Tỷ lệ vốn tự có/vốn vay (margin) thường phổ biến ở mức 1:1, nghĩa là có 1 đồng được vay thêm 1 đồng để mua cổ phiếu (CP). Nhưng một số nhà đầu tư (NĐT) có thể được tiếp cận với tỷ lệ 1:2, tức có 1 đồng sẽ được vay đến 2 đồng và sức mua mà người này có sẽ là 3 đồng. Nếu giá CP bùng nổ, NĐT sẽ tối ưu hóa được lợi nhuận, nhưng một khía cạnh hay bị bỏ qua chính là tỷ lệ đòn bẩy lớn cũng tạo ra rủi ro lớn.
Chẳng hạn, một người có 10 triệu đồng, vay thêm 10 triệu đồng nữa để mua CP, không may giá CP giảm 5%, thì tỷ lệ thua lỗ trên vốn tự có cũng chỉ là 10%. Nhưng nếu người này vay đến 20 triệu đồng để mua CP, và giá cũng giảm 5% thì lúc này tỷ lệ thua lỗ trở thành 15%. Cần biết rằng, ngưỡng thua lỗ 10% là ngưỡng chấp nhận được vì chỉ cần CP tăng giá trở lại 11% thì NĐT lại “hòa vốn”. Tuy nhiên, khi thua lỗ bắt đầu từ 15-20% trở lên thì khả năng “gỡ” sẽ trở nên khó khăn vì cần danh mục tăng từ 18-25% để hòa vốn. Các tỷ lệ này không phải là quá khó khi thị trường thuận lợi nhưng cũng không dễ đạt được. Nhưng sử dụng margin hay sức mua với tỷ lệ cao không chỉ có rủi ro về thua lỗ mà còn tiềm ẩn những thách thức dài hạn.
Yếu tố đầu tiên có thể kể đến là tâm lý khi NĐT “mặc định” mình dùng sức mua cao đồng nghĩa rủi ro lớn, dẫn đến áp lực trong quyết định giao dịch. NĐT có thể rơi vào trạng thái cẩn trọng hoặc liều lĩnh quá mức, trong trường hợp nào thì kết quả thực tế đều khó như kỳ vọng. Ngay cả khi NĐT sử dụng sức mua cao mà có lãi cũng không hề đơn giản. Chẳng hạn, nếu sử dụng sức mua với tỷ lệ 1:2 (1 đồng vay thêm 2 đồng) thì chỉ cần CP tăng giá 5% là NĐT đã đạt tỷ lệ lãi 10% trên vốn. Tuy nhiên, nếu sau khi NĐT chốt lời mà CP tăng tiếp 5% nữa, lúc này hoàn toàn có thể sinh ra tâm trạng tiếc nuối. Từ tiếc nuối có thể sinh ra tâm lý mua vội dẫn đến hiệu quả đầu tư thấp, bào mòn phần lợi nhuận vừa sinh ra.
Một số NĐT có giải pháp chỉ dành một phần vốn để sử dụng sức mua cao. Chẳng hạn, nếu có 500 triệu đồng, chỉ dùng 100 triệu đồng để sử dụng sức mua cao. Trong trường hợp thua lỗ phân nửa thì thiệt hại chỉ tương đương 10% tổng tài sản. Về mặt định lượng, đây là giải pháp phù hợp nhưng cũng gặp thách thức không nhỏ về tâm lý. Bởi lẽ, thua lỗ nặng, dù trên một phần tài sản, ít nhiều cũng tạo tâm lý tiêu cực và có thể dẫn đến khả năng lại sử dụng thêm tài sản để đẩy sức mua lên cao nhằm bù đắp cho thua lỗ. Và trong một ngày không may mắn cộng với suy nghĩ thiếu chuẩn xác, NĐT hoàn toàn có thể giải ngân sai và lại có thêm một lần thua lỗ...
VN-Index lại tiếp tục chinh phục đỉnh 1.900 điểm, có rất nhiều cơ hội cho NĐT nếu biết tối ưu hóa, nhưng bên cạnh đó vẫn luôn có những bất ngờ.