Đây là triển lãm cá nhân đầu tiên của anh ở trong nước, sau 30 năm đi khắp các quốc gia trên thế giới để nghiên cứu, phác thảo, vẽ và trưng bày tác phẩm về các loài hoang dã, bao gồm nhiều bức tranh tường khổng lồ.
Bên cạnh việc phục vụ công chúng, các tác phẩm của Đào Văn Hoàng còn mở ra một dịp hội ngộ ấm lòng, đáng cảm kích của những người yêu thiên nhiên trong và ngoài nước, mà người viết bài này là một trong số đó.
Vì đó là đam mê
Trong thời buổi mà nghệ thuật nhiếp ảnh, video, mạng xã hội và cả trí tuệ nhân tạo (AI) "vẽ" thế giới hoang dã "ảo tung chảo", cứ tưởng việc sáng tác hội họa về các loài muông thú sẽ ít nhiều bị "lép vế". Nhưng, nếu bạn đến những vườn quốc gia, khu bảo tồn, cùng các không gian xanh tôn vinh thiên nhiên không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia trên khắp thế giới, chiêm ngưỡng các bức vẽ khổng lồ trên tường,… chắc chắn suy nghĩ thông thường trên của bạn sẽ bị thay đổi.
Đào Văn Hoàng ít nói, khiêm cung. Qua 30 năm vẽ và được mời đi sáng tác rồi trưng bày tác phẩm ở nhiều địa danh nổi tiếng trên thế giới, cũng như đón nhận nhiều sự vinh danh khác, anh vẫn tự nhận mình là một người "không có gì nhiều để nhà báo phải viết". Anh tiếp tôi trong một không gian yên tĩnh, khuất sau nhiều ngõ ngách chằng chịt của Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh.
Sinh năm 1962 tại Sài Gòn, rồi sang Pháp sống từ năm 15 tuổi, đến năm 1996, Đào Văn Hoàng mới trở về sinh sống tại quê hương. Anh từng trải qua nhiều công việc, thành công, "hái ra tiền", từ một chuyên gia công nghệ, in ấn, vẽ minh họa, tới làm giám đốc nghệ thuật và giám đốc sáng tạo cho các công ty quảng cáo đình đám "rủng rỉnh" một thời. Nhưng, Đào Văn Hoàng dường như đã được số phận bảo "đi miết" theo những ký ức đẹp về thế giới hoang dã.
Khi nhỏ, ở Việt Nam, anh thường được mẹ đưa vào Thảo Cầm Viên chơi. Trái tim non nớt của Hoàng đã sớm bị quyến rũ bởi nghìn câu hỏi "tại sao lại thế", khi quan sát các loài động vật "đẹp ơi là đẹp". Rồi thời kỳ ở Pháp, tình cờ được tặng và đọc kỹ cuốn sách danh tiếng của họa sĩ, nhà tự nhiên học người Canada Robert Bateman, anh ngưỡng mộ sự kỳ thú và bí ẩn của tự nhiên, trong quá trình tiến hóa ngỡ ngàng của thế giới hoang dã. Anh thần tượng Robert Bateman với những tác phẩm hội họa về động vật hoang dã.
Nhiều nguời hoang mang lo lắng cho Đào Văn Hoàng, bởi với họ, bỏ nghề thời thượng hái ra tiền, theo nghiệp hội họa, rất dễ mắc cảnh… nghèo. Biết vậy, anh vẫn quyết tâm dành toàn bộ thời gian cho nghệ thuật về các loài hoang dã. Anh từng chia sẻ với vợ: Nếu thất bại trên con đường này, anh sẽ vẫn vui, vì đó là đam mê của anh. Được đi rừng, nghiên cứu các loài và sinh cảnh của chúng, được vẽ phác thảo mọi thứ trong vô vàn cuốn sổ tay. Được ở với các cánh rừng châu Phi, châu Mỹ, châu Úc, châu Á, châu Âu, với anh, đã luôn là niềm hạnh phúc tự thân rồi.
"Nếu thất bại, anh sẽ đi bán bánh mì để mưu sinh", anh còn nhớ câu nói với vợ hồi đó. Vậy mà, gần 15 năm trôi qua, họa sĩ Đào Văn Hoàng đã thành công đến bất ngờ trong nghề vẽ… muông thú, đặc biệt là vẽ các bức tranh tường khổ lớn. Bên cạnh nhiều bức được trưng bày vĩnh viễn ở các thành phố New York, Santa Fe (Mỹ), hay ở các quốc gia như Madagasca, Zimbabwe hay Indonesia, tranh của anh đã gây xúc động và ngưỡng mộ đặc biệt cho nhiều người, khi "lừng lững" hiện ra trên các bức tường trang trọng ở nhiều Vườn quốc gia của Việt Nam như: Cát Tiên (tỉnh Đồng Nai), Bidoup-Núi Bà (tỉnh Lâm Đồng), Tràm Chim (tỉnh Đồng Tháp), Cúc Phương (tỉnh Ninh Bình)…
Dữ liệu hội họa và kiến thức thực địa về rừng và loài hoang dã, được lưu trữ trong các cuốn sổ tay và hòm tư liệu kỹ thuật số của Đào Văn Hoàng là khổng lồ. Anh, cùng niềm đam mê của mình, có mặt ở quá nhiều các "kho báu thiên nhiên" và đa dạng sinh học đáng đến bậc nhất toàn cầu.
Thiên nhiên và nghệ thuật-hai nguồn năng lượng tinh khiết
Theo họa sĩ Đào Văn Hoàng, anh từng lang thang nhiều cánh rừng ở Đức, Pháp, châu Phi, đặc biệt là châu Á. Có khi, anh tự đi du thám, có khi các tổ chức, vườn quốc gia và khu bảo tồn danh tiếng mời anh tới "ba cùng" với họ, để thiên nhiên hoang dã nơi ấy "thấm" vào anh, trước khi thực hiện tác phẩm (thường là) khổ lớn, tại không gian công cộng, trên tường vách của các khu nghiên cứu và bảo vệ những loài hoang dã. Một ý nghĩa lớn của công việc này là truyền cảm hứng về tình yêu thiên nhiên, thúc đẩy các nỗ lực chống lại nạn tàn sát động vật rừng, hủy hoại môi trường sống.
Anh muốn hiểu các loài hoang dã nhiều nhất có thể, trước khi thực hiện tác phẩm của mình. Sắc thái màu sắc trên da, lông của chúng, sự chuyển động thú vị theo tập tính của chúng, anh quan sát kỹ và ghi chép tỉ mỉ. Anh luôn nỗ lực nhìn theo "con đường" tiến hóa dài dằng dặc của các loài, qua những gì chúng thể hiện nơi hình dáng và tập tính hiện tại. Thế nên, Đào Văn Hoàng vẽ các loài luôn chính xác gần như tuyệt đối về mặt giải phẫu, cấu trúc, từ bộ lông, đôi mắt, tới góc núi, cành cây hay đám cỏ, sinh cảnh của chúng, nơi mà chúng đã, đang và sẽ cư ngụ…
Từ góc nhìn đó, Đào Văn Hoàng luôn vẽ các loài hoang dã với ánh nhìn "ngang bằng" với mắt người thưởng lãm tranh. Có vẻ như anh nhìn chúng từ một nhánh cây, hốc núi ngay bên cạnh, khi anh vào vai là bạn của cá thể ấy. Chứ không phải nhìn từ dưới lên cây, hay cái nhìn bề trên của một người ở thế giới "văn minh" nhìn vào các con vật giữa rừng. Anh bảo: "Khi ngắm nhìn các cá thể kền kền, tôi không bao giờ thấy chúng là biểu tượng của cái chết như trong truyền thuyết hay phim cao bồi. Dù cổ chúng có thể nhuộm đỏ vì máu, nhưng trong mắt tôi, chúng vẫn toát lên một vẻ oai nghi, mạnh mẽ, nét kiêu hãnh đặc trưng của loài chim săn mồi. Đôi mắt sắc lạnh, đôi chân chắc nịch và đôi cánh khổng lồ như tấm áo choàng của một vị anh hùng, vừa bao bọc, mà cũng vừa có tí vụng về".
Họa sĩ họ Đào còn viết nhật ký ghi lại tất cả thông tin thu thập được từ rừng và muông thú vào các cuốn sổ tay truyền thống, cũ mèm. Tất nhiên, bản thân các cuốn sổ và ký họa của họa sĩ tài hoa cũng rất đáng để trưng bày triển lãm, vì chúng trông đầy tính nghệ thuật. Mà sự thật, anh đã trưng bày chúng. Chúng còn là cơ sở để anh và vợ mở các khóa tập huấn kiến thức về thiên nhiên, động vật hoang dã, kỹ năng hòa mình với thiên nhiên dành cho lứa tuổi thanh thiếu niên. Anh cũng xuất bản sách, trưng bày các công trình mỹ thuật "về với hoang dã" của mình, trong nhiều dự án lớn, cả ở trong và ngoài nước.
Năm 2014, tại một hội nghị của Hiệp hội Linh trưởng Quốc tế, tổ chức ở Hà Nội, lần đầu, họa sĩ Đào Văn Hoàng giới thiệu 22 bức vẽ về loài linh trưởng, khiến nhiều người sửng sốt. Sau đó, anh trưng bày tranh về 25 loài linh trưởng quý hiếm tại một hội nghị của Hiệp hội Linh trưởng Mỹ. Năm 2019, tại một hội nghị quốc tế về nghiên cứu dơi, anh trưng bày tranh về các loài dơi trên thế giới và rồi xuất bản thành các cuốn sách, tài liệu phổ biến kiến thức về loài dơi. Nhiều tổ chức, như Quỹ Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (WWF), Free The Bears Fund (Australia), Wildlife At Risk (WAR, Việt Nam) mời anh vẽ tranh tường về các loại động vật hoang dã tại một số vườn quốc gia, bệnh viện điều trị trẻ em bị ung thư ở Việt Nam.
Tìm cho mình một lối đi riêng, một "thị trường ngách" hội họa về các loài động vật và thiên nhiên hoang dã theo lối "giải phẫu", theo góc nhìn của giới bảo tồn và nhà khoa học, theo "tầm mắt" của chính các loài hoang dã xinh đẹp, Đào Văn Hoàng đã thành công. Anh luôn tin rằng, mỗi câu chuyện, mỗi hình ảnh về thiên nhiên mà anh (cùng những người khác) chia sẻ hôm nay có thể sẽ gieo một suy nghĩ, một cảm xúc tích cực vào tâm trí ai đó. Biết đâu, một đứa trẻ đang say mê đọc sách, xem tranh về thế giới hoang dã hôm nay, sau này, khi trở thành người cầm cân nảy mực, sẽ ngập ngừng đôi chút, hoặc tìm ra một lối đi đúng đắn hơn, trước khi ký vào bản kế hoạch xây con đường cao tốc xuyên qua khu bảo tồn. "Hay một người cha, người mẹ xúc động trước bức tranh về chà vá (loài linh trưởng) hay loài mang lớn mà tôi vẽ, cũng sẽ do dự trước khi quyết định xây khu nghỉ dưỡng trong vùng sinh cảnh nhạy cảm. Thiên nhiên và nghệ thuật sẽ vẫn là hai nguồn năng lượng đặc biệt tinh khiết, giúp người ta tìm lại sự cân bằng, niềm cảm hứng sống, và niềm tin vào vẻ đẹp của thế giới", Đào Văn Hoàng ngẫm ngợi lúc chia tay tôi.
Anh gọi đó là giá trị thức tỉnh của nghệ thuật về động vật hoang dã ■
