Các quốc gia trên thế giới đang tích cực tìm biện pháp đáp ứng nhu cầu tiêu thụ năng lượng trong bối cảnh căng thẳng tiếp diễn tại Eo biển Hormuz, khiến giá dầu mỏ tăng mạnh và tình trạng thiếu hụt nguồn cung khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) có thể kéo dài đến hết năm 2027.
Căng thẳng tiếp tục leo thang sau khi Mỹ bác điều kiện của Iran về mở lại eo biển chiến lược này. Tổng thống Donald Trump còn ra lệnh cho quân đội bắn hạ các tàu nhỏ của Iran cản trở giao thông hàng hải tại tuyến vận chuyển 20% lượng dầu thô và LNG toàn cầu, nơi cũng đang bị Iran áp lệnh phong tỏa, khiến giá năng lượng vọt lên mức kỷ lục.
Theo Bloomberg, hoạt động qua Eo biển Hormuz gần như tê liệt khi chỉ có bảy tàu đi qua trong 24 giờ, so mức trung bình 140 chuyến/ngày trước xung đột, trong khi sáu tàu chở dầu Iran buộc phải quay đầu do lực lượng phong tỏa của Mỹ. Giới chuyên gia cảnh báo thị trường đang thiếu hụt khoảng 10-13 triệu thùng/ngày, đẩy giá dầu lên cao. Trong báo cáo công bố mới đây, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo thế giới có thể chịu mức thâm hụt tích lũy khoảng 120 tỷ m3 LNG trong giai đoạn 2026 - 2030, tương đương với việc mất đi gần 20% nguồn cung hiện có.
Trước bối cảnh xung đột leo thang, Anh và Pháp đã đề xuất thành lập một liên minh hải quân đa quốc gia nhằm thiết lập lực lượng phòng thủ chuyên trách bảo vệ tàu thương mại đi qua Eo biển Hormuz. Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) bày tỏ lo ngại về tiến trình đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran. Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại của EU, bà Kaja Kallas, cảnh báo các cuộc thảo luận hiện nay có thể đưa ra một thỏa thuận yếu hơn thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giữa Iran và các cường quốc, còn gọi là Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA), nếu như không giải quyết triệt để các vấn đề về chương trình tên lửa của Iran.
Giới kinh tế học cảnh báo tình trạng giá năng lượng neo cao kéo dài không chỉ thúc đẩy lạm phát toàn cầu, mà còn có thể làm chệch hướng đà tăng trưởng kinh tế nếu người tiêu dùng buộc phải thắt chặt chi tiêu. Hiện nay, nhiều quốc gia, đặc biệt là tại châu Á, đã bắt đầu phải triển khai các biện pháp tiết kiệm năng lượng khẩn cấp và đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang các nguồn năng lượng tái tạo để giảm bớt phụ thuộc vào nguồn cung ứng bấp bênh từ Trung Đông.
Trước khả năng chưa chắc chắn trong việc mở lại Eo biển Hormuz, Chính phủ Nhật Bản thông báo sẽ tiếp tục mở kho dự trữ dầu từ ngày 1/5 để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong khoảng 20 ngày. Theo Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản, đợt mở kho lần thứ hai này sẽ xả số dầu trị giá 540 tỷ yen (tương đương 3,4 tỷ USD). Lượng dầu này được lấy từ 10 kho chứa trên cả nước và sẽ cung cấp ra thị trường. Hiện, Nhật Bản phụ thuộc hơn 90% vào lượng dầu thô nhập khẩu từ Trung Đông, phần lớn đi qua Eo biển Hormuz.
Tại Bangladesh, chính phủ nước này buộc phải thực hiện cắt điện luân phiên khi nhiệt độ lên tới 40oC tại một vùng rộng lớn, làm tăng mạnh nhu cầu sử dụng điện và vượt quá khả năng sản xuất vốn đang hạn chế do thiếu hụt nguồn cung vì xung đột tại Trung Đông. Phát biểu ý kiến trước Quốc hội, Thứ trưởng Bộ Điện lực Anindya Islam Amit cho biết, nhu cầu điện ở Bangledesh hiện nay là 16.000 megawatt, trong khi sản lượng chỉ đạt 14.126 megawatt, buộc giới chức này phải thực hiện cắt điện luân phiên tại Thủ đô Dhaka và một số thành phố lớn. Quốc gia Nam Á này nhập khẩu 95% dầu khí, phần lớn từ Trung Đông.
Trong khi đó, New Zealand và Australia đang phối hợp chặt chẽ nhằm quản lý những tác động kinh tế do các cú sốc toàn cầu gây ra và giảm bớt áp lực lên ngân sách hộ gia đình. Trong cuộc đối thoại thường niên diễn ra mới đây tại Brisbane (Australia), Bộ trưởng Tài chính Australia Jim Chalmers và người đồng cấp New Zealand Nicola Willis đã tập trung thảo luận những tác động từ việc tăng chi phí nhiên liệu và giá cước vận chuyển hàng hóa, đồng thời nhất trí tiếp tục hợp tác với các đối tác quốc tế, bao gồm Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB).
Cú sốc năng lượng cũng đang gây những tác động mạnh tới Ấn Độ, quốc gia nhập khẩu dầu lớn thứ ba thế giới, buộc nước này phải điều chỉnh chiến lược năng lượng để ứng phó gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông. Để bù đắp thiếu hụt, New Delhi tăng mạnh nhập khẩu dầu từ Nga, đồng thời nối lại nguồn cung từ châu Phi và Venezuela.
Những diễn biến nói trên cho thấy xung đột tại Trung Đông không chỉ là vấn đề khu vực mà đang tạo ra những tác động lan rộng, tạo áp lực lên chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu và làm gia tăng rủi ro đối với nhiều nền kinh tế đang phát triển và cả những nước phát triển vốn đang phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
