Giải thưởng là cột mốc quan trọng, ghi nhận những nỗ lực của các cơ quan quản lý và cộng đồng địa phương trong công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa - lịch sử độc đáo của làng nghề truyền thống hơn 500 năm tuổi này.
Làng gốm Thanh Hà nằm bên dòng sông Thu Bồn thanh bình, cách phố Hội An khoảng 3km về phía tây. Đây là điểm du lịch lý tưởng, mang nhiều nét cổ xưa hiếm có. Theo nhiều nghệ nhân nơi đây, Thanh Hà được biết đến là làng gốm truyền thống lâu đời ở phố cổ Hội An, được hình thành từ thế kỷ 16 và bắt đầu từ làng Thanh Liêm, hiện nay thuộc phường Hội An Tây (thành phố Đà Nẵng).
Thế kỷ 16-17 được xem là thời kỳ huy hoàng nhất của làng gốm này. Nhiều sản phẩm gốm của Thanh Hà đã được dùng để tiến vua. Ngôi làng nhỏ và bình yên này đã trải qua biết bao thăng trầm, sóng gió. Có những thời kỳ tưởng chừng như nghề gốm nơi đây bị mai một, lãng quên. Thế nhưng, nhờ sự quan tâm của chính quyền địa phương, sự tâm huyết và lòng yêu nghề, những nghệ nhân của làng đã một lần nữa làm “sống lại” nét đẹp cũng như giữ được hồn cốt làng gốm.
Chúng tôi về thăm làng gốm Thanh Hà bằng đường thủy, khác với cung đường bộ quen thuộc chạy từ phố cổ Hội An lên làng gốm Thanh Hà. Di chuyển bằng thuyền du lịch, du khách có cơ hội được ngắm nhìn làng nghề bình yên bên sông Thu Bồn với cảm giác như đi giữa lòng di sản. Các chủ hộ kinh doanh, làm gốm tại đây đều rất hiếu khách, tỉ mỉ giới thiệu về những giá trị của làng nghề với niềm tự hào của người dân phố cổ.
Ông Nguyễn Thành Long, 72 tuổi, một trong những người đam mê phục hồi nghề gốm chia sẻ: Nghề làm gốm có từ trong máu, không chỉ học nghề từ mẹ, từ những nghệ nhân, ông Long còn tự mình tìm hiểu, đúc rút nhiều kinh nghiệm để có thể hướng dẫn cho du khách trải nghiệm làm gốm ngay tại cơ sở của gia đình.
“Trước đây, nhiều du khách chỉ đến trong vài phút để mua hàng mà không thật sự tìm hiểu về nghề gốm. Tuy nhiên, hiện nay, làng nghề đã phát triển hơn, đông vui hơn khi du khách không chỉ đến để mua sắm mà còn muốn trải nghiệm, giao lưu với các nghệ nhân. Sự đầu tư của Nhà nước và doanh nhân đã giúp nghề gốm phục hồi và phát triển”, ông Long đúc kết.
Tham gia trải nghiệm làm gốm tại làng gốm Thanh Hà, chị Thái Lý Trinh, giáo viên mầm non Trường mầm non BlueBee, phường Hòa Xuân, chia sẻ: Đây là lần đầu tôi tham quan làng gốm. Tôi rất vui khi tự tay làm được một chiếc bình gốm xinh xắn với sự hướng dẫn của nghệ nhân. Đây cũng là đợt khảo sát để chúng tôi có thể đề xuất kế hoạch tổ chức đưa học sinh đến tham quan làng nghề trong thời gian sớm nhất.
Với lịch sử hình thành, phát triển lâu đời, cùng việc bảo lưu gần như nguyên vẹn các di tích, cảnh quan làng nghề truyền thống; quy trình chế tác gốm thủ công cổ truyền và nhiều tri thức dân gian bản địa có giá trị… làng gốm Thanh Hà ngày nay đã trở thành điểm du lịch độc đáo, được nhiều chuyên gia đánh giá là hình mẫu về du lịch làng nghề và du lịch cộng đồng tại Việt Nam. Nơi đây thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm.
Năm 2019, nghề gốm Thanh Hà được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Làng nghề hiện có 33 hộ dân với tổng số 68 lao động, trong đó có 5 Nghệ nhân Ưu tú trực tiếp tham gia sản xuất gốm và phục vụ các hoạt động du lịch.
Nguồn thu từ công tác tổ chức hoạt động hướng dẫn tham quan tại làng gốm Thanh Hà chủ yếu phục vụ công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử làng nghề, đầu tư cơ sở vật chất, cảnh quan phục vụ du lịch và đặc biệt là chi trả cho các nghệ nhân và người lao động trực tiếp tham gia vào các hoạt động du lịch cộng đồng (chiếm 62,5% tổng số thu từ hoạt động du lịch để lại cho địa phương).
Cuối tháng 8 vừa qua, bến tàu du lịch đặt tại Km1+600 thuộc nhánh phụ 2 sông Thu Bồn, bên bờ trái phường Hội An Tây đã được chính quyền địa phương đưa vào khai thác, cho phép tiếp nhận phương tiện chở dưới 40 hành khách. Đây là bước đi đột phá của địa phương khi tạo thêm hạ tầng để phát triển du lịch đường thủy, kết nối các điểm đến không thể bỏ qua đối với du khách khi đến với Di sản văn hóa thế giới Phố cổ Hội An.
Theo ông Bùi Văn Dũng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Hội An Tây, việc mở bến thủy là nỗ lực rất lớn của chính quyền địa phương trong việc đa dạng hóa các nguồn khách và được người dân mong đợi. Điều này sẽ góp phần nâng cao thu nhập cho cộng đồng làng gốm. Du lịch kết nối bài bản sẽ tạo thêm điểm nhấn để các làng nghề, di sản Hội An tiếp tục là nơi trải nghiệm, tham quan và thu hút khách quay trở lại nhiều lần.
Việc làng gốm Thanh Hà được vinh danh tại hạng mục “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” không chỉ là niềm tự hào của riêng làng nghề mà còn là minh chứng cho định hướng đúng đắn về việc phát triển du lịch làng nghề, giúp tạo ra giá trị to lớn cho cộng đồng. Là động lực để thúc đẩy các hoạt động du lịch bền vững, gắn với việc bảo lưu các giá trị văn hóa truyền thống, sự tham gia tích cực của cộng đồng, cũng như sức sáng tạo của người dân đang ngày đêm gắn bó, giữ gìn và phát huy giá trị di sản làng nghề.
