Tập trung trách nhiệm, rút ngắn thủ tục
Theo Ban Quản lý Đường sắt đô thị Thành phố Hồ Chí Minh (MAUR), hình thức tổng thầu EPC (Thiết kế-Cung cấp thiết bị-Thi công xây dựng) giúp tập trung toàn bộ trách nhiệm pháp lý, kỹ thuật và tiến độ vào một đầu mối duy nhất. Nhà thầu EPC sẽ đảm nhận tất cả các công đoạn từ thiết kế chi tiết, mua sắm thiết bị, thi công cho đến vận hành thử và bàn giao, qua đó nâng cao tính thống nhất và giảm thiểu rủi ro phát sinh.
Kinh nghiệm từ tuyến Metro số 1 cho thấy, việc chia nhỏ gói thầu và sử dụng nhiều đầu mối đã khiến thủ tục thẩm định, phê duyệt kéo dài, ảnh hưởng tiến độ chung. Do đó, mô hình EPC được kỳ vọng khắc phục tình trạng chồng chéo thủ tục, rút ngắn đáng kể thời gian đầu tư cho các tuyến metro tiếp theo.
Tại Hội nghị tham vấn quốc tế do MAUR tổ chức mới đây, ông Phan Công Bằng, Trưởng ban MAUR cho biết, với cơ chế đặc thù được Nghị quyết số 188/2025/QH15 của Quốc hội cho phép, thành phố đã ký kết hợp đồng tư vấn, huy động các đơn vị lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, thiết kế FEED (kỹ thuật tổng thể) và hồ sơ mời thầu gói EPC. Song song đó, MAUR cũng công khai, minh bạch kế hoạch lựa chọn nhà thầu, đồng thời tham vấn ý kiến chuyên gia về công nghệ, kỹ thuật, năng lực tài chính và kinh nghiệm của các nhà thầu trong nước, quốc tế.
Gói thầu EPC của tuyến Metro số 2 được chia thành sáu nhóm nội dung chính, trong đó quan trọng nhất là xây dựng bộ tiêu chuẩn kỹ thuật. Bộ tiêu chuẩn này được thiết lập trên nền tảng chuẩn châu Âu (EN) kết hợp tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và bổ sung các quy định của Nhật Bản, Trung Quốc ở những lĩnh vực còn thiếu.
Đáng chú ý, nhà thầu EPC sẽ chịu trách nhiệm đào tạo đội ngũ vận hành, chuyển giao công nghệ điều khiển, lập hồ sơ hoàn công và bảo hành công trình trong hai năm sau bàn giao. “Mục tiêu của Thành phố Hồ Chí Minh là hình thành lực lượng vận hành metro tự chủ, chuẩn hóa mô hình EPC cho các tuyến metro tiếp theo”, ông Bằng nhấn mạnh.
Đột phá thể chế trong đầu tư hạ tầng đô thị
MAUR cho biết, công tác thẩm định năng lực nhà thầu đang được thực hiện kỹ lưỡng, nhằm bảo đảm lựa chọn được đối tác có đủ tiềm lực tài chính, trình độ kỹ thuật và kinh nghiệm thực tế, đáp ứng các yêu cầu cao về tiêu chuẩn quốc tế. Gói thầu EPC được ví như “trái tim” của toàn bộ dự án, quyết định trực tiếp đến tiến độ và chất lượng tuyến Metro số 2.
Theo thiết kế ban đầu, dự án này có chiều dài hơn 11,3 km, đi qua các Quận 1, 3, 10, 12, Tân Bình và Tân Phú (trước khi sắp xếp đơn vị hành chính); kết nối khu trung tâm thành phố với khu vực phía tây bắc, đóng vai trò then chốt trong mạng lưới giao thông khối lượng lớn mà thành phố đang hướng tới. Điểm đáng chú ý là tuyến Metro số 2 chuyển đổi từ vốn ODA sang vốn đầu tư công, đồng thời thí điểm cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 188/2025/QH15 của Quốc hội, cho phép rút gọn thủ tục phê duyệt để đẩy nhanh tiến độ khởi công.
Theo quy hoạch, Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến năm 2035 hoàn thiện 7 tuyến metro với tổng chiều dài khoảng 355 km; giai đoạn 2035-2045 sẽ đầu tư thêm 155 km, nâng tổng chiều dài mạng lưới lên 510 km, với tổng vốn đầu tư ước tính khoảng 67 tỷ USD. Đây là nhiệm vụ hết sức nặng nề, đòi hỏi thành phố phải đổi mới mô hình quản lý đầu tư và tăng cường tính chủ động trong triển khai dự án. Các chuyên gia giao thông đánh giá, cơ chế tổng thầu EPC là hướng đi phù hợp trong bối cảnh thành phố đang bước vào giai đoạn tăng tốc phát triển hệ thống metro. Nếu được áp dụng hiệu quả, mô hình này có thể rút ngắn ít nhất 50% thời gian triển khai so với quy trình truyền thống, đồng thời giảm thiểu rủi ro và chi phí phát sinh.
Chính phủ cũng đã ban hành cơ chế, chính sách đặc thù cho Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh trong đầu tư đường sắt đô thị, trong đó ngân sách trung ương bổ sung hằng năm khoảng 209.000 tỷ đồng cho Thành phố Hồ Chí Minh. Nguồn lực này cho thấy yêu cầu cấp bách trong việc đẩy nhanh tiến độ và hoàn thiện thể chế đầu tư hạ tầng đô thị hiện đại.
Hiện nay, nhiều liên danh trong nước đã chủ động đề xuất làm tổng thầu EPC cho các tuyến metro; đáng chú ý là liên danh Đèo Cả-Fecon- Powerchina-Sucgi kiến nghị tham gia tuyến Metro số 2 (Bến Thành-Tham Lương) và một số tuyến khác; liên danh DCH gồm Tập đoàn Đại Dũng, Tổng công ty Xây dựng số 1 và Tập đoàn Hòa Phát cũng đề xuất làm tổng thầu tuyến Metro số 2, tuyến Thủ Thiêm-Long Thành và tuyến từ thành phố mới Bình Dương đến Suối Tiên.
Thực tế, doanh nghiệp Việt Nam hiện đảm nhận tốt các hạng mục như cầu cạn, nhà ga, kết cấu móng, tường chắn, thậm chí vận hành máy khoan hầm TBM và cung cấp vật tư kỹ thuật. Tuy nhiên, các công nghệ lõi như máy đào hầm TBM hiện đại, hệ thống tín hiệu, điều khiển tàu tự động, cơ điện tích hợp vẫn phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài. Chính vì vậy, cơ chế tổng thầu EPC không chỉ giúp chuẩn hóa quy trình kỹ thuật, mà còn tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt học hỏi, nâng cao năng lực, từng bước làm chủ công nghệ và vận hành metro trong tương lai.
EPC không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn là bước tiến thể chế trong quản lý đầu tư hạ tầng đô thị. Nếu Thành phố Hồ Chí Minh áp dụng thành công, đây sẽ là hình mẫu mới cho các đô thị lớn trong phát triển hệ thống giao thông khối lượng lớn, góp phần hoàn thiện diện mạo đô thị hiện đại, văn minh của thành phố mang tên Bác.
