Nhưng thực tế chưa bao giờ đơn giản như vậy, kể cả thời gian gần đây có những phiên chỉ số VN-Index hay VN30 giảm mạnh.
Tính trong 20 phiên giao dịch gần nhất kể từ ngày 10/9 trở về trước, có bốn phiên VN-Index điều chỉnh giảm hơn 1%, trong đó có hai phiên giảm hơn 2,5%, những biến động rất lý tưởng để tiến hành “short” vì chênh lệch càng lớn, càng có cơ hội “thắng đậm”. Tuy nhiên, hãy thử theo dõi diễn biến của phiên 8/9, VN-Index giảm hơn 42 điểm, tương đương 2,6%, xuống còn gần 1.625 điểm, sẽ thấy yếu tố khó lường nếu muốn “short”.
Một NĐT kỳ cựu, có ý định “short” trong những ngày gần đây chia sẻ, thời điểm VN-Index bắt đầu giảm điểm mạnh là sau 14 giờ ngày 8/9 và khi đó anh bận… ăn trưa muộn. Trong suy nghĩ của nhiều người ngày hôm đó, VN-Index nhiều khả năng điều chỉnh, nhưng sẽ chỉ giảm +/- 10 điểm, khoảng 0,6%. Và khi NĐT trên quay trở lại xem bảng giá chứng khoán thì lúc đó giá của HĐTL cũng đã giảm và không còn giảm nữa. Ở tình thế này, nhìn chung NĐT sẽ phải rất cân nhắc nếu muốn short, vì giá sau khi giảm sẽ có xu hướng tăng lên lại, những ai sau khi short mà giá tăng lên đương nhiên sẽ phải mua lại (cover) giá cao, nghĩa là phải bỏ thêm chi phí và bị lỗ.
Hai đặc điểm cơ bản về giá của HĐTL theo chỉ số VN30 chính là tốc độ nhanh và biến động hẹp, nghĩa là trong khoảng thời gian rất ngắn, khoảng cách “cao-thấp” của giá trị HĐTL đã bị san lấp và không dễ để NĐT có thể nắm bắt đúng thời điểm nhằm hưởng chênh lệch này. Thí dụ, NĐT nghĩ rằng VN30 sẽ tăng và mở vị thế mua (long) cho HĐTL theo VN30, nhưng trước khi đặt lệnh thành công có khi giá trị của HĐTL đã tăng lên đến mức kỳ vọng và sau khi khớp lệnh HĐTL giá sẽ không còn tăng nữa, nên chưa chắc NĐT có lãi. Có khi chỉ mất chừng vài phút, NĐT hiểu được cách kiếm tiền từ phái sinh, nhưng để “đọc vị” được diễn biến thì thời gian có thể tính từ vài tuần, đến vài tháng. Đó cũng là lý do, nhiều NĐT tham gia thị trường phái sinh thường phải sử dụng nhiều công cụ để đo lường, dự báo diễn biến giá…
Một điều cũng cần nhấn mạnh ở đây là yếu tố “một màu” của TTCK ngày càng giảm đi. Nhiều NĐT vẫn còn những ký ức về kiểu “tăng một mạch, giảm một lèo” của thị trường vài năm trước. Nhưng lịch sử chỉ có giá trị tham khảo và những thay đổi về thanh khoản, vị thế của TTCK hiện nay đã khác, xu thế đã trở nên cân bằng hơn rất nhiều. Như vậy, NĐT muốn tham gia TTCK nói chung, hay kể cả việc “thời vụ” là chờ thị trường điều chỉnh để “short” sẽ phải bỏ ra rất nhiều công sức. Cũng từ đây sẽ diễn ra sự thanh lọc, thậm chí chuyên môn hóa, NĐT có thể chọn thị trường cơ sở, hoặc phái sinh, thậm chí cả hai, nhưng như thế nào thì vẫn phải đầu tư chuyên sâu để tìm hiểu kỹ lưỡng trước khi hành động.
