Chuyến thăm cho thấy Ottawa thúc đẩy điều chỉnh chiến lược đối ngoại theo hướng tăng cường hiện diện tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời đa dạng hóa quan hệ kinh tế và an ninh trong bối cảnh trật tự quốc tế biến động.
Canada trong nhiều thập niên duy trì chính sách đối ngoại chủ yếu dựa trên hai trụ cột là quan hệ với Mỹ và các liên kết xuyên Đại Tây Dương với châu Âu. Tuy nhiên, những thay đổi về kinh tế và địa - chính trị toàn cầu đang diễn ra nhanh chóng, thúc đẩy Canada mở rộng không gian chiến lược, hướng tới các khu vực năng động đang nổi lên, nhất là Ấn Độ DươngThái Bình Dương, nơi tập trung các tuyến thương mại, chuỗi cung ứng và trung tâm tăng trưởng kinh tế quan trọng của thế giới. Văn phòng Thủ tướng Canada nêu rõ, chuyến công du của Thủ tướng Carney tới ba nước khu vực châu Á-Thái Bình Dương tuần trước nhằm thúc đẩy hợp tác trong nhiều lĩnh vực, trong đó điểm nhấn là những lĩnh vực nền tảng của cạnh tranh chiến lược trong giai đoạn hiện nay, như công nghệ, khoáng sản quan trọng, năng lượng sạch và cả quốc phòng.
Với các chặng dừng chân tại Ấn Độ, Australia và Nhật Bản - ba quốc gia cùng Mỹ là thành viên nhóm QUAD, hay “Bộ tứ kim cương”, tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, chuyến thăm của Thủ tướng Canada đã cho thấy bước chuyển quan trọng trong chính sách đối ngoại của Ottawa, hướng tới khu vực quan trọng này. Những vấn đề được thảo luận, cùng các thỏa thuận đạt được làm nổi bật các trụ cột chiến lược mới của “đất nước lá phong”.
Trước hết là đa dạng hóa đối tác, giảm phụ thuộc Mỹ và đây là mục tiêu cấp bách nhất. Với việc Tổng thống Donald Trump thực thi chính sách “Nước Mỹ trước tiên” và đe dọa áp thuế quan, Canada đứng trước rủi ro kinh tế cực lớn do phụ thuộc vào thị trường Mỹ và đang ráo riết tìm kiếm các thị trường mới. Chuyến đi này nhằm hiện thực hóa mục tiêu nhân đôi xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ. Tuy nhiên, Canada không tìm cách thay thế mối quan hệ với Mỹ, mà chỉ bổ sung các trụ cột hợp tác mới nhằm tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế và nâng cao vai trò của Canada. Việc Canada tăng gắn kết với các đối tác chủ chốt tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương phản ánh xu hướng “đa dạng hóa chiến lược”.
Thứ hai là tái thiết và củng cố các mối quan hệ then chốt. Với Ấn Độ, đây là chặng dừng quan trọng để nhấn nút khởi động lại quan hệ song phương sau giai đoạn “đóng băng” dưới thời người tiền nhiệm ông Carney. Hai bên nối lại đàm phán Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (CEPA), với mục tiêu hoàn tất trong năm 2026 và nâng kim ngạch thương mại song phương lên khoảng 50 tỷ USD vào cuối thập niên này. Với Nhật Bản, hai bên nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện, tập trung vào an ninh mạng, quốc phòng và công nghệ cao. Với Australia, hai bên tăng cường hợp tác trong nhóm các cường quốc tầm trung để cùng định hình các quy tắc quốc tế và hợp tác trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu.
Thứ ba là khai mở hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược mới, trong bối cảnh Canada cần các thỏa thuận về khoáng sản thiết yếu và chất bán dẫn để không bị tụt hậu hoặc bị cô lập với các chuỗi cung ứng công nghệ cao. Thủ tướng Carney tập trung vào các thỏa thuận cụ thể, như các thỏa thuận cung cấp urani cho Ấn Độ và hợp tác năng lượng với Nhật Bản; mở rộng đối tác để giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung truyền thống; thúc đẩy vị thế Canada như một đối tác công nghệ tin cậy.
Cuối cùng, một mục tiêu quan trọng là định vị Canada và củng cố hợp tác trong nhóm các “cường quốc tầm trung”. Thông qua chuyến thăm của Thủ tướng Carney, Canada muốn khẳng định mình là một đối tác ổn định, có nguyên tắc và có năng lực với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời đóng vai trò hòa giải và thúc đẩy trật tự quốc tế dựa trên luật lệ trong bối cảnh địa chính trị biến động.
Giới chuyên gia nhận định, ba điểm đến trong chuyến công du của Thủ tướng Carney phản ánh rõ bước chuyển quan trọng trong chính sách đối ngoại của Canada, với cách tiếp cận đa tầng khi kết hợp các yếu tố kinh tế, năng lượng, công nghệ và an ninh, nhằm xây dựng mạng lưới đối tác rộng lớn tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Khi cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng gay gắt, việc mở rộng hiện diện tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là bước đi thích hợp, không chỉ giúp Canada đa dạng hóa quan hệ đối tác, nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các biến động toàn cầu, mà còn góp phần định vị Canada là một “cường quốc tầm trung” trong các cấu trúc hợp tác khu vực.
