Khẩn trương có đánh giá và triển khai
Mới đây, tại cuộc họp về lộ trình áp dụng các Quy chuẩn Việt Nam về khí thải phương tiện giao thông cơ giới, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà yêu cầu nghiên cứu xem xét đẩy nhanh lộ trình kiểm soát khí thải phương tiện giao thông, đặc biệt tại các đô thị ô nhiễm cao như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Song, theo quan điểm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cần có thêm thời gian đánh giá tác động, cũng như xây dựng lộ trình áp dụng, cơ sở vật chất để thực hiện kiểm định khí thải đối với xe máy đang lưu hành. Đây là quy định có liên quan số lượng lớn chủng loại xe máy, tác động trực tiếp đến hàng chục triệu người dân nên sự cẩn trọng được Bộ ưu tiên.
Về phía Bộ Xây dựng và Bộ Công an, hai bộ được giao phối hợp thực hiện những nội dung công việc sau: rà soát, cập nhật quy hoạch hạ tầng giao thông để khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông xanh; có chính sách hỗ trợ chuyển đổi từ xe cá nhân sang sử dụng phương tiện giao thông công cộng; thiết kế làn đường dành riêng cho xe đạp, người đi bộ, xe máy; tăng cường truyền thông về tác hại của phương tiện giao thông gây ô nhiễm không khí...
Liên quan vấn đề này, từ năm 2010, Chính phủ đã giao Bộ Giao thông vận tải xây dựng lộ trình cụ thể về kiểm soát khí thải xe máy. Hai đô thị lớn nhất cả nước là Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội được giao hoàn thiện mạng lưới cơ sở kiểm định, mục tiêu đến năm 2015 có 80-90% lượng xe máy được kiểm định tiêu chuẩn khí thải. Tuy nhiên, việc xây dựng và thực thi chính sách còn gặp nhiều trở ngại. Nhiều chuyên gia chỉ ra, cả nước có hơn 77 triệu xe máy, trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh có hơn 7,6 triệu xe, Hà Nội có hơn 6,6 triệu xe. Riêng Hà Nội có hơn hai triệu xe đăng ký trước năm 2000, nhiều phương tiện cũ nát chưa được thu hồi vẫn hoạt động, tác động tiêu cực đến môi trường đô thị.
Theo GS, TS Đặng Thị Kim Chi, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, việc kiểm định khí thải đối với xe cơ giới là vô cùng cần thiết, các bước đánh giá tác động phải được thực hiện ngay, không thể chần chừ. “Có thời điểm, các cơ quan chức năng đã tổ chức thí điểm kiểm định khí thải xe máy nhưng chưa có được kết quả rõ ràng. Những năm qua, rất nhiều xe máy cũ đã mua bán qua tay nhiều đời chủ. Nếu không mau chóng thực hiện kiểm soát khí thải, thì lượng xe máy cũ sẽ ngày càng tăng lên”, bà Chi nhấn mạnh.
Chìa khóa giải quyết ô nhiễm
Tại các đô thị lớn, do mật độ dân số cao, phương tiện giao thông nhiều, thường xảy ra ùn tắc, điều này làm gia tăng ô nhiễm môi trường không khí. Theo GS, TSKH Đặng Huy Huỳnh, khí thải độc hại từ ô-tô, xe máy bao gồm CO2, Nox và các hạt bụi mịn, không chỉ gây hại cho môi trường mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe, tác động tiêu cực đến chất lượng sống của người dân. Để giải bài toán ô nhiễm không khí ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, việc kiểm soát khí thải phương tiện giao thông được coi là “chìa khóa” hữu hiệu.
Nhiều chuyên gia tán thành việc nghiên cứu ban hành Quy chuẩn Việt Nam về khí thải, xây dựng rõ lộ trình áp dụng và mau chóng triển khai ở các đô thị lớn và tiến tới thực hiện trong cả nước. Cùng với đó, cơ quan chức năng phải sớm thiết lập hệ thống trạm kiểm định khí thải ở nhiều nơi, bảo đảm mọi phương tiện đều được kiểm tra định kỳ. Đặc biệt cần chú trọng đến xe máy và ô-tô cũ, là những nguồn phát thải lớn nhất.
PGS, TS Bùi Thị An, Viện trưởng Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng kiến nghị: “Rất nhiều người sử dụng xe máy để mưu sinh, nên việc thu hồi các xe không đạt tiêu chuẩn sẽ ảnh hưởng đến đời sống của họ. Trước đây, cơ quan chức năng Hà Nội từng có chương trình hỗ trợ chủ xe cũ nát cần thu hồi song mức hỗ trợ còn quá thấp. Theo tôi, bên cạnh việc nâng mức hỗ trợ, chương trình phải được triển khai rộng rãi hơn nữa để khuyến khích người dân”.
Ngoài ra, việc tuyên truyền giảm bớt sử dụng phương tiện cá nhân, chuyển sang đi phương tiện công cộng; nâng cao nhận thức cộng đồng về việc bảo dưỡng phương tiện định kỳ, cũng như tác hại của khí thải là những yếu tố quan trọng góp phần giúp không khí được cải thiện chất lượng.
Theo Điều 42, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, mô-tô, xe máy sẽ phải thực hiện kiểm định khí thải. Thế nhưng vì nhiều nguyên nhân, đến nay quy định này vẫn chưa được triển khai, trong khi số lượng mô-tô, xe máy ngày càng gia tăng.
