Chìa khóa để thay đổi cục diện giao thông
Mới đây, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã xây dựng Đề án tổng thể "Giảm thiểu ùn tắc giao thông trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2025-2030 và những năm tiếp theo" (Đề án). Đề án đề xuất nhiều giải pháp, trong đó tập trung phát triển đường sắt đô thị, vận tải hành khách công cộng, kiểm soát phương tiện cá nhân và ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản lý giao thông, với tổng kinh phí thực hiện khoảng 1,4 triệu tỷ đồng. Theo đó, đường sắt đô thị được xem là giải pháp chính để thay đổi cục diện giao thông Thủ đô trong thập kỷ tới và cần được ưu tiên đầu tư.
Dưới góc nhìn chuyên gia quy hoạch, KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam góp ý: Đề án phân thành ba giai đoạn là cần thiết. Để tăng tính thực tiễn, tăng tuổi thọ của đề án, nên cụ thể hơn nữa những mục tiêu về giải quyết các điểm nghẽn trong giai đoạn 2027-2030, chú trọng vấn đề về quy hoạch và phân bố dân cư đã xác định trong Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là thể chế để điều chỉnh lại cơ cấu phương tiện giao thông cá nhân.
"Thành phố cần cụ thể hơn nữa các giải pháp về phát triển giao thông tĩnh, xây dựng các bãi đỗ xe thông minh, bãi đỗ xe ngầm", ông Nghiêm nhấn mạnh.
Những năm qua, cơ quan chức năng Hà Nội đã nhiều lần triển khai giải pháp nhằm giảm ùn tắc giao thông, song công tác này vẫn gặp nhiều thách thức. Hiện nay, mật độ dân số trên địa bàn Hà Nội cao gấp 8,2 lần mức trung bình cả nước. Toàn thành phố có khoảng 9,2 triệu phương tiện cơ giới đường bộ các loại. Tốc độ gia tăng phương tiện hằng năm khoảng 4-5%, có năm lên tới 10%, vượt xa mức tăng về hạ tầng giao thông. Cụ thể, tỷ lệ đất dành cho giao thông theo diện tích đất xây dựng đô thị hiện nay mới chỉ đạt 12,13% (chỉ tiêu quy hoạch là 20-26%); mới đáp ứng 8-10% nhu cầu đỗ xe trên toàn thành phố. Trong khi đó, hoạt động vận tải hành khách công cộng cũng chỉ đạt 19,5% nhu cầu (thấp hơn nhiều chỉ tiêu quy hoạch 30-55%).
Tuy nhiên, tình trạng ùn tắc kéo dài cũng còn bởi thành phố chưa kiểm soát tốt về trật tự xây dựng, mật độ xây dựng chưa phù hợp hạ tầng giao thông, chưa quản lý tốt vỉa hè, lòng đường, chưa có biện pháp hiệu quả khuyến khích người dân sử dụng phương tiện hành khách công cộng.
Ông Dương Đức Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, chia sẻ: Mặc dù số lượng phương tiện cơ giới tăng nhanh, cùng với tốc độ gia tăng dân số cơ học cao, nhưng hệ thống hạ tầng giao thông chưa được phát triển đồng bộ, là nguyên nhân khiến vấn đề ùn tắc giao thông trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sự phát triển kinh tế-xã hội của Thủ đô.
Thực hiện các biện pháp trước mắt và lâu dài
Việc triển khai Đề án trong vòng 5-10 năm là bước đột phá, song cũng đặt ra những thách thức lớn. Ông Nguyễn Cao Minh, Trưởng ban Quản lý Đường sắt đô thị Hà Nội cho hay: Theo quy hoạch giao thông vận tải Thủ đô, đến năm 2030 thị phần vận tải hành khách công cộng khu vực đô thị trung tâm phải đạt 50-55%; sau năm 2030 đạt 65-70%. Mục tiêu này không thể đạt được nếu không có hệ thống đường sắt đô thị phát triển. Theo quy hoạch cũ, thành phố sẽ có 10 tuyến đường sắt đô thị, nhưng hiện tại chúng tôi đã đề xuất xây dựng 15 tuyến/đoạn tuyến, cùng với đó là tái thiết đô thị theo mô hình TOD - lấy đường sắt đô thị làm hạt nhân trung tâm.
Theo nhiều chuyên gia, Đề án cần bảo đảm nguồn vốn lớn, hiệu quả giải ngân và tránh tình trạng đội vốn, chậm tiến độ; đòi hỏi sự minh bạch, công bằng và quyết liệt từ khâu giải phóng mặt bằng. Đề án cũng cần sự đồng thuận và lộ trình chuyển đổi hợp lý, tránh gây xáo trộn xã hội.
Ông Trần Hữu Minh, Chánh Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông quốc gia nhận định: Tất cả các giải pháp tháo gỡ ùn tắc giao thông cần đi liền quy định chặt chẽ, để việc triển khai được nhanh chóng. Cùng đó, cần cả các giải pháp kéo giãn dân cư ra vùng ngoại ô. "Thành phố cũng cần tổ chức tốt giao thông khu vực trường học, tối ưu hóa đèn tín hiệu, ưu tiên cho đi bộ, quản lý tốc độ, phân làn, ứng dụng camera giám sát phát hiện vi phạm", ông Minh kiến nghị ■
Nếu tiếp tục không có sự cải thiện về giao thông, thành phố sẽ phải đối mặt mức độ ùn tắc trầm trọng hơn, dần chạm ngưỡng "thảm họa về giao thông" mà một số đô thị lớn trong khu vực Đông Nam Á đã và đang phải đối mặt".
TS Nguyễn Đình Thạo
(Trường đại học Giao thông Vận tải Hà Nội)
