Theo thống kê từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, cả nước có gần 850.000 thí sinh đăng ký xét tuyển đại học, cao đẳng, với hơn 7,6 triệu nguyện vọng xét tuyển. Như vậy, trung bình mỗi thí sinh đăng ký gần 9 nguyện vọng, cao hơn nhiều so với các mùa tuyển sinh trước. Trong ba năm liên tiếp trước đó, mức trung bình vào khoảng 5 nguyện vọng/thí sinh.
Minh bạch hóa tuyển sinh với quy trình lọc ảo
Thực tế cho thấy, sự gia tăng đột biến về số lượng nguyện vọng đăng ký xét tuyển đại học năm nay là do những thay đổi lớn trong công tác tuyển sinh. Việc cho phép đăng ký nguyện vọng không giới hạn, thao tác trực tuyến với lệ phí chỉ 15.000 đồng/nguyện vọng, cùng với việc không còn xét tuyển sớm,… đã làm gia tăng tâm lý “đăng ký càng nhiều càng an toàn” của thí sinh.
Số lượng nguyện vọng tăng khiến một thí sinh có thể đồng thời trúng tuyển ở nhiều trường, tạo ra lượng lớn “thí sinh ảo”. Để hạn chế tình trạng này, Bộ Giáo dục và Đào tạo áp dụng quy trình lọc ảo với sáu lần chạy dữ liệu từ ngày 17-20/8/2025, bảo đảm mỗi thí sinh chỉ trúng tuyển một nguyện vọng. Quy trình này giúp thống nhất dữ liệu, loại bỏ những trường hợp đã trúng tuyển ở nguyện vọng ưu tiên cao hơn, từ đó hỗ trợ các trường ước lượng chính xác hơn số lượng nhập học thực tế.
Cụ thể, sau sáu lần lọc ảo, đến 17 giờ ngày 20/8, các trường sẽ nhập mức điểm trúng tuyển và kết quả xét tuyển lên hệ thống; rà soát và chuẩn bị công bố kết quả trúng tuyển đợt 1 theo lịch chung. Các cơ sở đào tạo sẽ thông báo thí sinh trúng tuyển đợt 1 trước 17 giờ ngày 22/8. Trước 17 giờ ngày 30/8, tất cả thí sinh trúng tuyển phải xác nhận nhập học trên hệ thống (nếu có nguyện vọng theo học). Từ ngày 1/9 đến tháng 12/2025, thí sinh có nhu cầu xét tuyển các đợt bổ sung thực hiện theo thông tin tuyển sinh được đăng tải trên trang thông tin tuyển sinh của cơ sở đào tạo.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Lê Đình Quý cho rằng: Việc áp dụng quy trình lọc ảo cho thấy sự chủ động của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong ứng dụng công nghệ vào một quy trình vốn mang tính thủ công và dễ sai số trước đây. Đây không chỉ là một giải pháp tình thế, mà còn là một bước đặt nền móng cho minh bạch hóa tuyển sinh. Việc có một “bộ lọc” chung giúp các trường giảm áp lực tuyển bổ sung ngoài kế hoạch và giúp phụ huynh, thí sinh tin tưởng hơn vào quy trình xét tuyển.
Tuy nhiên, hiệu quả của lọc ảo hiện tại vẫn bị giới hạn. Cơ chế lọc ảo mới thật sự phát huy hiệu quả trong phạm vi các trường tham gia hệ thống chung, trong khi vẫn còn những cơ sở áp dụng phương thức xét tuyển độc lập, kỳ thi riêng, hoặc xét tuyển học bạ, không tham gia đồng bộ dữ liệu. Điều này khiến việc dự báo số lượng nhập học thực tế vẫn có sai số đáng kể, buộc nhiều trường phải hạ điểm chuẩn hoặc tuyển bổ sung.
Cần thu hẹp khoảng cách giữa “trúng tuyển” và “nhập học”
Mặc dù chưa có số liệu chính thức năm 2025, song theo số liệu từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm 2024, có đến 122.107 thí sinh dù trúng tuyển nhưng không nhập học, chiếm tỷ lệ 18,13%. Tình trạng này là một trong những nguyên nhân khiến nhiều trường phải tuyển bổ sung, hoặc “tuyển vét” để lấp đầy chỉ tiêu, ngay cả sau khi đã lọc ảo xong.
Việc khó dự báo số lượng nhập học càng làm tăng áp lực tuyển đủ chỉ tiêu, đặc biệt trong bối cảnh các trường thực hiện tự chủ đại học. “Về nguyên tắc, tự chủ đại học là bước đi đúng đắn, giúp trường chủ động về tài chính, nhân sự, chương trình. Nhưng ở giai đoạn chuyển đổi, khi nhiều trường vẫn phụ thuộc phần lớn vào học phí, chỉ tiêu tuyển sinh trở thành yếu tố sống còn. Khi đó, việc lấp đầy chỉ tiêu đôi khi được ưu tiên hơn là giữ chuẩn đầu vào”, nhà nghiên cứu Nguyễn Lê Đình Quý phân tích.
Năm 2025, hơn 100 trường đại học đã công bố mức học phí cho năm học 2025-2026 dao động từ 9,8-170 triệu đồng/năm, phổ biến 15-40 triệu đồng/năm tùy ngành và chương trình. Với mức thu này, việc bỏ trống chỉ tiêu đồng nghĩa hụt nguồn kinh phí cho đào tạo và duy trì cơ sở vật chất, nhất là khi ngân sách nhà nước dành cho giáo dục đại học có xu hướng thu hẹp.
Trong khi đó, thị trường giáo dục đại học đang chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng về số lượng cơ sở đào tạo, số chương trình và ngành học. Điều này tạo ra áp lực cạnh tranh khốc liệt giữa các trường để giành nguồn tuyển hạn chế. Ở những ngành “khó tuyển” như khoa học cơ bản, áp lực này càng lớn. Một số trường buộc phải mở rộng tiêu chí xét tuyển hoặc hạ điểm chuẩn để lấp chỗ trống.
Theo Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn: Hệ thống giáo dục đại học hiện đang triển khai gần 5.000 chương trình đào tạo bậc đại học và hơn 2.700 chương trình sau đại học, ngày càng đa dạng hóa để đáp ứng nhu cầu của người học và của thị trường lao động. Cũng theo Thứ trưởng, trong bối cảnh đất nước đang nỗ lực “vươn mình” để đạt được các mục tiêu phát triển theo đường lối của Đảng, thì điều cốt lõi là phải dựa vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế tri thức. Mà điều kiện tiên quyết cho tất cả chính là nguồn nhân lực chất lượng cao - điều chỉ có thể được cung cấp bởi các trường đại học.
Rõ ràng, trong bối cảnh vừa có nhiều cạnh tranh, vừa có nhiều cơ hội để phát triển như vậy, việc nâng cao chất lượng tuyển sinh và đào tạo là việc các cơ sở đào tạo cần làm ngay để có thể khẳng định được vị thế và giữ được chỗ đứng trong hệ thống giáo dục đại học. Vừa qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã bắt đầu yêu cầu các trường công khai thông tin tuyển sinh và kết quả đào tạo, đồng thời đẩy mạnh kiểm định chất lượng. Đây là những biện pháp quan trọng để buộc các cơ sở đào tạo phải thật sự cạnh tranh bằng chất lượng ■
