Giáo dục đại học: Quyết liệt sáp nhập, sắp xếp, song vẫn cần thận trọng

Vì sao phải "sắp xếp" lại?

Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến sẽ triển khai việc sáp nhập, chuyển đổi, giải thể các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp không đạt chuẩn hoặc nhỏ, yếu từ năm 2026. Chủ trương lớn này được Bộ Chính trị khẳng định trong Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Việc sáp nhập các trường đại học không chỉ xuất phát từ yêu cầu nội tại của nền giáo dục, mà còn gắn với xu thế tất yếu của thời đại. Đây được coi là giải pháp nhằm tinh gọn bộ máy trong hệ thống giáo dục đại học trên cả nước, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả. Cùng với đó, sáp nhập sẽ giúp tập trung nguồn lực về con người, cơ sở vật chất, tài chính, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu. Chủ trương này phù hợp với chiến lược phát triển nhân lực quốc gia, hướng tới xây dựng một số trường đại học trọng điểm, có uy tín trong khu vực và quốc tế.

Theo Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn, trừ các trường khối công an, quân đội và trường tư thục, sẽ có khoảng 140 cơ sở đại học công lập đứng trước cuộc đại sắp xếp, sáp nhập, giảm "rất sâu" số đầu mối. Việc sắp xếp, theo Bộ trưởng, nhằm khắc phục tình trạng manh mún, nhỏ lẻ, không phát triển được; đồng thời Bộ tính toán phương án tái cấu trúc, giảm đầu mối để các trường mạnh lên, tốt hơn. Đây cũng là bước hiện thực hóa Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó xác định một trong những nhiệm vụ quan trọng bậc nhất là hiện đại hóa giáo dục đại học. Mục tiêu là đưa các trường đại học phát triển với tốc độ nhanh, mạnh hơn, định hướng rõ ràng, tạo ra nguồn nhân lực trình độ cao cho các lĩnh vực đất nước đang cần.

Đánh giá cao việc sắp xếp, sáp nhập theo hướng tinh gọn, hiệu quả, song thạc sĩ Nguyễn Thị Phương Thu (Trường Kinh tế và Quản lý Công, Đại học Kinh tế quốc dân) trăn trở: "Giáo dục đại học khác với giáo dục phổ thông, cần tập trung sâu về đào tạo nghề và đào tạo học thuật. Xu hướng thế giới là xã hội hóa việc đào tạo, các trường cạnh tranh về chất lượng và danh tiếng để được xếp hạng đại học theo chuẩn. Do vậy, để nâng cao chất lượng đào tạo giáo dục đại học, nên khuyến khích các trường tự chủ tài chính, chủ động trong việc thu hút người học. Trường nào làm tốt thì "đứng vững" được, trường nào yếu kém thì tự đào thải, giải thể. Điều này cũng làm giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước".

Nhiều lợi ích nhưng cũng lắm khó khăn

Hiện nay, mỗi trường đại học có mô hình quản trị, quy chế hoạt động và cơ quan chủ quản riêng. Khi sáp nhập, việc thống nhất quy chế đào tạo, chuẩn chương trình, hệ thống kiểm định chất lượng sẽ cần nhiều thời gian và công sức. Với những trường hợp trường được chuyển từ quản lý cấp trung ương về cấp địa phương, sẽ có thách thức về năng lực quản lý của địa phương, mức ngân sách hỗ trợ, cơ sở vật chất, điều kiện hoạt động; nếu không có sự chuẩn bị tốt, có thể làm ảnh hưởng đến công tác quản lý cũng như chất lượng đào tạo của cơ sở giáo dục.

Khi thông tin về việc sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục đại học được đưa ra, nhiều ý kiến bày tỏ lo ngại về điều rất quan trọng khi triển khai thực hiện, đó là việc xây dựng một cách rõ ràng, minh bạch về tiêu chí "đạt hay không đạt". Từ đó xác định những trường nào cần sáp nhập, giải thể.

Vấn đề nhân sự cũng là thách thức không nhỏ. Khi sáp nhập các cơ sở giáo dục, bộ máy quản trị sẽ có sự chồng chéo về vị trí, chức năng, nhiệm vụ, dẫn đến tình trạng dư thừa, khó bố trí hợp lý. Điều này dễ nảy sinh tâm lý lo lắng của đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên về vị trí công tác, thậm chí có thể đứng trước tình huống bị tinh giản. Và trong môi trường rộng lớn hơn, tính cạnh tranh cao hơn, yêu cầu về năng lực nghiên cứu, giảng dạy cũng đòi hỏi cao hơn, khó hơn.

Từ góc độ của sinh viên, ngoài sự xáo trộn về chương trình học, thay đổi giảng viên, cơ sở học tập hoặc quy chế đào tạo, nhiều bạn cho rằng việc sáp nhập các trường đặt ra yêu cầu cao hơn nhưng cũng giúp sinh viên có cơ hội thử sức ở môi trường mới. Bạn Hà Thư (sinh viên Khoa Xã hội học và Phát triển, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) cho rằng: "Sinh viên có cơ hội được học tập trong môi trường rộng mở và đa ngành hơn. Khi các trường sáp nhập, nguồn lực về cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên và chương trình đào tạo được tăng cường, đa dạng hóa, giúp người học dễ dàng tiếp cận nhiều lĩnh vực kiến thức và cơ hội học tập liên ngành. Ngoài ra, danh tiếng của trường mới nếu được sáp nhập thành công sẽ có thể nâng cao giá trị bằng cấp, mở rộng cơ hội việc làm cho sinh viên sau khi tốt nghiệp".

Cần lộ trình để triển khai hiệu quả

Tiến sĩ Hoàng Thùy Linh (giảng viên Trường đại học Văn Lang, Thành phố Hồ Chí Minh) nêu ý kiến: "Quá trình sắp xếp lại các trường đại học cần được tiến hành thận trọng từng bước trên cơ sở xác định rõ bộ tiêu chí/nguyên tắc nhất định và có lộ trình cụ thể để vừa làm vừa rút kinh nghiệm. Bên cạnh đó, cần bảo đảm tiêu chí tái cấu trúc để nâng cao chất lượng giáo dục và chất lượng phục vụ cộng đồng, quốc gia. Trong quá trình triển khai, cũng cần bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên (cơ quan quản lý nhà nước, nhà trường, địa phương, giảng viên, sinh viên…)".

Một điều rất quan trọng nữa là sự phối hợp giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo, các bộ, ngành, trung ương và chính quyền địa phương, cũng như các trường đại học. Mới đây, ngày 15/10, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết đã gửi Bộ Nội vụ Công văn số 6365/BGDĐT-TCCB về việc sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập. Căn cứ nội dung cuộc họp ngày 25/9/2025 do Phó Thủ tướng Lê Thành Long chủ trì với các bộ, ngành có liên quan, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang dự thảo phương án tổ chức triển khai thực hiện các nhiệm vụ để báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định. Trong đó, dự kiến đề xuất thống nhất chuyển nội dung Đề án chuyển các cơ sở giáo dục đại học đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực về Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý vào Đề án sắp xếp, tổ chức lại hệ thống cơ sở giáo dục đại học để bảo đảm tính tổng thể của việc sắp xếp, tinh gọn hệ thống cơ sở giáo dục đại học thành một Đề án trình Thủ tướng Chính phủ xem xét.

Có thể khẳng định, chủ trương sắp xếp, tổ chức lại hệ thống các trường đại là một bước đi lớn, cần thiết nhằm tái cấu trúc hệ thống giáo dục đại học Việt Nam theo hướng tinh gọn, hiệu quả và chất lượng hơn, mang đến những đổi thay lớn cho xã hội và thị trường lao động. Nếu được triển khai bài bản, quyết liệt, việc sáp nhập sẽ góp phần hình thành những trường đại học đa ngành, đa lĩnh vực, có quy mô lớn, uy tín quốc tế, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới ■