Tìm đầu ra cho sản phẩm
Trong đời sống văn hóa, tinh thần của đồng bào Cơ Tu, ché rượu cần luôn hiện hữu, gắn bó mật thiết với mọi hoạt động, nghi lễ. Giọt rượu cần chứa đựng nét đẹp hoang sơ của núi rừng, gắn kết bao lớp thế hệ dân làng Cơ Tu. Dẫu vậy, khi nhìn vào thực tế của việc giữ gìn nghề truyền thống của địa phương như đan lát thổ cẩm, điêu khắc tượng gỗ Cơ Tu vẫn sản xuất cầm chừng lâu nay, ông Nghĩa nói: “Sẽ rất khó cho bà con chúng tôi gìn giữ nghề truyền thống trong khi nguồn thu nhập mỗi ngày chưa bảo đảm. Tôi có những ý tưởng mở rộng quy mô, số lượng thành viên trong tổ sản xuất rượu cần nhưng trước tiên, phải kéo được khách về đây”.
Năm 2013, gia đình ông Nghĩa mạnh dạn đầu tư hơn 100 triệu đồng xây dựng nhà kho chứa rượu cùng hệ thống máy móc hỗ trợ ủ rượu số lượng lớn, ông cho rằng bỏ ra số tiền lớn như vậy sẽ có lợi ích lâu dài. “Những chiếc máy chạy tự động gồm máy trộn men rượu, máy lọc trấu, sấy khô trấu… giúp ích rất nhiều cho tôi. Khi làm chủ được công nghệ và máy móc, men rượu sẽ bảo đảm vệ sinh, tỷ lệ thành phần đúng quy chuẩn. Khi chất men được hòa trộn đều thì rượu thành phẩm mới có vị ngon nhất định”, ông Nghĩa tự hào khi giới thiệu về dàn máy móc.
Mỗi năm, xưởng sản xuất rượu cần của ông Nghĩa xuất bán khoảng 4.000 ché lớn nhỏ; trong đó, loại ché có dung tích 4 lít được thị trường ưa chuộng nhất. Hướng đến giá trị nguyên gốc và thẩm mỹ của rượu cần, ché đựng rượu được mua từ làng gốm Bát Tràng, khắc chìm dòng chữ “Đặc sản rượu cần”. Rượu cần đựng trong ché gốm, cắm các ống hút làm từ tre xuống sát đáy ché tạo cảm giác thú vị khi thưởng thức.
Khoảng hai năm trở lại đây, số lượng các đoàn khách du lịch tìm về thôn làng Cơ Tu ngày càng nhiều. Quốc lộ 14G khang trang tạo điều kiện kéo gần hơn du lịch với đặc sản rượu cần. Sản phẩm rượu cần Phú Túc đang liên kết với các khu du lịch như Cổng trời Đông Giang, Lái Thiêu, Hòa Phú Thành… Bằng cách đó, tệp khách hàng tiềm năng tăng dần theo thời gian. Trong không gian ủ rượu rộng khoảng 100 m2, gia đình ông Nghĩa dự định tạo ra các góc trải nghiệm ủ rượu dành cho du khách. Khi đó, người Cơ Tu bản địa trực tiếp hướng dẫn, trình diễn nghề để có nguồn thu nhập phụ ngoài việc ủ rượu truyền thống.
Năm 2016, rượu cần Phú Túc nhận được danh hiệu “Cúp vàng thương hiệu chất lượng cao”. Năm 2021, rượu cần đạt chuẩn sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu năm 2021, những danh hiệu đó đã giúp cho sản phẩm này được định giá bán từ 350.000 đồng trở lên, tùy dung tích ché rượu.
Quyết tâm gìn giữ bản sắc
Thời xa xưa, cộng đồng dân tộc Cơ Tu sống gần gũi bên nhau. Hàng chục hộ gia đình tạo ra thôn, làng. Ngày lễ hội và cúng kính, dân làng góp cùng nhau ché rượu cao cả mét. Tục lệ lấy rượu cần làm phương tiện kết nối để trò chuyện, họp việc làng diễn ra ít nhất trong ba ngày liên tục. Tuy nhiên, hiện nay, với cuộc sống đổi thay từng ngày, nhịp sống hối hả cũng khiến cho người Cơ Tu chọn mua các sản phẩm bia, rượu công nghiệp. Ông Nghĩa hiểu tâm lý lớp trẻ ngày nay cần việc gì cũng muốn nhanh chóng, kể cả việc ăn, việc uống.
“Sau khi chọn lựa và mở ché rượu ra, phải pha thêm nước vào và chờ một khoảng thời gian mới uống được. Lớp trẻ ngày nay thì rất ít kiên nhẫn chờ đợi. Họ thích đồ uống hiện đại, công nghiệp cũng là điều dễ hiểu”, ông Nghĩa nhìn nhận. Trái lại, con cháu trong gia đình ông Nghĩa được lớn lên giữa không gian văn hóa rượu cần cho nên họ đang tiếp tục hỗ trợ, đi theo con đường duy trì và phát triển nghề truyền thống của gia đình.
Để phát huy và lan tỏa nghề truyền thống, ông Lê Văn Nghĩa tổ chức truyền nghề, lựa chọn ra nhóm sản xuất luôn duy trì từ 5 - 10 thành viên. Hai người con của ông Nghĩa là anh Lê Văn Thọ và chị Lê Thị Ngọc đảm nhận vai trò tiếp thị, trình diễn nghề lên men rượu cần trong các ngày hội văn hóa. Mang chiếc gùi chứa đầy men, trấu, gạo đến các lễ hội, hai anh em người Cơ Tu thực hành nhuần nhuyễn kỹ thuật ủ men rượu cần truyền thống.
Là người thích tìm hiểu các sản vật địa phương, ông Phạm Văn Thu, trú phường Liên Chiểu đánh giá: “Rượu cần Phú Túc của ông Lê Văn Nghĩa có mùi hương dễ chịu, làm hoàn toàn bằng phương pháp thủ công, rượu có nồng độ vừa phải. Trực tiếp tham quan tại nhà ông Nghĩa mới hiểu cái khó của việc gìn giữ hương vị đặc trưng của sản phẩm”.
Ông Nghĩa khẳng định, sự thành công của bản thân khi ủ rượu cần trong 11 năm qua là nhờ việc ghi chép tỉ mỉ mọi số liệu sau mỗi mẻ ủ. Yếu tố nhiệt độ môi trường, tỷ lệ thành phần trấu, men, gạo cần chính xác tuyệt đối. Do đó, ủ rượu vào mùa nắng nóng sẽ khác khi ủ vào mùa mưa. Bài học kinh nghiệm đó được truyền lại từ các thế hệ người Cơ Tu đi trước. Ché rượu cần Phú Túc được khách hàng trong và ngoài tỉnh biết đến cũng chính là niềm hy vọng bảo vệ nét đẹp truyền thống của người Cơ Tu ở xã Hòa Vang trở thành hiện thực.
Theo Chủ tịch Hội Nông dân xã Hòa Vang Lê Đình Quảng, việc gia đình ông Lê Văn Nghĩa giữ được hương vị rượu cần Cơ Tu là tín hiệu tích cực trong câu chuyện bảo tồn văn hóa chung của địa phương. Theo đó, yếu tố quảng bá thương hiệu của rượu cần Phú Túc cần đẩy mạnh sâu rộng hơn. “Thời gian tới, địa phương đang xây dựng kế hoạch kết nối, cùng đồng hành với các làng nghề truyền thống. Với rượu cần Phú Túc, đây sẽ là một sản phẩm quan trọng, là điểm sáng thoát nghèo của bà con Cơ Tu”, ông Quảng cho biết.
