Bảo tồn di sản gắn với khai thác du lịch

Nhiều năm qua, huyện Ngọc Lặc luôn quan tâm bảo tồn di sản dân tộc Mường gắn với khai thác lợi thế du lịch ở huyện “cửa ngõ” lên miền tây tỉnh Thanh Hóa.
Biểu diễn cồng chiêng trong lễ hội Bàn Bù.
Biểu diễn cồng chiêng trong lễ hội Bàn Bù.

Huyện miền núi Ngọc Lặc có gần 140 nghìn nhân khẩu, gồm các dân tộc: Mường, Dao, Thái, Kinh chung sống ở 21 xã, thị trấn; trong đó người Mường chiếm 75% dân số. Người Mường ở huyện Ngọc Lặc nói riêng, các dân tộc thiểu số ở vùng thượng du Thanh Hóa nói chung gắn liền với lịch sử hình thành quốc gia dân tộc, tạo nên sự thống nhất trong đa dạng của cộng đồng các dân tộc ở Việt Nam.

Dù vậy, những sinh hoạt vật chất “cơm đồ, nhà gác, nước vác, lợn thui” không còn phổ biến; nhiều di sản phi vật thể của người Mường ở Ngọc Lặc có nguy cơ mai một. Huyện dành gần 300 triệu đồng ngân sách mỗi năm cho hoạt động nghiên cứu, bảo tồn, xây dựng hồ sơ đề cử, công nhận các di sản phi vật thể; thu hút, huy động các nguồn lực xây dựng nhà sàn văn hóa, sưu tầm cồng chiêng, tổ chức ngày hội văn hóa truyền thống thường niên. Ngọc Lặc hiện dẫn đầu các huyện miền núi ở Thanh Hóa về số lượng di sản phi vật thể quốc gia: Trò diễn Pồn Pôông, Xường giao duyên, Sắc bùa dân tộc Mường, Tết nhảy của người Dao trong huyện và mới đây tập quán tín ngưỡng Mo Mường ở Ngọc Lặc cùng các vùng Mường trong tỉnh được ghi danh di sản phi vật thể quốc gia. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Hoa (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đánh giá: Mo Mường là bộ bách khoa toàn thư dân gian phản ánh thế giới quan, vũ trụ quan của người Mường. Nội dung Mo Mường hội tụ tri thức bản địa, phản ánh đời sống tinh thần, tập quán xã hội dân tộc Mường. Thông qua lời Mo và các hình thức diễn xướng, các nghệ nhân Mo Mường truyền tải những bài học quý về giáo dục nhân cách con người, bảo tồn các giá trị cá nhân, gia đình và cộng đồng. Lưu giữ, phục hồi các bài mo có giá trị giáo dục cao, tái hiện trong các hoạt động văn hóa cộng đồng là việc làm cần thiết.

Hoạt động làm cây Bông, trò diễn Pồn Pôông; các phường Chúc tập hợp những người năng khiếu, yêu thích hát Xường được bảo lưu, tái hiện trong đời sống cộng đồng người Mường ở Ngọc Lặc. Qua sưu tầm, trên địa bàn huyện lưu truyền hơn 3.500 câu Xường giao duyên, thể hiện trong đối-đáp, thổ lộ tâm tình, khát vọng yêu thương, trao gửi tình cảm. Các di sản phi vật thể chủ yếu được lớp người trung, cao tuổi bảo tồn cho nên huyện bố trí ngân sách để mua sắm đạo cụ, trang phục; phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức tập huấn, hỗ trợ nghệ nhân trao truyền các di sản phi vật thể cho thế hệ trẻ. Qua đó, tăng niềm đam mê, tinh thần trách nhiệm của các nghệ nhân trong truyền dạy nghệ thuật diễn xướng Sắc bùa, hát giao duyên, biểu diễn Pồn Pôông; sử dụng nhạc khí, nhạc cụ: Cồng chiêng, trống, chuông, khánh, sáo ôi; mõ, tỉnh tang, đâm đuống, tam bu… trong sinh hoạt, đời sống các vùng Mường ở huyện cửa ngõ miền tây của tỉnh.

Đi đôi với bảo tồn, trao truyền, tái hiện những di sản phi vật thể đặc sắc, huyện Ngọc Lặc thực hiện đề án bảo tồn nhà sàn truyền thống văn hóa dân tộc Mường gắn với du lịch cộng đồng, giai đoạn 2021-2025; đầu tư hơn 6 tỷ đồng xây dựng nhà sàn văn hóa, hỗ trợ 400 triệu đồng cho các hộ dân ở làng Lập Thắng (xã Thạch Lập) chỉnh trang nhà ở, xây dựng công trình vệ sinh; mở các lớp dạy chế biến, nấu ăn bảo đảm vệ sinh, an toàn thực phẩm, tập huấn kỹ năng tổ chức hoạt động du lịch cộng đồng, nâng cao chất lượng, hiệu quả điều hành hoạt động du lịch. Xã Thạch Lập thuộc tiểu vùng khí hậu mát mẻ, có đồi Sơn cao 987m so với mực nước biển; thác, suối Khe Tra, Hang Gió, Hang Con, suối Kẻ..., tạo thành quần thể thiên nhiên hấp dẫn du khách. Trưởng thôn Lập Thắng Phạm Văn Cảnh trao đổi: Thôn có 20 hộ đăng ký kinh doanh homestay, được hỗ trợ mỗi hộ 20 triệu đồng để thay mái lợp, xây dựng công trình vệ sinh, chỉnh trang nhà ở. Câu lạc bộ văn nghệ tập hợp, thu hút 30 thành viên tham gia truyền dạy, tập luyện các tiết mục văn hóa, văn nghệ truyền thống phục vụ du khách. Kỳ nghỉ lễ hoặc cuối tuần, các gia đình, nhóm thanh niên, du khách tìm về Lập Thắng, lưu lại trong thôn, hòa mình trong nhịp sống yên ả, khám phá hang động, cắm trại trên đỉnh đồi Hích ngắm phong cảnh, săn mây, rồi đầm mình nơi vũng tắm Khe Tra... Các món ẩm thực bản địa như thịt gà, thịt lợn luộc chấm với hạt mắc khén, khoai mán vàng hầm xương dẻo thơm, cơm nếp hạt cau ăn cùng cá, tôm kho tộ được khách du lịch yêu thích lựa chọn, nhất là du khách có thể chung vui tiệc rượu cần, giao lưu văn hóa, văn nghệ với thành viên cộng đồng trong thôn, bản.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Phạm Văn Đạt thông tin thêm: Lễ hội truyền thống Thạch Lập mới được khôi phục, tổ chức hằng năm tạo thêm sự kiện thu hút du khách. Huyện tiếp tục huy động các nguồn lực chỉnh trang cảnh quan, khuôn viên Nhà sàn văn hóa truyền thống làng Lập Thắng thành địa điểm sinh hoạt cộng đồng hấp dẫn; quan tâm bảo tồn, đề cao vai trò của người dân, cộng đồng trong phát huy giá trị các di sản gắn với khai thác tiềm năng, lợi thế du lịch cộng đồng, kết nối với Di tích lịch sử, văn hóa-thắng cảnh Hang Bàn Bù ở thị trấn huyện Ngọc Lặc, Đền Tép ở xã Kiên Thọ, các khu, điểm du lịch trong tỉnh ■

Có thể bạn quan tâm

Sau khóa đào tạo photovoice, trang bị máy ảnh cho người dân, đã có nhiều tác phẩm ảnh được trưng bày tới cộng đồng trong vùng di sản.

Cộng đồng tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Thành nhà Hồ tọa lạc ở xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới năm 2011. Cùng với thực hiện nghiêm các cam kết theo khuyến nghị của UNESCO, tỉnh Thanh Hóa ưu tiên sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích Thành nhà Hồ và vùng phụ cận gắn với phát triển du lịch.

Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.

Khôi phục trang phục truyền thống dân tộc Chứt

Trong khi các dân tộc ở nước ta đều có trang phục truyền thống phản ánh bản sắc văn hóa, phong tục của từng cộng đồng thì đồng bào dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Bình (trước đây), nay là Quảng Trị lại thiếu trang phục truyền thống.

Du khách tìm hiểu các công đoạn chế tác nón ngựa tại cơ sở của Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Lan.

Chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Xã Xuân An, tỉnh Gia Lai đang có những bước đi mạnh mẽ, bài bản nhằm phát triển kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Trong đó, sản phẩm du lịch làng nghề nón ngựa Phú Gia trở thành điểm nhấn quan trọng, mở đường cho chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Hương, người truyền lửa cho Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân. (Ảnh TRỌNG TÂM)

Để ví, giặm ngân dài cùng năm tháng

Giữa những ngày cuối thu xứ Nghệ, trong không gian ấm áp của Nhà văn hóa Hưng Tân, xã Hưng Nguyên Nam (Nghệ An), tiếng ví, tiếng giặm lại ngân lên mộc mạc mà sâu lắng. Không chỉ là âm thanh của ký ức, đó còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, được gìn giữ và trao truyền bằng tâm huyết của những con người bình dị nơi làng quê.

Giáo viên và học sinh Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing sử dụng nhạc cụ của người Vân Kiều, Pa Kô do trường sưu tầm, trưng bày để sinh hoạt văn hóa văn nghệ.

Gìn giữ văn hóa bản địa

Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing, xã Lìa (tỉnh Quảng Trị) đã xây dựng một không gian trưng bày những giá trị văn hóa đặc sắc của người Vân Kiều và Pa Kô ngay trong khuôn viên nhà trường, qua đó giáo dục học sinh lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương, tôn trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Công nhân Công ty TNHH Ngọc Chung Coir hoàn thiện sản phẩm dây thừng trang trí trước khi xuất xưởng. (Ảnh MỸ HÀ)

Trăn trở nghề sản xuất xơ dừa

Không chỉ nổi tiếng về những món đặc sản gắn liền với dừa, rừng dừa Tam Quan, thị xã Hoài Nhơn (cũ) được đánh giá như “thiên đường dừa thứ hai” của Việt Nam.

Đình làng Lựu Bảo đầy trang nghiêm.

Dấu xưa Lựu Bảo

Qua bao nhiêu năm tháng, ngôi làng Lựu Bảo thuộc phường Kim Long, thành phố Huế vẫn chứa đựng vẻ đẹp nên thơ. Tứ bề gió thổi mây che, làng xưa tựa như nàng thiếu nữ soi bóng xuống dòng sông Bạch Yến trong xanh. Chuyện làng, chuyện sông không thể tách rời là vậy.

Công nhân Hợp tác xã chiếu cói Hoài Châu Bắc hoàn thiện một công đoạn làm ra chiếc chiếu thành phẩm. (Ảnh MỸ HÀ)

Làng nghề chiếu cói Hoài Nhơn

Dệt chiếu cói là nghề truyền thống lâu đời ở xã Hoài Châu Bắc, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định (nay là phường Hoài Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai).

Nhiều du khách trẻ thích thú khi check-in tại Tháp Pô Klong Garai.

Giữ gìn Bảo vật quốc gia, góp phần thúc đẩy du lịch

Khánh Hòa là vùng đất giao thoa văn hóa với sự chung sống của 36 dân tộc anh em, trong đó nổi bật là văn hóa Chăm và Raglai, thể hiện qua hệ thống đền tháp cổ kính, các lễ hội truyền thống đặc sắc cùng phong tục tập quán giàu bản sắc.

Hòn Vọng Phu trong không gian đô thị ở Thanh Hóa.

Nỗ lực bảo tồn hòn Vọng Phu cùng cụm di tích An Hoạch

Hòn Vọng Phu trên đỉnh núi An Hoạch (núi Nhồi) ở phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa cùng những “Vọng Phu thạch” hiện hữu trên nhiều miền đất đã gắn liền với lịch sử dựng nước, giữ nước cùng đạo lý, nhận thức thẩm mỹ của dân tộc.

Bãi Làng - khu vực trung tâm Cù Lao Chàm.

Cù Lao Chàm - Viên ngọc thô đang được "mài giũa"

Mùa du lịch năm 2025, cụm đảo gần bờ của thành phố Đà Nẵng là Cù Lao Chàm đón hơn 269.000 du khách. So với năm 2024 và những năm trước đó, con số này cho thấy sự tăng trưởng và là một lời khẳng định: Những tiềm năng du lịch mạnh mẽ của “viên ngọc thô” xứ Quảng đang dần được cụ thể hóa, khai thác một cách hiệu quả và đúng hướng.

Cô gái Chăm trong Lễ hội Katê tại Khánh Hòa.

Thúc đẩy liên kết vùng du lịch trọng điểm

Những năm gần đây, hành trình du lịch nối dài giữa “biển xanh” Khánh Hòa và “đại ngàn” Đắk Lắk đã trở thành xu hướng mới. Sự dịch chuyển đó thể hiện nhu cầu khám phá nhiều hơn của du khách, đồng thời tạo cơ hội hình thành các tour, tuyến liên vùng mang dấu ấn riêng của khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Du khách trải nghiệm làm đồ gốm khi tới thăm làng Thanh Hà.

Độc đáo làng gốm hơn 500 năm tuổi

Tại lễ trao giải thưởng Du lịch Việt Nam năm 2025 vừa qua, làng gốm Thanh Hà là đại diện của thành phố Đà Nẵng được vinh danh tại hạng mục “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất”.

Ông Lê Văn Nghĩa kiểm tra chất lượng sản phẩm rượu cần.

Bảo tồn và phát triển nghề truyền thống

Giữ được hương vị nồng say của rượu cần truyền thống sẽ mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho bà con Cơ Tu. Đó là cách làm kinh tế hiệu quả của ông Lê Văn Nghĩa và một số hộ dân ở thôn Phú Túc, xã Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.

Người dân và du khách nghe hát bài chòi ở Hội An.

Cân bằng giữa phát triển và gìn giữ ở Hội An

Sau khi mở rộng địa giới thành phố Đà Nẵng, Hội An (cũ) nay gồm ba phường: Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và một xã đảo Tân Hiệp (Cù Lao Chàm) tiếp tục giữ vai trò đặc biệt trong chiến lược phát triển du lịch-văn hóa của thành phố.

Thu gom lưới bẫy bắt chim yến trái phép. (Ảnh CTV)

Cần có giải pháp bảo vệ chim yến

Những năm gần đây, nạn săn bắt chim yến trái phép diễn ra tràn lan ở nhiều địa phương trên cả nước, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững của quần thể chim yến ở nước ta.

Đảo Lý Sơn, hạt nhân du lịch biển, đảo của tỉnh Quảng Ngãi.

Tìm hướng phát triển bền vững du lịch biển, đảo Quảng Ngãi

Du lịch biển, đảo Quảng Ngãi có nhiều tiềm năng trở thành trụ cột phát triển kinh tế- xã hội quan trọng. Tỉnh cần tạo ra sức mạnh tổng hợp, cân bằng lợi ích kinh tế-xã hội và môi trường để du lịch biển, đảo Quảng Ngãi phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và khẳng định vị thế trong khu vực.

Võ cổ truyền đã và đang được triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để phát triển một cách bài bản, bền vững

Bảo tồn và lan tỏa võ cổ truyền

Võ cổ truyền Bình Định không chỉ là một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mà còn là một hệ giá trị sống động, có khả năng thích ứng và phát triển trong thời đại mới. Trong bối cảnh đất nước hội nhập sâu rộng, văn hóa truyền thống không thể chỉ lưu giữ trong bảo tàng hay lễ hội mà phải được đưa vào đời sống, đến với thế hệ trẻ.

Hội thi Ẩm thực Yến sào Khánh Hòa.

Độc đáo Lễ hội Yến sào Khánh Hòa

Không chỉ thành kính tri ân, tưởng nhớ công đức lớn lao của thủy tổ, thánh mẫu, các vị tiền bối sáng lập, phát triển ngành nghề yến sào trong suốt 700 năm qua, Lễ hội Yến sào Khánh Hòa đã tạo nên một không gian văn hóa biển, đảo đa dạng và sinh động.

Bề mặt dải đá bằng phẳng, đoạn rộng nhất lên tới 50 mét.

Kỳ quan dưới đáy biển Gia Lai

Làng chài Nhơn Hải, phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp bình yên cùng cảnh sắc biển, trời hùng vĩ, mà còn được nhiều người say đắm bởi một kỳ quan độc đáo.

Phụ nữ Pa Kô làm món Đổi A-lỗq chuẩn bị cho ngày lễ Aza.

Món ăn độc đáo của người Pa Kô

Khi còn nhỏ, tôi biết đến món Đổi A-lỗq (cơm nếp ống tre) của người Pa Kô qua những lần theo bố về thăm quê nội ở thôn A Liêng, xã Tà Rụt (Quảng Trị) bên dòng Krông Klang. Hương vị đặc trưng của món ăn này vẫn in đậm trong ký ức sau những lần tôi dự lễ hội và thưởng thức cùng mọi người.

Công đoạn khoét rỗng mõ là quan trọng nhất

Giữ tiếng mõ làng Thủy Xuân

Giữa không gian thanh vắng ở tổ 11, phường Thủy Xuân, thành phố Huế, tiếng cốc cốc khi nhỏ khi to đưa con người về chốn tĩnh tại. Ở vùng đất Cố đô, người ta vẫn còn nhớ đến làng mõ Thủy Xuân.