Phóng viên (PV): Thưa đạo diễn, nhìn lại 40 năm đổi mới, ông đánh giá như thế nào về những đóng góp nổi bật của điện ảnh Việt Nam?
NSƯT Bùi Trung Hải: Theo tôi, thời kỳ đổi mới của điện ảnh Việt Nam mang rõ cả tính kết nối với thời kỳ trước đó, đồng thời mang cả tính phát triển rõ rệt. Những nhà làm phim của thời kỳ đầu của điện ảnh Việt Nam như các đạo diễn Nguyễn Khắc Lợi, Bùi Đình Hạc, Hải Ninh, Đặng Nhật Minh… đều có những thay đổi khá mạnh mẽ, rõ rệt, mang tính đổi mới trong các sáng tác của mình trong giai đoạn này. Đây là thời kỳ sau chiến tranh, khi trong xã hội nảy sinh nhiều vấn đề mới: Môi trường, cách sống mới, với những quan niệm mới, trong đó tính cá nhân nổi trội mạnh mẽ, tính cạnh tranh, thậm chí cả sự tôn sùng vật chất, sự không thuần nhất, đôi khi là đối kháng về các giá trị tinh thần nảy sinh dữ dội… gây nên những mâu thuẫn nội tại. Và sự phức tạp, đối kháng đó trong xã hội đã được các nhà làm phim thời kỳ đổi mới nhìn nhận, thể hiện, làm rõ được một phần những trăn trở của xã hội đương đại Việt Nam thời gian đó.
PV: Trong dòng chảy ấy, đâu là điều khiến ông ấn tượng nhất ở điện ảnh Việt Nam thời kỳ đổi mới?
NSƯT Bùi Trung Hải: Một trong những yếu tố gây ấn tượng đối với tôi đối với dòng chảy điện ảnh Việt Nam trong thời kỳ đổi mới đó là nhiều nhà làm phim thời kỳ này, dù chỉ với nguồn kinh phí làm phim eo hẹp của Nhà nước, đã đi vào mổ xẻ, phản ánh nhiều vấn đề xã hội một cách khá trực tiếp, trung thực… Những bộ phim dạng này mang tính phản biện rõ rệt, có tính đấu tranh công khai với cái tiêu cực. Ở rất nhiều nước có nền điện ảnh phát triển, dòng phim phản ánh những vấn đề của xã hội đương đại như vậy luôn được coi là dòng phim chủ đạo, thường được đánh giá rất cao của công chúng, xã hội, cũng như giới làm nghề. Theo tôi, chúng ta cũng rất cần tiếp tục tạo điều kiện cho dòng phim này tiếp tục phát huy vai trò trong đời sống, có thể phát triển mạnh trở lại như một dòng phim chủ đạo, là vị trí mà nó cần phải có để thúc đẩy xã hội phát triển một cách mạnh mẽ, minh bạch, hài hòa hơn.
PV: Trong giai đoạn tới, theo ông, điện ảnh Việt Nam đang đứng trước những cơ hội nào để đóng góp xứng đáng hơn vào công nghiệp văn hóa của đất nước?
NSƯT Bùi Trung Hải: Về cơ hội, chúng ta đã có một hệ thống phát hành, các rạp chiếu phim tương đối hoàn chỉnh, tuy chưa thể so sánh về các tiêu chuẩn kỹ thuật cao nhất của thế giới nhưng cũng đã mang lại hiệu quả phổ biến, kinh doanh điện ảnh khá tốt. Mặt khác, việc kết nối, cộng tác, học hỏi các kiến thức về điện ảnh đã trở nên dễ dàng hơn rất nhiều trong thế giới hiện đại.
NSƯT Bùi Trung Hải: Đồng ý doanh thu là một phần quan trọng, tuy nhiên không nên coi đó là yếu tố đáng quan tâm nhất của mỗi bộ phim. Bởi vì doanh thu mỗi bộ phim ở Việt Nam phụ thuộc vào nhiều yếu tố: Thời điểm phát hành, chiến dịch truyền thông quảng bá, các diễn viên nổi bật, tác động trên mạng xã hội, yếu tố xu hướng/phong trào của thể loại, đề tài, nội dung phim… Nếu kéo dài và không có những sự thay đổi lớn, việc dồn sức như vậy có thể làm ngành điện ảnh trở nên đơn điệu về phong cách, cấu trúc, cốt truyện, thiếu tính cạnh tranh khi phát hành ở môi trường quốc tế, cũng như tại các liên hoan phim uy tín trên thế giới.
PV: Nhưng đi cùng cơ hội đó, thách thức về hội nhập và năng lực nghề nghiệp dường như cũng đặt ra rất gay gắt?
NSƯT Bùi Trung Hải: Trong thời đại ngày nay, điện ảnh thế giới phát triển rất mạnh và đa dạng cả về mặt nội dung cũng như phương pháp sáng tác. Điện ảnh Việt Nam cần hòa nhập vào dòng chảy đó một cách càng nhanh, càng mạnh càng tốt. Đây không chỉ là hòa nhập ở những trường hợp cá nhân đơn lẻ mà cần có sự hòa nhập của cả một hệ thống, một thế hệ làm phim có bài bản, có sự tổ chức. Sự hòa nhập này đòi hỏi ở tất cả các vị trí quan trọng trong quá trình sản xuất phim từ nhà sản xuất, đạo diễn, quay phim, biên kịch, họa sĩ thiết kế, diễn xuất, thu thanh… Nó cần phải đến từ nỗ lực của các nhà làm phim, các nhà sản xuất, phát hành phim kết hợp với các chính sách thúc đẩy, hỗ trợ từ các cơ quan quản lý văn hóa ở cấp vĩ mô.
PV: Trong nhiều cuộc trò truyện, ông luôn nhấn mạnh yếu tố đào tạo. Vấn đề này có ý nghĩa như thế nào đối với tương lai điện ảnh Việt Nam?
NSƯT Bùi Trung Hải: Trước những yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, vấn đề đào tạo về kiến thức, tay nghề, thẩm mỹ điện ảnh trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Chúng ta cần thẳng thắn nhìn rõ những hạn chế của hệ thống đào tạo hiện chưa theo kịp với chuẩn mực thế giới về nhiều ngành nghề chủ đạo trong điện ảnh. Lĩnh vực đào tạo là một lĩnh vực ẩn, thường không xuất hiện rực rỡ, nổi bật như lễ hội trao giải thưởng điện ảnh, các liên hoan phim, nhưng đây chính là lĩnh vực đặt nền móng, là cơ sở để điện ảnh đất nước có thể phát triển mạnh, bền vững, lâu dài. Theo suy nghĩ của tôi, việc đào tạo và nâng cao thẩm mỹ, kỹ năng, kiến thức toàn diện về điện ảnh của các nhà làm phim cũng như của người xem sẽ đóng vai trò quan trọng, mấu chốt của sự phát triển của điện ảnh Việt Nam trong tương lai.
PV: Hiện nay, doanh thu phòng vé đang trở thành một thước đo rất được chú ý. Ông nhìn nhận điều này như thế nào?
NSƯT Bùi Trung Hải: Hiện nay, do phải cạnh tranh trực tiếp với những bộ phim từ những nền điện ảnh tiên tiến trên thế giới, chúng ta đang đặt quá nhiều sự chú ý vào yếu tố doanh thu. Điều đó, về lâu dài, có thể gây sự mất cân bằng nghiêm trọng trong sự đánh giá giá trị của các bộ phim, đồng thời bỏ quên những giá trị nghệ thuật, giá trị nghề nghiệp, tác động xã hội của mỗi bộ phim cả về mặt thẩm mỹ và nội dung, thường được coi là giá trị cốt lõi của các tác phẩm điện ảnh. Điều đó cũng có thể làm mất đi sự đa dạng của điện ảnh, làm giảm thiểu sự sáng tạo, ý chí đổi mới trong cấu trúc, ngôn ngữ điện ảnh của các nhà làm phim, thu hẹp đáng kể sự đa dạng cần thiết trong nội dung, đề tài, phong cách thể loại của nền điện ảnh đương đại.
PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!
