Thành công của Hollywood không từ những việc nhỏ lẻ
Theo TS Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, Giám đốc LHP DANAFF - sức mạnh của điện ảnh Mỹ không chỉ được tạo nên bởi quy mô vốn đầu tư hay công nghệ hiện đại mà là kết quả của một hệ sinh thái được xây dựng đồng bộ trên tám nền tảng cốt lõi. Đó là nghệ thuật kể chuyện (storytelling); mô hình đào tạo chuyên nghiệp, liên kết chặt chẽ giữa trường học và ngành công nghiệp; sự tôn trọng sáng tạo, tạo điều kiện để các nhà làm phim phát huy cá tính nghệ thuật; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, giúp khuyến khích sáng tạo và bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh; không ngừng đổi mới công nghệ, từ kỹ xảo, âm thanh đến trí tuệ nhân tạo; xây dựng ngành công nghiệp điện ảnh với hệ sinh thái hoàn chỉnh, kết nối sản xuất, phát hành, quảng bá, đào tạo và dịch vụ hỗ trợ; tinh thần hợp tác và kết nối giữa các chủ thể trong nước và quốc tế; cùng tư duy toàn cầu, luôn hướng tới thị trường quốc tế ngay từ quá trình phát triển dự án.
Nhiều ý kiến tại hội thảo thống nhất rằng, điều Việt Nam cần học không phải là làm phim giống Hollywood, mà là học cách Hollywood tổ chức cả một hệ sinh thái sáng tạo. Đó là môi trường trong đó đào tạo gắn với thực tiễn sản xuất (qua các tham luận của đạo diễn Phan Gia Nhật Linh, Trịnh Đình Lê Minh), các nhà sản xuất giữ vai trò trung tâm trong quản trị dự án, quyền tác giả được bảo vệ, các hiệp hội nghề nghiệp hoạt động hiệu quả, công nghệ liên tục được cập nhật và thị trường luôn được nghiên cứu một cách khoa học.
Một điểm nhấn khác của hội thảo là kinh nghiệm hợp tác giữa Hàn Quốc và Hoa Kỳ. Chuyên gia Ally Sunhee Han (Học viện Kinh doanh Điện ảnh Quốc tế Busan) đã phân tích những rào cản lớn khi hợp tác với Hollywood, từ hệ thống công đoàn, cơ chế tài chính, mạng lưới đại diện nghệ sĩ cho tới các vấn đề pháp lý về sở hữu trí tuệ và phân phối quốc tế. Song song với đó là ba mô hình hợp tác đang được nhiều quốc gia châu Á áp dụng thành công: Đồng sản xuất quốc tế; Hollywood hợp tác với đối tác địa phương; và các quốc gia châu Á chủ động sản xuất phim hướng tới thị trường toàn cầu. Những kinh nghiệm này cho thấy con đường hội nhập của điện ảnh không chỉ dựa vào tài năng sáng tạo mà còn phụ thuộc rất lớn vào năng lực tổ chức và khả năng kết nối quốc tế.
Thế chân kiềng nâng điện ảnh
Từ các tham luận, có thể thấy bài học quan trọng nhất dành cho điện ảnh Việt Nam nằm ở việc xây dựng một hệ sinh thái phát triển lâu dài thay vì chỉ tập trung vào từng bộ phim riêng lẻ. Công nghiệp điện ảnh chỉ có thể phát triển khi ba trụ cột cùng vận hành hiệu quả.
Trụ cột đầu tiên là vai trò kiến tạo của Nhà nước. Điều điện ảnh cần không chỉ là cơ chế quản lý mà còn là các chính sách phát triển mang tính dài hạn: Hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, phát triển nguồn nhân lực, khuyến khích đầu tư, thúc đẩy hợp tác quốc tế và tạo điều kiện để thị trường điện ảnh vận hành minh bạch, cạnh tranh.
Trụ cột thứ hai là vai trò sáng tạo của các nhà làm phim. Mọi chính sách sẽ trở nên vô nghĩa nếu thiếu những tác phẩm đủ sức chinh phục khán giả. Chính vì vậy, việc nâng cao chất lượng biên kịch, phát triển storytelling, xây dựng đội ngũ nhà sản xuất chuyên nghiệp và nuôi dưỡng bản sắc văn hóa trong mỗi tác phẩm vẫn là nhiệm vụ cốt lõi của điện ảnh Việt Nam.
Trụ cột thứ ba là vai trò kết nối của các hiệp hội nghề nghiệp và các liên hoan phim. Trong mô hình phát triển điện ảnh hiện đại, hiệp hội không chỉ đại diện cho cộng đồng làm nghề mà còn là cầu nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nghệ sĩ và các đối tác quốc tế. Các liên hoan phim cũng không còn đơn thuần là nơi trình chiếu tác phẩm, mà ngày càng trở thành nền tảng kết nối đầu tư, đào tạo, phát triển dự án, tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường.
DANAFF - Từng bước là cầu nối
Sự quy tụ nhiều học giả, nhà quản lý, nhà sản xuất và đạo diễn từ Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Serbia và Việt Nam; chuỗi hoạt động “Tiêu điểm Điện ảnh Mỹ” với 13 tác phẩm tiêu biểu của Hollywood, sự hiện diện của minh tinh Jane Seymour, nhà sản xuất Bill Mechanic cùng các lớp học chuyên sâu do chuyên gia Đại học Columbia tham gia giảng dạy… đã cho thấy, DANAFF đang từng bước trở thành cầu nối điện ảnh Việt Nam với các trung tâm điện ảnh lớn trên thế giới.
Trong bối cảnh các ngành công nghiệp văn hóa được xác định là động lực tăng trưởng mới của Việt Nam, điện ảnh không còn chỉ là một lĩnh vực nghệ thuật mà còn là một ngành công nghiệp sáng tạo có sức lan tỏa lớn đối với kinh tế, du lịch, ngoại giao văn hóa và quảng bá hình ảnh quốc gia. Vì vậy, việc xây dựng một hệ sinh thái điện ảnh hiện đại không chỉ phục vụ sự phát triển của ngành điện ảnh mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của công nghiệp văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế.
Và như vậy, thông điệp lớn nhất mà hội thảo tại DANAFF IV gửi gắm có lẽ không nằm ở việc học cách Hollywood làm phim, mà ở việc học cách Hollywood xây dựng cả một nền công nghiệp điện ảnh.
