Mang trong mình di chứng chất độc da cam, ông Sái Ngọc Luân (SN 1955) ở thôn Bản Pìn, xã Cường Lợi, tỉnh Thái Nguyên vẫn vươn lên, không chỉ chiến thắng bệnh tật bằng ý chí thép, người lính thông tin năm xưa còn dùng đôi tay từng quen với vi mạch, sợi cáp để chế tác những cây đàn Tính.
Bản lĩnh Bộ đội Cụ Hồ
Năm 1974, chàng thanh niên Sái Ngọc Luân nhập ngũ vào chiến trường B khốc liệt. Hôm nay, người lính năm xưa bùi ngùi nhớ lại: “Có những giai đoạn cao điểm ở rừng Trường Sơn, các khe suối đều khô cạn. Anh em phải lấy gáo múc từng chút nước đọng ở vũng trâu đằm để uống qua cơn khát. Những ngày giải vây ở rừng tre Đồng Nai, khi nồi cơm toàn quân vừa kịp sôi thì máy bay địch ập đến bắn phá dữ dội. Trận địa rung chuyển, chúng tôi phải bỏ lại nồi cơm, chạy vội đi nấp dưới những gốc cây cổ thụ gãy đổ…”.
Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục phục vụ trong quân ngũ, theo Quân đoàn 1 ra đóng quân tại Ninh Bình; theo học khóa đào tạo 6 tháng tại Trường Sĩ quan Thông tin. Sau khi trực tiếp tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới phía bắc, ông phục viên trở về quê hương với nhiều phần thưởng cao quý: Huân chương Chiến công hạng Ba, Huân chương Chiến sĩ vẻ vang, Kỷ niệm chương Quân khu 1…
Những di chứng do chất độc để lại, đặc biệt là bệnh viêm dây thần kinh ngoại biên khiến ông thường xuyên chịu đựng những cơn đau nhức dữ dội. Mỗi khi trái gió trở trời, từng bước đi của ông lại vô cùng khó khăn. Thấm nhuần lời Bác Hồ: Thương binh tàn nhưng không phế, ông thiết lập một chế độ rèn luyện nghiêm ngặt. Đều đặn mỗi sáng, ông lại leo núi 4 km.
Bàn tay nối những thanh âm
Tham gia hai khóa HĐND, ông Luân luôn trăn trở trước nguy cơ mai một của các làn điệu truyền thống. Năm 2014, ông khởi xướng, kết nối thành lập Nhóm yêu thích hát Then, đàn Tính thôn Bản Pìn; đến năm 2022, được UBND xã trao quyết định thành lập Câu lạc bộ (CLB) Văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao xã Văn Vũ (nay là xã Cường Lợi).
Người lính thông tin năm xưa vốn quen với sự tỉ mỉ, chính xác, giờ đây đã đem tư duy ấy vào việc chế tác đàn Tính. Bệnh viêm dây thần kinh ngoại biên khiến đôi bàn tay ông có những ngày đau nhức, run lên bần bật. Thế nhưng, cứ chạm vào thớ gỗ bầu, khi gọt giũa cần đàn, đôi tay ấy lại trở nên chuẩn xác và khéo léo. Mỗi cây đàn được ông tỉ mẩn, trau chuốt từng chi tiết để bảo đảm nhạc cụ có âm thanh chuẩn mực. Ban đầu chỉ có 4 đến 5 thành viên, bằng uy tín và lửa đam mê của ông Luân, CLB đã thu hút và duy trì một tập thể 20 thành viên. Cứ mỗi dịp nông nhàn hay những ngày mưa gió không thể lên nương, nếp nhà nhỏ của ông Luân lại rộn rã thanh âm trong trẻo của tiếng Tính, lời Then. Các hội viên tự học cách lên dây đàn, bấm nốt, cùng nhau hòa nhịp làn điệu Then ca ngợi quê hương.
Luôn đồng hành cùng ông Luân là người bạn đời - bà Triệu Thị Ban. Là hậu phương vững chắc chăm sóc ông những ngày bạo bệnh, bà Ban còn luôn sát cánh cùng chồng trong mọi buổi tập luyện, biểu diễn.
Thôn Bản Pìn nằm cách trung tâm xã 7 km, chung quanh là đồi núi trập trùng, đường sá đi lại quanh co. Nhờ tiếng Then, đàn Tính của CLB mà không gian thôn bản trở nên ấm áp, rộn rã hơn. Thành viên CLB quanh năm gắn bó với ruộng đồng, nương rẫy, vườn tược, suối khe nhưng mỗi khi có lịch tập luyện, mọi người đều cố gắng sắp xếp, thu xếp việc nhà để có mặt đầy đủ. Có khi vừa phơi xong mẻ thóc, có người đôi chân, đôi tay còn vương bùn đất sau buổi làm nương, làm ruộng đã vội trở về, cùng nhau tập luyện. Họ cùng đồng hành qua những chuyến đi giao lưu, biểu diễn. Từ thôn, xã, ông Luân đã dẫn dắt CLB mở rộng không gian đến các tỉnh bạn như Cao Bằng, Tuyên Quang, Sơn La và Thủ đô Hà Nội. Vừa qua, CLB được CLB "Trái tim người lính" mời về Thủ đô biểu diễn. Ở quê nhà Cường Lợi, bà con nhân dân cũng thường xuyên được thưởng thức các tiết mục hát Then, Lượn, múa bát mộc mạc, nghĩa tình của CLB trong các dịp lễ hội. Ông Luân cười chia sẻ: “Dù lần nào đi đường xa, các thành viên say xe ngất ngây nhưng tôi và mọi người vẫn thích đi. Việc đi giao lưu, học hỏi mang lại niềm vui cho mình và cho cả CLB”.
Đồng chí Lương Thanh Luyện, Phó Chủ tịch UBND xã Cường Lợi khẳng định: “Việc ông sáng lập và duy trì hoạt động của CLB hát Then, đàn Tính không chỉ giúp gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Tày, Nùng mà còn góp phần quan trọng vào việc xây dựng đời sống văn hóa mới ở khu dân cư. Chính quyền địa phương luôn trân trọng và đánh giá rất cao những cống hiến bền bỉ, không mệt mỏi của ông”.
