Chương mới trong quan hệ Iran-Saudi Arabia

Ngày 6/6, Iran chính thức mở lại Đại sứ quán tại thủ đô Riyadh của Saudi Arabia sau bảy năm đóng cửa. Phát biểu tại lễ thượng cờ Cộng hòa Hồi giáo Iran trong khuôn viên Đại sứ quán ở Riyadh, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Alireza Bikdeli nhấn mạnh, mối quan hệ giữa Iran và Saudi Arabia bước sang chương hợp tác mới.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran (phải) phát biểu tại lễ mở lại Đại sứ quán Iran ở thủ đô Riyadh, Saudi Arabia ngày 6/6/2023. (Ảnh: THX/TTXVN)
Thứ trưởng Ngoại giao Iran (phải) phát biểu tại lễ mở lại Đại sứ quán Iran ở thủ đô Riyadh, Saudi Arabia ngày 6/6/2023. (Ảnh: THX/TTXVN)

Quan hệ ngoại giao giữa Iran và Saudi Arabia từng "đóng băng" năm 2016, sau vụ người biểu tình Iran tấn công trụ sở các phái đoàn ngoại giao Saudi Arabia, nhằm phản đối việc Riyadh tử hình một giáo sĩ Hồi giáo dòng Shiite.

Quan hệ giữa Iran và Saudi Arabia căng thẳng trong thời gian dài khi hai nước ủng hộ các phe đối địch trong một số cuộc xung đột ở khu vực. Iran ủng hộ chính quyền Tổng thống Bashar Assad ở Syria, trong khi Saudi Arabia đứng về lực lượng nổi dậy. Saudi Arabia ủng hộ chính phủ được quốc tế công nhận tại Yemen, còn Iran hậu thuẫn lực lượng Houthi.

Tại Liban, Riyadh đứng về phía các chính trị gia theo dòng Hồi giáo Sunni, trong khi Tehran ủng hộ lực lượng Hezbollah của người Shiite.

Dù tồn tại nhiều khác biệt, song có không ít yếu tố thúc đẩy Iran và Saudi Arabia bình thường hóa quan hệ như nhu cầu tăng cường hợp tác kinh tế, mong muốn giảm căng thẳng trong khu vực, hay lo ngại về mối đe dọa ngày càng tăng từ tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS).

Việc Iran mở lại Đại sứ quán tại Riyadh được xem là một bước quan trọng trong nỗ lực không ngừng của cả Iran và Saudi Arabia trong những năm gần đây nhằm bình thường hóa quan hệ. Thỏa thuận khôi phục quan hệ ngoại giao Iran-Saudi Arabia đạt được hôm 10/3 sau cuộc đàm phán tại Trung Quốc. Trước đó, cả hai bên đã tham gia các cuộc đàm phán do Iraq và Oman làm trung gian trong nhiều năm.

Mở cửa trở lại các đại sứ quán thường là bước cần thiết đầu tiên trong tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa các quốc gia. Điều này giúp nối lại liên lạc trực tiếp, mở đường cho các chuyến bay, thúc đẩy các cuộc đàm phán tiếp theo về hợp tác thương mại, an ninh và hợp tác khu vực.

Các phương tiện truyền thông nhà nước của Iran cho biết, Tehran đã bổ nhiệm ông Alireza Enayati, một nhà ngoại giao kỳ cựu nhiều kinh nghiệm về các vấn đề vùng Vịnh làm Đại sứ mới tại Saudi Arabia. Ông Enayati từng là Đại sứ của Tehran tại Kuwait từ năm 2014 đến năm 2019.

Cộng đồng quốc tế kỳ vọng, thỏa thuận đạt được giữa Saudi Arabia và Iran sẽ là một phần trong tiến trình tái định hình các mối quan hệ trong khu vực, nhất là quyết định của Riyadh khôi phục quan hệ với chính quyền Tổng thống Bashar Assad ở Syria và các bước tiến nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài tại Yemen.

Việc mở lại các đại sứ quán cũng là một bước đi tích cực cho toàn khu vực, giúp giảm căng thẳng và thúc đẩy sự ổn định trong khu vực vốn hứng chịu nhiều hậu quả của xung đột trong suốt nhiều năm qua. Đại sứ quán Iran mở cửa trở lại tại Riyadh cùng ngày Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Antony Blinken (A.Blinh-ken) ​​​​đến Saudi Arabia cũng để thúc đẩy làm dịu các mối quan hệ căng thẳng tại khu vực.

Bầu không khí tích cực từ "chương mới" trong quan hệ hợp tác giữa Riyadh và Tehran thúc đẩy các cuộc thảo luận nối lại quan hệ giữa Ai Cập và Iran. Trong chuyến thăm của Quốc vương Oman tới Iran cuối tháng 5 vừa qua, lãnh đạo tối cao của Iran đã khẳng định hoan nghênh việc nối lại các quan hệ ngoại giao với Ai Cập.

Cộng đồng quốc tế kỳ vọng, thỏa thuận đạt được giữa Saudi Arabia và Iran sẽ là một phần trong tiến trình tái định hình các mối quan hệ trong khu vực, nhất là quyết định của Riyadh khôi phục quan hệ với chính quyền Tổng thống Bashar Assad ở Syria và các bước tiến nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài tại Yemen.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Alireza Bikdeli nhấn mạnh thông điệp ngoại giao là phương tiện tốt nhất để liên lạc và đối thoại giữa các quốc gia nhằm đạt được sự hiểu biết chung, ổn định và hòa bình. Quan chức Iran khẳng định rằng, Iran luôn sẵn sàng tăng cường quan hệ với các nước láng giềng và việc thúc đẩy hợp tác kinh tế, đầu tư sẽ đưa các quốc gia lại gần nhau hơn.

Tuy nhiên, việc mở lại các đại sứ quán không đồng nghĩa việc tất cả các vấn đề giữa Iran và Saudi Arabia đã được giải quyết. Thỏa thuận bình thường hóa quan hệ giữa Iran và Saudi Arabia là một bước tích cực, nhưng mới chỉ là bước khởi đầu của một tiến trình mới. Sẽ cần thời gian và nỗ lực để hai nước vượt qua khác biệt và tăng cường lòng tin.

Có thể bạn quan tâm

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu (trái) trong cuộc họp báo chung với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà trắng. (Ảnh: THX/TTXVN)

Bước tiến quan trọng hướng tới hòa bình ở Trung Đông

Sau hơn ba tháng chiến tranh và trải qua quá trình đàm phán cam go, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột. Đây được coi là bước tiến quan trọng hướng tới hòa bình ở Trung Đông, tạo động lực mạnh mẽ để giải quyết những vấn đề liên quan “hồ sơ hạt nhân” Iran.

Cờ của Liên minh châu Âu tại trụ sở Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Đối phó tấn công mạng

Liên minh châu Âu (EU) vừa tiến hành cuộc diễn tập an ninh mạng mang tên Cyber Europe 2026, với sự tham gia của khoảng 5.000 chuyên gia. Sự cẩn thận của Liên minh Cờ xanh là không thừa, bởi nhiều vụ tấn công mạng quy mô lớn từng xảy ra trong quá khứ, gây thiệt hại rất lớn.

Tàu thuyền vận chuyển trên eo biển Hormuz. (Ảnh: THX/TTXVN)

“Bóng mây” bao phủ kinh tế toàn cầu

Cuộc xung đột tại Trung Đông đã giáng một đòn mạnh vào kinh tế thế giới. Lệnh ngừng bắn bấp bênh, trạng thái “lúc nóng, lúc lạnh” của cuộc đàm phán Mỹ-Iran tác động mạnh tới tâm lý thị trường. Mới đây, Ngân hàng Thế giới (WB) đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu xuống mức thấp nhất kể từ đại dịch Covid-19.

Vệt khói trên bầu trời Jerusalem khi hệ thống phòng thủ Israel đánh chặn tên lửa tấn công từ Iran, ngày 8/6/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Rào cản nỗ lực tìm kiếm giải pháp hòa bình ở Trung Đông

Dù cả Israel và Iran tuyên bố dừng tấn công lẫn nhau, song những bất đồng sâu sắc giữa hai bên liên quan vấn đề Liban khiến nguy cơ đối đầu căng thẳng tiếp diễn. Đàm phán Mỹ-Iran vẫn bế tắc khi Washington tiếp tục theo đuổi chính sách "cây gậy" đối với Tehran, gây trở ngại lớn cho các nỗ lực chấm dứt cuộc xung đột ở Trung Đông.

Nhà máy điện hạt nhân Kashiwazaki-Kariwa ở tỉnh Niigata của Nhật Bản. (Ảnh: Kyodo/TTXVN)

“Tuyến phòng thủ” cho nền kinh tế

Cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông gây ra cú sốc năng lượng chưa từng có với phạm vi và mức độ ảnh hưởng sâu rộng trên toàn cầu, song cũng tạo động lực để các nước xây dựng tuyến phòng thủ năng lượng bền vững cho nền kinh tế. 

Ảnh minh họa. (Nguồn: Getty Images)

Chung tay giúp đỡ, đẩy lùi đói nghèo

“Cơn ác mộng” về hàng chục triệu người rơi vào cảnh thiếu đói vì xung đột tại Trung Đông đang có nguy cơ trở thành hiện thực khi số liệu thống kê của Liên hợp quốc cho thấy, số người bị mất an ninh lương thực gia tăng ở mức báo động.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres phát biểu trong một cuộc họp báo tại New York, Mỹ. (Ảnh: THX/TTXVN)

Nâng cao vai trò của các nước đang phát triển

Giữa một thế giới đa cực đang dần hình thành, các nước đang phát triển trở thành nhân tố ngày càng quan trọng góp phần thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, hòa giải xung đột và phát triển kinh tế. 

Ảnh chụp ngày 3/3/2026 cho thấy tình trạng hư hại của Cung điện Golestan tại Tehran, Iran. (Ảnh: THX)

Bài toán bảo vệ di sản trong bối cảnh xung đột liên tục bùng phát

Di sản văn hóa phản ánh bản sắc được tích lũy qua hàng nghìn năm lịch sử của một cộng đồng và rộng hơn là cả nhân loại. Tuy nhiên, hàng loạt cuộc xung đột liên tiếp nổ ra thời gian qua đã tàn phá, thậm chí xóa sổ nhiều di sản mà người dân trân trọng, gìn giữ và bảo vệ từ thế hệ này qua thế hệ khác.

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là nhiệm vụ cấp bách của mọi quốc gia. (Ảnh minh họa: TTXVN)

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là ưu tiên cấp bách toàn cầu

Môi trường số giúp trẻ em tiếp cận kiến thức, học tập, giao lưu và hội nhập cộng đồng một cách nhanh chóng, cũng như phát huy khả năng sáng tạo. Tuy nhiên, giữa “biển” thông tin đó, trẻ em cần được hướng dẫn và trang bị kiến thức để có thể chọn lọc những gì bổ ích, tránh xa những nhân tố độc hại.

Người dân Iran tuần hành sau khi có lệnh ngừng bắn tại Tehran. (Ảnh: THX/TTXVN)

Những “sứ giả hòa bình"

Khi thế giới chú tâm quan sát từng diễn biến trong quá trình đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran với câu hỏi liệu một thỏa thuận có thể được ký hay không, thì một số quốc gia như Qatar và Pakistan lựa chọn không đứng ngoài cuộc.

Nhân viên y tế chuyển thi thể một bệnh nhân Ebola tại Mongbwalu, tỉnh Ituri, Cộng hòa dân chủ Congo, ngày 25/5/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Cuộc chiến chống Ebola

Dịch Ebola đang bùng phát ở mức đáng báo động từ Cộng hòa dân chủ Congo và lan nhanh sang các nước láng giềng ở khu vực Trung Phi, gây lo ngại cho cộng đồng quốc tế về một đợt dịch bệnh nguy hiểm.

Lực lượng gìn giữ hòa bình Việt Nam tại Nam Sudan trao quà tặng người dân địa phương.

Hành trình “gieo hạt hòa bình”

Sau gần 80 năm hình thành và phát triển, Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc ghi dấu ấn quan trọng trong nỗ lực xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, tác động đa chiều từ tình trạng thiếu hụt tài chính, căng thẳng địa chính trị và sự suy giảm quân số đang đặt lực lượng này trước thách thức nghiêm trọng.

Thiệt hại sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel tại Tehran, Iran. (Ảnh: THX/TTXVN)

Nhiều hệ lụy khó lường

Xung đột kéo dài tại Trung Đông tác động mạnh lên thị trường lao động, hàng không, du lịch, tài chính công và triển vọng tăng trưởng tại nhiều nền kinh tế lớn ở hai châu lục Á, Âu. Các chuyên gia nhận định rằng, kể cả khi xung đột chấm dứt, vết thương này phải mất nhiều năm mới có thể khép miệng.

Tàu thuyền vận chuyển trên eo biển Homuz. (Ảnh: THX/TTXVN)

Khủng hoảng tại Eo biển Hormuz: Kịch bản xấu

Khủng hoảng tại Eo biển Hormuz đang chuyển sang giai đoạn bị đánh giá là nguy hiểm nhất khi lượng dầu tồn kho toàn cầu suy giảm nhanh chóng, dòng vận chuyển dầu bằng tàu biển tiếp tục bị gián đoạn và áp lực lan rộng sang toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng...

Trụ sở WHO tại Geneva, Thụy Sĩ. (Ảnh: THX/TTXVN)

Ứng phó thách thức y tế toàn cầu

Tại kỳ họp Đại hội đồng Y tế thế giới lần thứ 79 diễn ra ở Geneva, Tổ chức Y tế thế giới cảnh báo các đợt bùng phát dịch Ebola ở CHDC Congo và virus Hanta trên tàu du lịch MV Hondius chỉ là những cuộc khủng hoảng mới nhất của thế giới đang trong thời kỳ nguy hiểm và chia rẽ bởi xung đột, khủng hoảng kinh tế và biến đổi khí hậu.

Tòa nhà bị phá hủy sau các cuộc không kích của Mỹ-Israel xuống thủ đô Tehran, Iran, ngày 4/3/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Tình hình Trung Đông: Chìa khóa mở cánh cửa hòa bình

Mỹ hủy kế hoạch tấn công Iran vào ngày 19/5 theo đề nghị của 3 nước vùng Vịnh. Tehran cũng gấp rút gửi Washington kế hoạch hòa bình 14 điểm thông qua trung gian Pakistan. Những động thái được đánh giá tích cực của các bên liên quan khiến giới quan sát có quyền hy vọng về khả năng xung đột sớm chấm dứt ở Trung Đông.