Mở không gian, đón cơ hội
Sau khi sáp nhập với hai tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương, tổng diện tích tự nhiên của Thành phố Hồ Chí Minh đạt gần 9.820 km2. Sự mở rộng này đưa thành phố từ trung tâm kinh tế nội địa trở thành đô thị ven biển, với đường bờ biển kéo dài từ Long Hải đến Côn Đảo.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Vinh, Phó Viện trưởng Nghiên cứu và Tư vấn phát triển vùng (Trường đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh), cho rằng các cụm cảng Cát Lái và Cái Mép - Thị Vải hiện nằm trong cùng một hành lang logistics biển.
Cái Mép có thể tiếp nhận tàu trên 150.000 DWT, kết nối trực tiếp tuyến hàng hải xuyên Thái Bình Dương; còn Cát Lái và các ICD tại Thành phố Hồ Chí Minh giữ vai trò gom, trung chuyển và phân phối hàng vào nội vùng.
Khi bản đồ phát triển vùng Đông Nam Bộ được vẽ lại với tầm nhìn một siêu đô thị liên kết Thành phố Hồ Chí Minh mới thì cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải đang vươn lên trở thành một mắt xích chiến lược trong hành lang logistics trọng điểm quốc gia và khu vực.
Hiện cụm cảng Cái Mép - Thị Vải có 51 tuyến dịch vụ, trong đó 37 tuyến quốc tế kết nối các thị trường lớn như châu Á, châu Mỹ và châu Âu. Với vị thế và tầm nhìn liên kết vùng, khu vực này ngày càng khẳng định vai trò mũi nhọn, dòng chảy hàng hóa sẽ không bị tắc nghẽn bởi ranh giới hành chính.
Quy hoạch liên kết vùng các trục giao thông lớn như: cao tốc Biên Hòa-Vũng Tàu, đường Vành đai 3, Vành đai 4 và đặc biệt là cầu Phước An kết nối trực tiếp cảng với cao tốc Bến Lức - Long Thành, tạo nên một mạng lưới xuyên suốt, đưa Cái Mép - Thị Vải thực sự gắn vào huyết mạch vận tải đa phương thức của siêu đô thị.
Theo Thượng tá Vũ Hồng Hùng, Giám đốc Cảng Tân Cảng Cái Mép - Thị Vải (TCTT), việc hình thành siêu đô thị Thành phố Hồ Chí Minh với công nghiệp - cảng biển - dịch vụ - công nghệ cao giúp giảm tình trạng phân mảnh về hạ tầng, phân tán về chính sách.
Giờ đây, hệ thống cảng biển, đường bộ, đường sắt, logistics có thể được quy hoạch đồng bộ theo trục: trục giao thương - trục công nghiệp - trục cảng - trục đô thị.
Đó là điều kiện tiên quyết để nâng cấp cụm cảng Cái Mép - Thị Vải trở thành một “gateway port” - cửa ngõ chính của cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam ra thế giới.
Ngoài ra, siêu đô thị Thành phố Hồ Chí Minh cũng mở ra các chuỗi cung ứng công - thương - xuất nhập khẩu giữa ba địa phương, rút ngắn về khoảng cách, đồng bộ về tốc độ, tối ưu hóa về chi phí, đặc biệt là đối với các khu công nghiệp lớn.
Và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải nằm ngay sát tuyến luồng quốc tế, lại chỉ cách trung tâm công nghiệp phường Bình Dương chưa đến 100 km, nếu kết hợp với hệ thống ICD - depot - đường sắt thì thời gian vận chuyển hàng hóa từ nhà máy ra cảng sẽ giảm đáng kể.
Đây là cơ hội để cảng biển chuyển mình từ vị trí “đón hàng” sang thế chủ động “dẫn dắt dòng chảy thương mại”.
Kỳ vọng vươn lên top 10 cảng biển thế giới
Sau sáp nhập, Thành phố Hồ Chí Minh mới có hệ thống cảng biển lớn nhất cả nước với 90 cảng biển trong số tổng thể 306 cảng biển tại Việt Nam.
Theo quy hoạch, khu vực sông Sài Gòn sẽ hình thành cảng khách quốc tế 30.000 GT, sức chở khoảng 1.200 hành khách, phù hợp với tĩnh không cầu Phú Mỹ, kết hợp cùng các khu bến du thuyền.
Tại Mũi Đèn Đỏ, cảng tàu khách quốc tế 60.000 GT (1.600 - 2.200 hành khách) sẽ được xây dựng, còn các siêu tàu khách 6.000 - 8.000 hành khách dự kiến sẽ cập bến tại khu vực Bãi Trước, Vũng Tàu.
Với quy hoạch này, cảng biển Thành phố Hồ Chí Minh mới được kỳ vọng lọt Top 10 cảng container lớn nhất thế giới. Riêng tại khu vực Cái Mép, năm 2024 đã thông qua 328 triệu tấn hàng hóa (gồm Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Tây Ninh) chiếm 38% tổng lượng hàng cả nước.
Trong đó, sản lượng container đạt 21,2 triệu TEU (gồm Thành phố Hồ Chí Minh và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây), tương đương 71% tổng lượng container thông qua cảng biển Việt Nam.
Cảng Gemalink - cảng nước sâu thuộc Tập đoàn Gemadept. Đây là bến cảng duy nhất ở khu vực Cái Mép có khả năng tiếp nhận tàu container đến 250.000 DWT, nằm trong số 19 cảng trên thế giới đạt chuẩn này. Với vốn đầu tư gần 400 triệu USD, giai đoạn 1 của Gemalink gồm 800m cầu bến, 32ha bãi.
Sau 4 năm vận hành, cảng đạt sản lượng 6 triệu TEU; riêng năm 2024 tiếp nhận 525 chuyến tàu với 1,75 triệu TEU, năm 2025 dự kiến gần 2 triệu TEU.
Theo quy hoạch mới, Gemalink sẽ được kéo dài thêm 390m cầu bến, kết nối với SSIT và CMH, tạo tuyến bến liên tục dài 3,5km vào năm 2030. Toàn bộ khu vực từ CMIT đến CMH có thể đạt tổng chiều dài bến 22 km, vượt quy mô cảng Singapore, mở ra lợi thế cạnh tranh vượt trội trong đón tàu siêu lớn và khai thác hàng hóa quốc tế.
Ông Cao Hồng Phong, Phó Giám đốc cảng Gemalink, nhận định với tuyến bến khu vực Cái Mép - Thị Vải được quy hoạch liền mạch, điều kiện tự nhiên tốt cũng như nguồn hàng sẵn có, khu vực Cái Mép - Thị Vải hoàn toàn có thể cạnh tranh với Singapore.
Khi đó, khu vực Cái Mép sẽ có lợi thế không quốc gia nào trên thế giới có được về chiều dài tuyến bến và khả năng tiếp nhận tàu kích cỡ lớn nhất.
Các chuyên gia khẳng định, sáp nhập Thành phố Hồ Chí Minh trở thành “siêu đô thị” không chỉ là chuyện “cộng sổ GDP”, mà là sự thay đổi tư duy quản trị - từ “phân quyền địa phương” sang điều phối hợp nhất. Khi hành lang logistics được khai thông, khi cảng biển - công nghiệp - đô thị cùng hòa vào một nhịp đập, thì cảng biển Thành phố Hồ Chí Minh là cửa ngõ để Việt Nam và Đông Nam Á vươn ra toàn cầu.
