huyện Krông Năng, tỉnh Đắk Lắk. Ảnh: Thư Anh

Quyết đoán trước yêu cầu thời đại

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tính đến hết năm 2025, lực lượng lao động nông thôn chiếm hơn 61% tổng số lao động cả nước, nhưng tổng giá trị sản phẩm nông nghiệp đóng góp chưa đến 12% GDP - khoảng 59,83 tỷ USD.

Công tác lấy mẫu được thực hiện khẩn trương. Ảnh: THU HOÀI

TIN TỨC

• Ban Chỉ đạo Thành phố Hồ Chí Minh về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vừa tổ chức Hội nghị rút kinh nghiệm làm trước lấy mẫu, số hóa, bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ.

Trước khi kết thúc năm học, nhiều trường học đã kết hợp với Đoàn Thanh niên tổ chức tuyên truyền các kỹ năng phòng, chống đuối nước cho học sinh. Nguồn: Đoàn Thanh niên

Chung tay giữ mùa hè an toàn cho trẻ

Mỗi kỳ nghỉ hè là khoảng thời gian được học sinh háo hức mong chờ. Nhưng mùa hè cũng là “khoảng trống quản lý”, khiến trẻ em có thể đối mặt với nhiều nguy cơ, từ tai nạn thương tích, đuối nước cho đến các tệ nạn xã hội nếu thiếu sự quan tâm đúng mức từ nhà trường, gia đình và xã hội.

Người cao tuổi phường Việt Hưng được các y, bác sĩ thăm khám sức khỏe trong Ngày Sức khỏe toàn dân do thành phố Hà Nội tổ chức gần đây. Nguồn: Cổng Thông tin điện tử thành phố Hà Nội

Cơ hội cho mọi người dân tiếp cận y tế sớm hơn

TS, BS Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), mới đây cho biết, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 17/CT-TTg về tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho nhân dân trên phạm vi toàn quốc.

TS Nguyễn Viết Chức.

“Dân làm gốc” trong mọi hoạt động thiện nguyện!

Quan tâm tới chuyên đề “Thiết lập quy chuẩn, cơ chế nâng đỡ thiện tâm”, đăng trên Nhân Dân cuối tuần số 19 (ra ngày 10/5/2026), Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức (ảnh trên), Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Văn hóa - Xã hội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nhìn nhận: Thực tế đang đòi hỏi phải đổi mới tư duy làm từ thiện!

Cần những giải pháp căn cơ, ngăn chặn thực phẩm không an toàn tràn lan trên thị trường. (Ảnh Văn Học)

Những lỗ hổng trong hệ thống quản lý an toàn thực phẩm

An toàn thực phẩm có tác động trực tiếp, lâu dài đến sức khỏe người dân, song lại thường xuyên phát sinh các hành vi vi phạm với tính chất ngày càng phức tạp. Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội xem xét vào tháng 10 tới, được kỳ vọng sẽ khắc phục những bất cập trong lĩnh vực này.

Ngoài miễn phí vé, cần các giải pháp dài hạn để phát triển giao thông bền vững, thu hút thêm nhiều người dân sử dụng.

Chỉ tấm vé thôi là chưa đủ

Thành phố Hồ Chí Minh đang xây dựng chương trình miễn phí vé xe buýt toàn dân. Đó không chỉ là chính sách an sinh, mà còn là bước đi nhằm thay đổi thói quen di chuyển của hàng triệu người, nhằm cải thiện tình trạng ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường.

Những góc đọc sách bắt mắt, hấp dẫn thu hút nhiều học sinh quan tâm. Trường tiểu học Long Biên (Hà Nội).

Mọi trải nghiệm đều hướng tới học sinh

Không chỉ dừng lại ở những khẩu hiệu, Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026 đang cho thấy một chuyển động rõ rệt trong từng trường học: Các hoạt động được “kéo” về tận lớp, gắn với từng học sinh.

Đoàn Người cao tuổi Thủ đô đồng diễn. (Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN)

Mô hình “chống cô đơn" cho người cao tuổi

Mới đây, trong dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Dân số, Bộ Y tế đề xuất mô hình tận dụng nhà văn hóa, các tổ dân phố để chăm sóc người cao tuổi ban ngày, kèm theo đó là nâng cao đội ngũ chăm sóc tại chỗ cho người cao tuổi.

10 nhiệm vụ, giải pháp về công tác pháp luật

10 nhiệm vụ, giải pháp về công tác pháp luật

Kết luận số 18-KL/TW của Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã đề ra 10 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm tiếp tục đổi mới, hoàn thiện công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Để bảo đảm công bằng giáo dục, đề án cần xem xét sự chênh lệch giữa các vùng miền. Trong ảnh: Một tiết học tại Trường Mầm non Đức Ninh (xã Thái Hòa, Tuyên Quang)

Lộ trình vững chắc cho mục tiêu dài hạn

Trong dòng chảy đổi mới giáo dục, chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai từ sớm, bắt đầu từ lứa tuổi mẫu giáo, được xem là một bước đi chiến lược nhằm tiệm cận mục tiêu “giáo dục suốt đời”.

Điện mặt trời trên hồ Dầu Tiếng.

Điện mặt trời nổi - cơ hội đánh thức “mỏ vàng xanh”

Mặt trời lên chậm trên hồ Dầu Tiếng. Khi những tia nắng đầu tiên chạm vào bề mặt ấy, cả “cánh đồng điện” bắt đầu thức dậy. Ở nơi từng chỉ có gió và nước, điện đang được “trồng” lên, từng kWh một, như một lời đáp cho bài toán an ninh năng lượng ngày càng cấp bách.

Việc tăng lương hưu phải đi kèm chính sách ổn định thị trường, tránh để giá cả leo thang. (Ảnh VĂN HỌC)

Tăng cơ chế chia sẻ

Bộ Nội vụ đang xây dựng dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng từ ngày 1/7/2026, cùng thời điểm tăng lương cơ sở thêm 8%. Nhiều ý kiến cho rằng, khi điều chỉnh nên tính đến việc tăng tính chia sẻ trong cộng đồng.

TIN TỨC

TIN TỨC

Từ ngày 15/4, Thông tư số 08/2026/TT-BKHCN về xác thực thông tin thuê bao sẽ chính thức có hiệu lực. Quy định mới lần đầu cho phép người dùng tự tiến hành xác nhận thông tin thông qua ứng dụng VNeID.