Thúc đẩy chuyển đổi số và hình thành hệ sinh thái du lịch thông minh là quá trình chuyển đổi lâu dài, đòi hỏi sự kiên định và quyết tâm. Quá trình ấy yêu cầu phối hợp chặt chẽ của cơ quan quản lý, điểm đến, doanh nghiệp và cả cộng đồng.
Bắt đầu chuyến du lịch từ... chiếc smartphone
Vài năm trở lại đây, cụm từ "chuyển đổi số" xuất hiện ngày càng nhiều trong các chiến lược phát triển kinh tế-xã hội. Với du lịch - ngành kinh tế tổng hợp, giàu tính trải nghiệm và gắn chặt với thông tin, chuyển đổi số không chỉ là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.
Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư đã làm thay đổi sâu sắc thói quen của du khách. Ngày nay, phần lớn khách du lịch tìm kiếm thông tin điểm đến trên mạng. Họ xem đánh giá trước khi đặt dịch vụ, sử dụng tiện ích thanh toán trực tuyến và chia sẻ trải nghiệm qua mạng xã hội. Giờ đây, một chuyến đi thường bắt đầu từ chiếc smartphone (điện thoại thông minh) chứ không phải từ quầy thông tin hay tờ rơi quảng cáo như ngày trước.
"Sự tiện lợi của các dịch vụ du lịch trực tuyến cho phép tôi lựa chọn điểm đến, sản phẩm lữ hành, không gian lưu trú một cách nhanh chóng, dễ dàng. Tất cả quá trình từ mua vé máy bay, đặt chỗ khách sạn đến chọn điểm tham quan... đều được thực hiện qua chiếc smartphone nhỏ gọn trên tay", du khách Đào Việt Anh, 26 tuổi, trú tại phường Ô Chợ Dừa (Hà Nội) chia sẻ.
Trở về từ chuyến tham quan Thủ đô trong kỳ nghỉ Tết Nguyên đán vừa qua, du khách Trịnh Hà Minh, 43 tuổi, trú tại phường Đông Hà (Quảng Trị) cho hay, nhờ việc số hóa, vận hành, quản lý điểm đến qua kênh trực tuyến, du khách ngày càng có nhiều lựa chọn về dịch vụ du lịch, lữ hành cho hành trình khám phá.
"Thông qua các nền tảng đặt phòng, đặt vé online, giờ đây, chúng ta có thể so sánh về giá cả, chất lượng dịch vụ qua hình ảnh mà đơn vị kinh doanh cung cấp, cùng những đánh giá của người tiêu dùng trước đó", du khách Trịnh Hà Minh nói thêm.
Sự thay đổi về thói quen, hành vi của du khách cho thấy du lịch ngày càng gắn chặt với môi trường số. Và các điểm đến ngày càng cần hiện diện rõ ràng hơn trên không gian mạng.
Xem xét ở góc độ quản lý, khi lượng khách tăng nhanh và thị trường biến động liên tục, ngành du lịch cần dữ liệu kịp thời về hành vi, chi tiêu và trải nghiệm của du khách. Chỉ khi có thông tin tương đối đầy đủ, việc hoạch định chính sách và xúc tiến quảng bá mới sát thực tế.
Vấn đề chuyển đổi số của ngành du lịch được đặt trong tổng thể chủ trương chuyển đổi số quốc gia, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Ngành du lịch cần xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh nhằm hỗ trợ 3 nhóm chủ thể chính của ngành. Trước hết, trong công tác quản lý nhà nước, chuyển đổi số giúp cơ quan quản lý có sự liên thông về mặt dữ liệu từ Trung ương đến địa phương, điểm đến, doanh nghiệp; kịp thời có thông tin về thị trường, dòng khách, xu hướng tiêu dùng. Nhờ đó, việc xây dựng chính sách, quy hoạch điểm đến hay xúc tiến thị trường có cơ sở thực tiễn hơn, hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Tiếp đến, trong hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp du lịch có thêm công cụ để quảng bá sản phẩm, tiếp cận khách hàng, quản lý đặt dịch vụ và chăm sóc khách hàng. Đặc biệt, trong bối cảnh các doanh nghiệp trong ngành du lịch đa phần có quy mô vừa và nhỏ, chuyển đổi số sẽ là "đòn bẩy" cho nhóm đối tượng này có thể tiếp cận thị trường, quảng bá sản phẩm và nâng cao hiệu quả quản lý kinh doanh cũng như năng lực cạnh tranh.
Cuối cùng, mục tiêu quan trọng nhất của chuyển đổi số là nâng cao trải nghiệm của du khách. Khách du lịch sẽ được tiếp cận thông tin rõ ràng, đặt dịch vụ dễ dàng, thanh toán thuận tiện, giảm bớt các thủ tục rườm rà. Trải nghiệm liền mạch từ trước, trong và sau chuyến đi sẽ làm tăng mức độ hài lòng, cũng như khả năng quay trở lại của họ.
Sự tiện lợi của các dịch vụ du lịch trực tuyến cho phép tôi lựa chọn điểm đến, sản phẩm lữ hành, không gian lưu trú một cách nhanh chóng, dễ dàng. Tất cả quá trình từ mua vé máy bay, đặt chỗ khách sạn đến chọn điểm tham quan... đều được thực hiện qua chiếc smartphone nhỏ gọn trên tay.
Du khách Đào Việt Anh, trú tại phường Ô Chợ Dừa (Hà Nội)
Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam nhận định, giữa bối cảnh nêu trên, chuyển đổi số trở thành con đường tất yếu. Sự chuyển đổi này không phải là chạy theo những xu hướng công nghệ mà để giải quyết những bài toán rất cụ thể của ngành du lịch: quản lý hiệu quả hơn, kinh doanh tốt hơn và phục vụ du khách thuận tiện hơn.
Chuyển đổi số cũng là vấn đề được Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc xem là một ưu tiên chiến lược. Theo đó, mục tiêu được đặt ra là tận dụng công nghệ số, các sáng kiến bền vững và tăng trưởng bao trùm để phát triển hệ sinh thái du lịch thông minh hơn và bền vững hơn. Thông qua các giải pháp du lịch thân thiện với môi trường và đổi mới sáng tạo, tương lai của ngành du lịch toàn cầu sẽ dần được định hình.
Đối với Việt Nam, công nghệ có thể trở thành "đòn bẩy" giúp ngành du lịch gia tăng nhanh năng lực cạnh tranh. Những rào cản truyền thống như khoảng cách địa lý, quy trình thủ công hay phụ thuộc trung gian dần được thu hẹp. Ngành du lịch Việt đang từng bước chuyển mình, tận dụng cơ hội của chuyển đổi số để cải thiện chất lượng dịch vụ và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh
Khi chuyển đổi số được triển khai đồng bộ và khoa học, một hệ sinh thái du lịch thông minh sẽ dần được hình thành. Tại hệ sinh thái này, thông tin được kết nối, dịch vụ được liên thông và trải nghiệm của du khách được ưu tiên ở vị trí trung tâm. Du khách có thể tìm hiểu điểm đến, đặt dịch vụ, thanh toán, trải nghiệm chỉ với một thiết bị thông minh. Việc quản lý, phục vụ khách hàng hiệu quả và kịp thời hơn trước.
Theo đó, yếu tố cốt lõi quyết định sự thành công của hệ sinh thái du lịch thông minh là hình thành được hệ dữ liệu lớn và các nền tảng số dùng chung. Điều này sẽ tạo sự đồng bộ và kết nối dữ liệu trong ngành, tiết kiệm nguồn lực. Từ đó, tránh việc triển khai manh mún và dàn trải.
Thực tế, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã triển khai nhiều giải pháp, hình thành và đưa vào vận hành những nền tảng quan trọng sau:
Hệ thống cơ sở dữ liệu du lịch Việt Nam tích hợp các cơ sở dữ liệu thành phần như: doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú, hướng dẫn viên, khu/điểm du lịch... nhằm hỗ trợ công tác quản lý nhà nước. Theo đó, một số cơ sở dữ liệu như doanh nghiệp lữ hành và hướng dẫn viên đã được vận hành cập nhật theo thời gian thực.
Phần mềm báo cáo thống kê du lịch từ Trung ương đến cơ sở hỗ trợ các địa phương, doanh nghiệp trong ngành du lịch thực hiện báo cáo thống kê theo quy định tại các Thông tư của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Thẻ Việt - thẻ du lịch thông minh được phát triển với công nghệ hiện đại, an toàn, bảo mật, hỗ trợ du khách giao dịch, thanh toán không dùng tiền mặt một cách an toàn, thuận tiện, nhanh chóng theo chủ trương chung của Chính phủ. Thẻ cũng đã được tích hợp trên ứng dụng “Du lịch Việt Nam - Vietnam Travel” để tạo thuận lợi nhất cho du khách thực hiện giao dịch, thanh toán.
Ứng dụng "Quản trị và Kinh doanh du lịch" hỗ trợ các doanh nghiệp du lịch kết nối với khách hàng, thiết lập điểm chấp nhận thanh toán trực tuyến. Đồng thời, cung cấp sản phẩm, kết nối với cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực du lịch.
Ứng dụng "Du lịch Việt Nam - Vietnam Travel" tích hợp đa dịch vụ, nhằm hỗ trợ toàn diện du khách với nhiều tiện ích như: tra cứu thông tin du lịch, bản đồ số du lịch, đặt vé máy bay, đặt phòng, mua vé tham quan, mua sắm hàng hóa, quản lý tour du lịch, phản ánh tới cơ quan chức năng...
Hệ thống vé điện tử "Trực tuyến-liên thông-đa phương thức" được thiết kế để áp dụng tại các điểm tham quan, khu di tích, khu vui chơi giải trí có bán vé. Từ đó, hỗ trợ các điểm tham quan kiểm soát tối ưu quy trình quản lý vận hành bán vé, soát vé; tạo thuận lợi hơn cho du khách khi đến mua vé vào cửa giảm thiểu tối đa thời gian chờ đợi; hỗ trợ hướng dẫn viên khi đưa khách đến tham quan... Với các đoàn khách đông, hệ thống cho phép sử dụng 1 vé duy nhất cho cả đoàn.
Hiện nay, hệ thống vé điện tử này đã được áp dụng tại nhiều điểm đến ở Hà Nội như: Văn Miếu-Quốc Tử Giám, Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Đền Quán Thánh, Đình Kim Ngân, Đền Bạch Mã, Ngôi nhà Di sản số 87 phố Mã Mây, Di tích số 22 phố Hàng Buồm...
Yếu tố cốt lõi quyết định sự thành công của hệ sinh thái du lịch thông minh là hình thành được hệ dữ liệu lớn và các nền tảng số dùng chung. Điều này sẽ tạo sự đồng bộ và kết nối dữ liệu trong ngành, tiết kiệm nguồn lực. Từ đó, tránh việc triển khai manh mún và dàn trải.
Hệ thống Thuyết minh đa phương tiện được phát triển để có thể áp dụng cho tất cả điểm du lịch, di tích, bảo tàng… có nhu cầu thuyết minh giới thiệu thông tin cho khách tham quan. Sản phẩm được tích hợp trên ứng dụng “Du lịch Việt Nam - Vietnam Travel”.
Website vietnam.travel đóng vai trò như "cửa sổ số", giúp giới thiệu hình ảnh du lịch Việt Nam ra thế giới, cung cấp thông tin về điểm đến, trải nghiệm, sản phẩm, dịch vụ du lịch Việt Nam. Nhờ đó, du khách quốc tế dễ dàng tìm hiểu và lựa chọn Việt Nam trong quá trình lên kế hoạch chuyến đi.
Cùng các trang mạng xã hội quảng bá du lịch Việt Nam ra thế giới, kênh quảng bá tập trung này góp phần định vị thương hiệu du lịch quốc gia và nâng cao khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu cho thương hiệu du lịch Việt.
Bên cạnh đó, một trong những xu hướng chủ đạo của du lịch hiện đại là thanh toán không tiền mặt và tích hợp dịch vụ trên nền tảng số. Nắm bắt xu hướng này, Trung tâm Thông tin du lịch (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam) đã hợp tác với một số đơn vị triển khai các giải pháp phát triển du lịch thông minh dựa trên dữ liệu, công nghệ và tài chính số. Công nghệ thanh toán số giúp du khách dễ dàng thực hiện giao dịch tại điểm đến, từ đặt phòng, mua vé tham quan, sử dụng dịch vụ ăn uống đến mua sắm sản vật...
Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, việc từng bước hình thành và đưa vào vận hành các nền tảng số dùng chung không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, kinh doanh và phục vụ du khách mà còn đặt nền móng cho một hệ sinh thái du lịch kết nối và vận hành trên dữ liệu. Khi các nền tảng này tiếp tục được áp dụng rộng rãi, ngành du lịch sẽ có "hạ tầng mềm" đủ mạnh để bứt phá trong giai đoạn phát triển mới. Đây là bước đi có tính chiến lược lâu dài trong việc định hình một ngành du lịch chuyên nghiệp, hiện đại, thông minh, minh bạch và cạnh tranh hơn trên thị trường.
