Cần đồng bộ về cơ chế giám sát, năng lực vận hành và chuẩn mực đầu tư

Ngày 25/3, tại Hà Nội, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (Bộ Tài chính) phối hợp Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) tổ chức đối thoại với chủ đề “Thí điểm sàn giao dịch tài sản số: cơ chế giám sát, năng lực vận hành và chuẩn mực đầu tư”, với sự tham dự của gần 500 khách mời là đại diện các cơ quan quản lý, các doanh nghiệp tài sản mã hóa, công nghệ, ngân hàng, định chế tài chính và cộng đồng nhà đầu tư.

Phát biểu khai mạc, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch VBA, chia sẻ: đây là diễn đàn mở để cơ quan quản lý lắng nghe thực tế, góp phần hoàn thiện các văn bản dưới luật, hướng dẫn thực thi Luật Công nghiệp công nghệ số và Nghị quyết 5/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa. Đồng thời, đối thoại cũng là một “sân chơi” để các sàn đã nộp đơn xin cấp phép tìm kiếm khách hàng và đối tác cung cấp dịch vụ, giải pháp. Các sàn giao dịch và những tổ chức lớn có tên tuổi trên thế giới cũng đang rất mong chờ những quyết định, thông tin và bước đi cụ thể từ phía Việt Nam để có thể tham gia vào thị trường quy mô hơn 200 tỷ USD này.

“VBA luôn giữ vững lập trường là cầu nối để lắng nghe và chuyển tải các thông điệp từ nhà đầu tư, các sàn giao dịch quốc tế cũng như các đơn vị phát triển thị trường Web3 đến cơ quan quản lý”, ông Trung chia sẻ.

Từ thực tế đấu tranh với các tội phạm liên quan tài sản mã hóa, Đại tá Hoàng Ngọc Bách, Trưởng phòng 4, Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, cho biết sự thiếu hụt về quy định pháp lý khiến quá trình điều tra không chỉ gặp khó ở giai đoạn truy vết mà ngay cả khi đã tìm ra manh mối cũng rất khó xử lý do các dòng tiền đều chuyển qua các sàn nước ngoài.

“Sàn giao dịch chính thống sẽ giúp giảm thiểu hành vi phạm pháp, giúp tăng cường năng lực phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và đưa Việt Nam ra khỏi Danh sách xám của FATF”, Đại tá Bách nhấn mạnh.

Thị trường tài sản mã hóa minh bạch cần sự tham gia của tất cả các bên. Ông khuyến nghị nhà đầu tư cần trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng. Các sàn giao dịch cần xây dựng quy trình vận hành minh bạch, kiểm soát chặt chẽ ngay từ danh tính người dùng, giám sát giao dịch bất thường và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý với lực lượng thực thi. Cơ quan quản lý cần bảo đảm vai trò chủ động phòng ngừa, tấn công tội phạm trong lĩnh vực tài sản Web3.

Cấp phép thí điểm tài sản số: Phép thử về nhân lực, công nghệ và tính minh bạch

Trong phần đối thoại công tư về thí điểm tài sản mã hóa, vấn đề giám sát sau cấp phép được đặt ra một cách trực diện. Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng Ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) cho biết, bên cạnh các điều kiện pháp định như vốn điều lệ hay cấu trúc cổ đông, Ban quản lý sẽ tập trung đánh giá năng lực vận hành thực tế của doanh nghiệp, bao gồm chất lượng hệ thống công nghệ, kinh nghiệm đội ngũ và mức độ minh bạch trong hoạt động.

“Đây là thị trường mới, tiềm ẩn nhiều rủi ro nên cơ quan quản lý tiếp cận theo hướng thận trọng, từng bước. Giai đoạn đầu chỉ nhà đầu tư có sẵn tài sản mã hóa trên sàn quốc tế mới được giao dịch tại sàn Việt Nam. Nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới sẽ là các chương trình phổ cập kiến thức với nhà đầu tư do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp cùng các đơn vị như VBA, Bộ Công an”, ông Tô Trần Hòa nhấn mạnh.

Một trong những nguyên tắc quan trọng được các chuyên gia nhấn mạnh là việc tách biệt tài sản khách hàng khỏi tài sản của sàn. Đây được xem là nền tảng để bảo vệ nhà đầu tư trong mọi kịch bản, kể cả khi sàn ngừng hoạt động. Song song với đó, cơ quan quản lý cũng xây dựng các kịch bản ứng phó với rủi ro thị trường, bao gồm cơ chế cảnh báo sớm và cho phép nhà đầu tư chủ động xử lý tài sản trong những tình huống bất thường.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Nguyễn Lê Thành, Nhà sáng lập Verichains, cho rằng yêu cầu an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4 đối với sàn tài sản mã hóa cao hơn so với thông thường (sàn chứng khoán hiện đang yêu cầu cấp độ 3) nhưng là cần thiết. An toàn hệ thống không chỉ dừng ở việc đạt chứng nhận, mà là một quá trình vận hành liên tục, đòi hỏi khả năng giám sát theo thời gian thực, kiểm thử định kỳ và phản ứng nhanh với sự cố.

Rủi ro lớn nhất không đến từ các cuộc tấn công bên ngoài, mà nằm ở chính hệ thống nội bộ và các điểm kết nối giữa môi trường blockchain với hạ tầng vận hành của sàn. Theo ông Thành, đây là những khu vực nhạy cảm, nơi tài sản dịch chuyển và thường trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công tinh vi.

Một trong các ứng cử viên sàn thí điểm, bà Đoàn Mai Hạnh, Tổng Giám đốc công ty cổ phần sàn giao dịch tài sản mã hóa Techcom (TCEX) chia sẻ rằng thách thức lớn nhất trong giai đoạn chuẩn bị không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở yếu tố con người.

“Thị trường hiện thiếu hụt nhân sự có khả năng kết hợp giữa kiến thức tài chính và công nghệ blockchain, trong khi đây lại là yêu cầu cốt lõi để bảo đảm vận hành an toàn và tuân thủ. TCEX hiện đang tích cực xây dựng một hệ thống nhân sự lõi lên tới hơn 50 người. Chúng tôi cũng đã chủ động làm chủ công nghệ sàn sau nhiều năm nghiên cứu; hoàn thiện quy trình vận hành, kiểm thử nội bộ và sẵn sàng triển khai ngay khi khung pháp lý cho phép. Hệ thống của TCEX có khả năng xử lý tối đa khoảng 100.000 giao dịch/giây, có thể mở rộng theo nhu cầu thị trường, đáp ứng yêu cầu an toàn thông tin cấp độ 4, đồng thời hợp tác với các đối tác uy tín cho các giải pháp lưu ký, bảo mật, phân tích giao dịch on-chain", bà Hạnh cho biết.

Từ kinh nghiệm quốc tế, bà Nguyễn Ngọc Sơn Quỳnh, Trưởng Ban Chiến lược, MEXC Việt Nam cho rằng các sàn nội địa cần đầu tư bài bản cho hệ thống từ đầu. Cộng đồng nhà đầu tư tài sản mã hóa hiện nay không còn mới, đã có kinh nghiệm và yêu cầu rất cao về tốc độ xử lý, an toàn tài sản, bảo mật dữ liệu KYC, hệ thống phòng chống rửa tiền AML cũng như năng lực quản trị rủi ro từ cả công nghệ lẫn con người.

Thí điểm thị trường tài sản mã hóa: Bài toán niềm tin và trải nghiệm khách hàng

Tại phiên đối thoại thứ hai trong khuôn khổ chương trình, ông Lê Sỹ Nguyên, Giám đốc BitGet Việt Nam cho hay, những yếu tố giữ chân nhà đầu tư Việt Nam mang tính rất thực tế, bao gồm tính thanh khoản, tối ưu trải nghiệm người dùng, đa dạng sản phẩm và bảo đảm an toàn. Theo ông Nguyên, yếu tố mang tính quyết định lại nằm ở sự ổn định của hệ thống ngay từ những ngày đầu vận hành. Một sự cố kỹ thuật nhỏ cũng có thể làm "xói mòn" niềm tin nhanh chóng, trong khi việc khôi phục uy tín sẽ mất nhiều thời gian hơn rất nhiều.

Trên thế giới ghi nhận nhiều mô hình thành công về sàn giao dịch tài sản mã hóa. Bà Lê Vũ Hương Quỳnh, Giám đốc Phát triển khu vực APAC, Tether dẫn thí dụ về sàn PDAX của Philippines. Ngoài cung cấp giao dịch tài sản mã hóa (ví, tạo lập thanh khoản, chuyển đổi giao dịch ngoại tệ, cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa…), sàn này tham gia cung cấp dịch vụ về kiều hối lên tới khoảng 40 tỷ USD mỗi năm.

Trong khi đó, ông Hoàng Quảng Minh, chuyên gia Marketing Web3 cho rằng các sàn Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm của các đơn vị đi trước nhưng không cần phải trở thành phiên bản của các nền tảng toàn cầu. “Các sàn nội địa cần định vị mình là lựa chọn phù hợp nhất với người dùng trong nước, tận dụng lợi thế am hiểu thị trường, khả năng kết nối với hệ thống ngân hàng và hành lang pháp lý tại Việt Nam, ông Minh nhấn mạnh.