Giữa khu phố cổ Brussels, rạp Cinéma Aventure đón những khán giả đến từ nhiều quốc gia đến xem các bộ phim tài liệu về Việt Nam. Ba ngày trình chiếu tại Brussels đã khép lại hành trình gồm 14 suất chiếu của dự án Viet Culture in Motion 2026 tại bốn thành phố thuộc ba quốc gia châu Âu: Pháp, Bỉ và Cộng hòa Séc. Chuỗi chương trình do Art Space tổ chức, giới thiệu các tác phẩm như “Hà Nội 5 giác quan”, “Mạc Hậu”, “Trại ghe”, “Tinh hoa gốm mộc nung củi”, “Cõng chữ lên non”, “Làng hương Quảng Phú Cầu”, “Tận hưởng những gian truân” và “ZÈNG” đến cộng đồng người Việt cũng như khán giả quốc tế.
Câu chuyện Việt trong một rạp chiếu giữa Brussels
Cinéma Aventure nằm sau một lối đi nhỏ giữa khu phố cổ Brussels. Trước giờ mở màn, khán giả lần lượt bước qua con ngõ ấy để vào rạp, nơi không gian giới thiệu Việt Nam với những hình ảnh về con người, nghề truyền thống và đời sống văn hóa được chuẩn bị trước giờ chiếu.
Sự kiện diễn ra đúng vào kỳ nghỉ hè ở châu Âu, thời điểm nhiều hoạt động văn hóa có phần lắng xuống. Tuy nhiên, các suất chiếu vẫn thu hút đông khán giả thuộc nhiều thế hệ và quốc tịch. Đó là những bạn trẻ bản địa đến rạp vào cuối tuần; những nhóm khán giả từ các thành phố khác như Liège, Mons hay Ghent; và cả những người Việt xa quê, tìm đến để gặp lại những hình ảnh thân thuộc về quê nhà.
Một trong những câu chuyện được nhắc đến sau chương trình là trường hợp một khán giả gốc Việt gần 80 tuổi. Dù gặp khó khăn trong việc di chuyển do hệ thống tàu điện ngầm gặp sự cố và đường sá đang sửa chữa, ông vẫn cố gắng tìm cách đến rạp và ở lại đến cuối buổi để giao lưu cùng đoàn làm phim.
Chương trình cũng nhận được sự quan tâm từ những khán giả quốc tế lần đầu tiếp cận Việt Nam qua điện ảnh. Một khán giả gốc Tây Ban Nha, anh Maxel, đang sinh sống tại Brussels chia sẻ: "Tôi rất thích văn hóa các nước Á Đông. Đây là lần đầu tiên tôi biết đến Việt Nam qua những bộ phim này và tôi chắc chắn sẽ thu xếp đến đất nước các bạn vào một ngày không xa".
Theo Ban tổ chức, sự đón nhận của khán giả tại Pháp, Bỉ và Cộng hòa Séc cho thấy những câu chuyện đời thường về con người và văn hóa Việt Nam hoàn toàn có khả năng tạo sự đồng cảm, ngay cả với những người lần đầu biết đến đất nước này.
Kể chuyện đất nước từ những điều gần gũi
Các tác phẩm trong dự án không bắt đầu từ những sự kiện lớn hay những biểu tượng quen thuộc. Thay vào đó, các nhà làm phim lựa chọn những lát cắt rất đời thường: Một làng nghề, một bữa cơm gia đình, một vở tuồng, cuộc sống của người cao tuổi hay những lớp học vùng cao. Từ những câu chuyện nhỏ và những nhân vật bình dị, họ mở ra những góc nhìn mới về văn hóa - không chỉ như một di sản cần được gìn giữ mà còn là những giá trị đang được thế hệ trẻ tiếp nối và sống cùng trong đời sống đương đại.
Đạo diễn Trần Nhựt Long, tác giả bộ phim “Tận hưởng những gian truân” - ghi nhận về cuộc sống của những người đàn ông trên những con ghe - một trong những tác phẩm gây ấn tượng tại chương trình - chia sẻ: “Với em, khi đã gắn bó với một mảnh đất, mình sẽ có đủ tình yêu và một chút “liều” để kể câu chuyện về nơi ấy. Em không cố tạo ra một hình ảnh đẹp hoàn hảo, mà chọn trở thành bạn với nhân vật, sống cùng họ để ghi lại một thực tế chân thực - giàu bản sắc, với những giá trị đáng trân trọng nhưng cũng có những điều cần được nhìn nhận và thay đổi”.
Thông qua những câu chuyện có thật, những con người có thật và những trải nghiệm rất đời thường, các bộ phim mang đến một hình ảnh Việt Nam gần gũi nhưng cũng không ngừng chuyển động. Đó cũng là cách những nhà làm phim trẻ lựa chọn để kết nối với khán giả quốc tế: Không giới thiệu đất nước bằng những khuôn mẫu quen thuộc, mà bằng những câu chuyện chân thực về con người và cuộc sống.
ĐIỆN ẢNH KẾT NỐI CỘNG ĐỒNG
Bà Quỳnh Iris Nguyễn - de Prelle, đại diện Trung tâm Liên văn hóa Việt Nam và Thái Bình Dương tại Brussels, đơn vị đồng tổ chức chương trình: “Văn hóa Việt Nam sẽ không chỉ có áo dài và nem, mà còn là các sự kiện mang tính nghệ thuật, liên ngành cùng các hoạt động với người bản địa tại đây. Phim là một bộ môn nghệ thuật có sức hấp dẫn tự nhiên mà không cần diễn giải hay minh họa nhiều”.
Bác Vọng, một kiều bào đang sinh sống tại thành phố Mons (Bỉ): "Chúng tôi đã lớn tuổi và không thể đi lại nhiều, nhưng các bộ phim đã mang đến hình ảnh quê hương rất gần gũi, chạm đến những điều chúng tôi cất giữ rất lâu trong lòng".
Anh Nghiêm Phạm Phúc Anh, đại diện BTC Liên hoan phim Viet Culture in Motion: “Kỳ vọng của chúng tôi là góp phần xây dựng một thế hệ những người trẻ có khả năng kể câu chuyện Việt Nam ra thế giới bằng chính tiếng nói của mình. Chúng ta không thiếu bản sắc, không thiếu những giá trị đặc sắc hay những câu chuyện truyền cảm hứng. Điều cần thiết là tạo ra thêm cơ hội, công cụ và môi trường để những câu chuyện ấy được kể một cách sáng tạo, hiện đại và có sức lan tỏa quốc tế”.
Đằng sau những thước phim chỉ kéo dài vài chục phút là hành trình chuẩn bị nhiều tháng của các ê-kíp. Với tính chất của một dự án độc lập, các thành viên không chỉ đảm nhận vai trò đạo diễn hay quay phim mà còn trực tiếp tham gia hầu hết các công đoạn, từ nghiên cứu đề tài, xây dựng kịch bản, ghi hình, dựng phim đến hậu kỳ. Trong điều kiện hạn chế về kinh phí và thiết bị, quá trình thực hiện đòi hỏi sự kiên trì, khả năng tự học và tinh thần làm việc đa nhiệm của từng người.
Không chỉ vượt qua những thách thức về sản xuất, các nhóm làm phim còn phải giải quyết bài toán "dịch" văn hóa để tác phẩm có thể đến gần hơn với khán giả quốc tế mà vẫn giữ được tinh thần nguyên bản. Từ việc nghiên cứu, chuyển ngữ các thuật ngữ chuyên môn sang tiếng Anh, tiếng Pháp cho đến các ngôn ngữ bản địa, đây không đơn thuần là công việc dịch thuật mà là quá trình tìm cách truyền tải những khái niệm, bối cảnh văn hóa và sắc thái biểu đạt đặc trưng của đời sống Việt Nam để công chúng nước ngoài có thể tiếp cận và thấu hiểu.
Lê Mai Phương, thành viên ekip phim “Mạc Hậu”, bộ phim phản ánh cuộc sống của nghệ sĩ tuồng sau tấm màn nhung, chia sẻ về thông điệp cốt lõi: “Đầu tiên là sự tôn trọng. Đừng nhìn nghệ thuật truyền thống bằng ánh mắt thương hại hay xót xa. Hãy nhìn vào sự kiên cường của họ. Việc bảo tồn không có nghĩa là khư khư ôm lấy cái cũ một cách cứng nhắc. Như nhân vật trong phim của em - chị Thanh Phương làm DJ để nuôi dưỡng đam mê với nghệ thuật tuồng và chúng em dùng ống kính máy quay, dùng nhịp cắt dựng hiện đại để làm phim về tuồng. Mỗi người trẻ đều có thể dùng chính thế mạnh hiện đại của mình để tiếp nối và thổi hồn vào truyền thống. Miễn là chúng ta không lãng quên, thì ngọn lửa ấy sẽ không bao giờ tắt”.
