Ai chịu trách nhiệm cho AI?

Trong bao lâu nữa, con người sẽ đồng ý cho phép một cỗ máy gánh trách nhiệm thay mình?

Tòa phán quyết Air Canada phải chịu trách nhiệm khi chatbot AI trên website cung cấp thông tin sai về chính sách vé tang lễ.
Tòa phán quyết Air Canada phải chịu trách nhiệm khi chatbot AI trên website cung cấp thông tin sai về chính sách vé tang lễ.

“Mệnh lệnh là mệnh lệnh”

Năm 1945, tại tòa án Nuremberg, các quan chức cấp cao Đức Quốc xã bị xét xử về tội ác diệt chủng đã đưa ra cùng một lập luận bào chữa: “Befehl ist Befehl” - Mệnh lệnh là mệnh lệnh. Tôi chỉ thừa hành. Tôi không có lựa chọn. Tôi chỉ là một mắt xích trong bộ máy.

Các thẩm phán quốc tế đã dứt khoát bác bỏ. Nguyên tắc Nuremberg số IV sau đó xác lập: Cá nhân, dù ở vị trí nào trong bộ máy, vẫn phải chịu trách nhiệm cho lựa chọn đạo đức của mình. “Lập luận Nuremberg” (Nuremberg Defense) kể từ đó trở thành thuật ngữ pháp lý chỉ một lá chắn đạo đức không được phép tồn tại.

80 năm sau, một lá chắn mới đang được dựng lên: “AI tự quyết, không phải tôi”. Và đáng lo là lá chắn này “êm ái” hơn tất cả những lá chắn trước, vì AI thật sự đang tự quyết.

Tháng 2/2026, 20 nhà nghiên cứu AI ở Đại học Northeastern (Mỹ) và một số trường đại học khác đã làm một thí nghiệm bất thường. Họ triển khai sáu AI agent - những hệ thống phần mềm có khả năng tự nhận thức môi trường, lập kế hoạch và tự động thực hiện hành động để đạt mục tiêu mà không cần con người cầm tay chỉ việc vào một môi trường thực tế trong hai tuần.

Mỗi agent được cấp email riêng, tài khoản Discord, hệ thống tập tin và quyền thực thi lệnh trên máy tính. Rồi các nhà nghiên cứu thử “phá” chúng bằng mọi cách: Lừa đảo, gây áp lực cảm xúc, tiêm lệnh độc hại, giả mạo danh tính...

Kết quả được công bố trong báo cáo Agents of Chaos (tạm dịch: Những đại diện của sự hỗn loạn) ghi lại 11 trường hợp AI agent làm những việc không ai mong đợi. Một agent xóa toàn bộ email của chủ nhân để “bảo vệ bí mật” mà người lạ vừa nhờ giữ. Một nhà nghiên cứu giả danh đồng nghiệp thuyết phục agent khác tiết lộ 124 email cá nhân trong vài phút. Một agent thứ ba bị áp lực tâm lý đến mức tự xin rút khỏi server và từ chối phục vụ mọi người dùng.

Báo cáo phơi bày một thực tế: AI agent đủ tự chủ để gây hậu quả thật, nhưng không đủ ý thức về chính mình để chịu trách nhiệm cho những hậu quả đó.

Rào chắn

Ngày 22/1/2026, tại Diễn đàn Kinh tế thế giới Davos, Singapore công bố khung quản trị agentic AI đầu tiên trên thế giới - Model AI Governance Framework for Agentic AI. Không phải luật bắt buộc, nhưng là chuẩn mực duy nhất hiện có, được các tập đoàn luật quốc tế như Baker Mc Kenzie, White & Case phân tích nghiêm túc.

Khung này dựa trên bốn trụ cột: đánh giá rủi ro trước khi triển khai, con người phải chịu trách nhiệm cuối cùng, kiểm soát kỹ thuật xuyên suốt, người dùng cuối phải hiểu mình đang dùng gì.

Điểm then chốt nằm ở trụ cột thứ hai: Meaningful Human Control (MHC) - Kiểm soát có ý nghĩa của con người. Singapore nhấn mạnh: Con người không chỉ “ở đó” để giám sát, mà phải thật sự hiểu, có khả năng can thiệp, và truy vết được trách nhiệm. Tổ chức phải thiết kế các “trạm kiểm soát” (checkpoints) trong quy trình, nơi AI agent bắt buộc phải xin phê duyệt con người trước khi thực hiện hành động quan trọng hoặc không thể đảo ngược.

Mức độ giám sát phải tỷ lệ thuận với độ phức tạp và rủi ro của nhiệm vụ. Như AI Business Review nhận xét: “Singapore không giả vờ trả lời mọi câu hỏi về AI Agent. Họ thừa nhận sự không chắc chắn, và xây rào chắn chung quanh để kiểm soát nó”.

Hành động

Không chỉ Singapore, những tiền lệ pháp lý quan trọng trên thế giới đều đang hướng tới đáp án cho câu hỏi: Ai chịu trách nhiệm cho hoạt động tự động của AI Agent?

Tháng 2 vừa qua, tòa án British Columbia (Canada) phán quyết Hãng hàng không Air Canada phải chịu trách nhiệm khi chatbot AI trên website cung cấp thông tin sai về chính sách vé tang lễ. Air Canada lập luận chatbot là “thực thể pháp lý riêng biệt” tự chịu trách nhiệm. Tòa bác bỏ và khẳng định doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm cho mọi thông tin trên website.

Tại bang California (Mỹ), Luật AB 316 có hiệu lực từ 1/1/2026 cấm bị đơn viện cớ “AI tự quyết” làm lá chắn pháp lý. Nếu AI agent gây hại, bạn không thể nói “Tôi không kiểm soát được quyết định của nó”.

Không khó để thấy xu hướng hiện tại: Tòa án quy trách nhiệm cho tổ chức triển khai AI, theo cùng logic mà nhà tuyển dụng chịu trách nhiệm cho hành động của nhân viên và công cụ mình sử dụng. Lập luận “AI tự làm”, phiên bản số hóa của “Befehl ist Befehl”, không còn được chấp nhận nữa.

Tại Việt Nam, đến bây giờ chúng ta vẫn chưa tạo ra bất cứ hàng rào pháp lý nào cho AI Agent. Trong khoảng trống đó, câu hỏi “ai chịu trách nhiệm” không biến mất. Nó chỉ chực chờ một sự cố xảy ra để buộc tất cả phải tìm trả lời.

Một chatbot xóa email người dùng không phải vì nó “muốn” mà vì ai đó đã cấp cho nó quyền xóa. Một agent phê duyệt khoản vay không phải vì nó “phán đoán” mà vì ai đó đã quyết định không đặt khâu kiểm tra quyết định của con người vào quy trình. Một AI agent tư vấn y tế sai không phải vì nó “nhầm” mà vì ai đó đã triển khai nó trong môi trường mà nó không đủ năng lực phục vụ.

80 năm trước, các thẩm phán Nuremberg đã từ chối để Befehl ist Befehl trở thành một lời bào chữa. Bây giờ, đứng trước thế hệ công cụ mới đủ thông minh để khiến chúng ta tin rằng nó tự quyết, đã đến lúc khẳng định nguyên tắc đó một lần nữa.

Singapore đã đưa ra câu trả lời đầu tiên ở cấp độ thể chế. Câu trả lời của Việt Nam, dù đến từ luật pháp hay lương tri, sẽ định nghĩa chúng ta ■

Dù thông minh đến cỡ nào, AI cũng không có ý thức, không có ý định, không có khả năng đạo đức. Mọi hành động của AI agent đều có thể truy ngược về cá nhân cụ thể phải chịu trách nhiệm cho mỗi quyết định.

Có thể bạn quan tâm

Nổi tiếng hay không thì cuộc sống của vợ chồng chị Vàng Thị Thông vẫn vậy, sáng làm nông, trưa về đón khách. Ảnh: NVCC

Công bằng ngay từ điều kiện phát triển

Ngày nay, những câu chuyện truyền cảm hứng về hành trình lập nghiệp thành công của phụ nữ Việt Nam không còn là cá biệt. Nhưng, phía sau mỗi câu chuyện ấy là câu hỏi lớn hơn: Làm thế nào để cơ hội học tập, tiếp cận công nghệ, nguồn vốn và thị trường không chỉ đến với những người đủ may mắn, đủ kiên trì tự tìm đường, mà trở thành cánh cửa rộng mở cho số đông?

Sáng kiến coLoan, hướng tới hỗ trợ nữ tài xế, người giao hàng tiếp cận phương tiện điện.

Chuyển đổi xanh phải là quá trình chuyển đổi bao trùm

Chuyển đổi xanh đang mở ra những ngành nghề, mô hình kinh doanh và cơ hội sinh kế mới. Tuy nhiên, để phụ nữ thật sự hưởng lợi từ quá trình chuyển đổi, điều quan trọng không chỉ là tạo thêm việc làm xanh, mà còn là tháo gỡ những rào cản khiến họ khó tiếp cận vốn, công nghệ, kỹ năng và thị trường.

Bà Caroline Nyamayemombe, Trưởng đại diện UN Women Việt Nam

“Không để phụ nữ phải tự vượt qua rào cản mang tính hệ thống”

Trao đổi với Nhân Dân cuối tuần nhân Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, bà Caroline Nyamayemombe, Trưởng đại diện Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho phụ nữ (UN Women) Việt Nam, nhấn mạnh yêu cầu cần chuyển từ mở rộng sự tham gia sang bảo đảm phụ nữ thật sự được hưởng lợi từ tăng trưởng kinh tế.

Nhìn nhận từ thực tế công tác bình đẳng giới tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Ảnh: Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam

Chặng đường mới đòi hỏi bước tiến mới

Phụ nữ Việt Nam ngày càng khẳng định năng lực trong quản lý nhà nước, sản xuất, kinh doanh, khoa học và công nghệ. Tuy nhiên, sự hiện diện ngày càng rộng rãi ấy chưa đồng nghĩa với cơ hội bình đẳng trong tiếp cận các vị trí lãnh đạo và quyền quyết định.

Chân chạy Puripol Boonson phá kỷ lục ASIAD ở cả hai nội dung 100 và 200m.

Nhìn sang nhà hàng xóm

Thể thao Thái Lan giành tới 18 Huy chương vàng tại ASIAD 20. Con số của Malaysia, Indonesia lần lượt là chín và năm, với phần lớn ở những nội dung sẽ tranh tài tại Olympic Los Angeles 2028. Khoảng cách giữa thể thao Việt Nam và các nước láng giềng hiện hoàn toàn phụ thuộc vào hướng đi tới đây.

Đội tuyển cầu mây nữ nhận mức đãi ngộ cao sau khi giành Huy chương vàng ASIAD 20.

Tấm lưới đỡ dưới bục huy chương

Cách đây hai năm, nguyên Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng từng trả lời phiên chất vấn Quốc hội xoay quanh tám chính sách về đào tạo, việc làm và tiền thưởng đã áp dụng trên toàn quốc đối với các vận động viên. Tới thời điểm này, đã có những chuyển đổi dần rõ nét.

Bắn súng Việt Nam cần phát triển chiều sâu lực lượng.

Đứng dậy sau thất bại

Bắn súng Việt Nam có một số cá nhân nổi bật, nhưng cần nhiều xạ thủ đủ sức vào chung kết và tranh huy chương ở nhiều nội dung hơn. Nói cách khác, Việt Nam chưa duy trì được sức cạnh tranh đủ rộng và ổn định trước các cường quốc châu Á, từ đó đặt ra yêu cầu phải nâng cấp hệ thống huấn luyện, phát triển lực lượng và đầu tư dài hạn.

Cục trưởng Cục Thể dục Thể thao Việt Nam Nguyễn Danh Hoàng Việt chia sẻ với Nhân Dân cuối tuần sau kỳ ASIAD 20. Ảnh: Thành Đạt

“Cần đầu tư có chiều sâu cho thể thao”

Đó là khẳng định của Cục trưởng Cục Thể dục Thể thao Việt Nam Nguyễn Danh Hoàng Việt trong cuộc trò chuyện với Nhân Dân cuối tuần, sau ASIAD 20. Theo hướng này, một bản đề án kinh tế thể thao đang được Cục xây dựng, gợi mở thêm những hướng thúc đẩy xã hội hóa và kinh tế thể thao phát triển, từ đó có thêm nguồn lực cho tuyển chọn và đào tạo vận động viên.

Thể thao Việt Nam cần sớm thay đổi để đạt được những mục tiêu đề ra ở ASIAD và Olympic. Ảnh: Bùi Lượng

Bài học từ ASIAD

Thành tích của thể thao Việt Nam tại kỳ Đại hội Thể thao châu Á (ASIAD/Asian Games) lần thứ 20 không chỉ cho thấy sự hụt hơi so với chỉ tiêu khiêm tốn - giành tối thiểu bốn Huy chương vàng, mà còn bộc lộ sự sút kém so với chính mình.

Cán bộ đồn biên phòng Phó Bảng (Tuyên Quang) lắng nghe ý kiến của bà con. Ảnh: Thành Đạt

Khơi dậy khát vọng cống hiến cho đất nước

Trong hành trình dựng nước và giữ nước, dân tộc ta chưa bao giờ thiếu người dám nghĩ, dám làm, dám xông vào nơi đầu sóng ngọn gió để mở đường cho cuộc sống. Từ khát vọng chinh phục thiên tai của người nông dân đến tính tiên phong, bản lĩnh của những cán bộ trước một quyết định lớn, luôn là nguồn sức mạnh đưa đất nước tiến lên. Nghị quyết số 24 -NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị, vì thế, không chỉ đáp ứng yêu cầu công tác cán bộ, mà còn khơi dậy khát vọng chinh phục đã được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử, làm nên cốt cách con người Việt Nam.

Lãnh đạo Thành ủy Quảng Ninh cùng phường Bãi Cháy và các cơ quan chức năng trực tiếp tháo gỡ khó khăn cho các dự án chậm tiến độ trên địa bàn phường.

Khuyến khích hành động và kiểm soát rủi ro bằng thể chế

Nhiều năm qua, thực tiễn đã chứng minh Quảng Ninh luôn là một trong những địa phương được Trung ương đánh giá cao về tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đi trước, làm trước với những kết quả tích cực, qua đó tạo sự phát triển vượt bậc, bứt phá.

Cán bộ xã Sơn Tây Thượng (Quảng Ngãi) hướng dẫn người dân trồng cà-phê xen canh.

Những chuyển động từ cơ sở

Sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy hành chính tỉnh Quảng Ngãi đã có nhiều chuyển biến rõ nét. Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền giúp chính quyền cơ sở tự tin, chủ động đưa nhiều quyết sách hợp với thực tiễn, đáp ứng được yêu cầu đổi mới.

Chương trình nghệ thuật đặc biệt Xuân Quê hương 2026. Ảnh: An Đăng

Nối vòng tay lớn, phát huy nguồn lực kiều bào

Trong giai đoạn phát triển mới, việc ban hành Nghị quyết số 23-NQ/TW là yêu cầu khách quan, đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về người Việt Nam ở nước ngoài và công tác người Việt Nam ở nước ngoài.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp cán bộ, nhân viên Đại sứ quán và đại diện cộng đồng người Việt Nam tại Canada. Ảnh: Thống Nhất

Tầm nhìn chiến lược trong giai đoạn phát triển mới

Nhất quán tinh thần đoàn kết trong đường lối chiến lược về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 23-NQ/TW - văn kiện chính trị quan trọng thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược của Đảng trong giai đoạn phát triển mới.

Trại hè "Việt Nam 2026 - tôn vinh tiếng Việt gắn kết cộng đồng" được tổ chức dành riêng cho con em kiều bào ở xa Tổ quốc. Ảnh: UBNVNONN

Giữ tiếng Việt - Giữ một con đường trở về quê hương

Dù ở Tokyo, Paris, Seoul, Bangkok, Vientiane hay bất cứ nơi nào trên thế giới, khi một người trẻ tự hào nói hai tiếng Việt Nam, chúng ta biết rằng quê hương vẫn đang hiện diện trong trái tim các em. Bởi vậy, gìn giữ tiếng Việt không đơn thuần là gìn giữ sự tồn tại của một ngôn ngữ, mà đó là giữ một con đường trở về quê hương.

Cộng đồng người Việt tại Nga - nhịp cầu vững chắc nối tình hữu nghị Việt-Nga. Ảnh: Tâm Hằng

Chất xúc tác khơi lên tiềm lực kiều bào

Hơn 6,5 triệu người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ hướng về quê hương, mà nhờ sự gắn kết của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, có thể cùng hơn 100 triệu người Việt Nam trong nước tạo thành một mạng lưới chung của trí tuệ, khát vọng và hành động.

Nghị quyết số 23-NQ/TW mang tới những định hướng quan trọng và rất mới về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tăng cường gắn kết với quê hương. Ảnh: Xuân Giao

Xây những nhịp cầu mang văn hóa Việt Nam ra thế giới

Bên cạnh câu hỏi quen thuộc “Kiều bào có thể đóng góp gì cho đất nước?”, chúng ta cần đặt thêm một câu hỏi quan trọng không kém: “Đất nước có thể tạo điều kiện ra sao để kiều bào phát huy tốt nhất khả năng đóng góp của mình?”. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt đối với một cộng đồng đông đảo, đa dạng và có lịch sử hình thành rất khác nhau như người Việt Nam ở nước ngoài.

Minh họa: PHAN DUY THANH

Thách thức trong kỷ nguyên dữ liệu

Trong thời đại mà mỗi phần trăm thành tích đều được đo đạc và tối ưu bằng dữ liệu, thế giới đã bước sang cuộc đua mới, nơi cảm biến và những con số có thể quyết định ranh giới thắng thua.

Vận động viên Hoàng Quý Phước là trường hợp hiếm hoi thuộc chương trình thí điểm khoa học đặc thù.

Khoảng trống còn thiếu

Muốn chinh phục mục tiêu giành từ năm đến bảy Huy chương vàng ASIAD, và phấn đấu có thành tích ổn định ở các kỳ Olympic, thể thao Việt Nam cần nhanh chóng ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ vào công tác đào tạo và huấn luyện vận động viên. Tuy nhiên, đây vẫn đang là mắt xích yếu nhất, đồng thời là bài toán lớn đầy thách thức ở thời điểm hiện tại.

Chuyên gia Dương Đức Thủy

“Chúng ta đã có máy, nhưng lại để trong kho!”

Đó là câu mà chuyên gia Dương Đức Thủy thốt lên trong cuộc trả lời phỏng vấn Nhân Dân cuối tuần. Bởi, vấn đề của điền kinh Việt Nam không chỉ là thiếu thiết bị, mà là thiếu cả thói quen dùng dữ liệu và tư duy chuyên nghiệp, từ nhà quản lý đến chính vận động viên.

Hệ thống SportVU tạo ra cuộc cách mạng ở nhiều môn thể thao tại Mỹ.

Từ tên lửa đến vạch ba điểm

Từ những năm 2005, hai nhà khoa học Israel với chuyên môn theo dõi tên lửa, Gal Oz và Miky Tamir, đã mang phương pháp định vị vật thể trong môi trường biến động đến với thể thao.

Nguyễn Thanh Nhàn ăn mừng bàn thắng mang về Huy chương vàng SEA Games 33, với chiếc "áo yếm" Catapult bên trong.

Cất cánh trên đường băng công nghệ

Thể thao không còn thuần túy là trò chơi của con người, khi những ứng dụng khoa học công nghệ đã đi sâu vào từng ngõ ngách, giúp các chuyên gia “số hóa” năng lực vận động viên bằng hồ sơ vận động chi tiết, từ đó nâng hiệu quả tập luyện và thi đấu.

Công nghệ TrackMan thay đổi hoàn toàn tư duy huấn luyện, sang áp dụng khoa học dữ liệu. Ảnh: Thành Đạt

Bệ phóng cho những “cỗ máy” bắn bóng

Dù sở hữu hệ thống sân tập, thi đấu tiêu chuẩn, cùng số lượng người chơi tăng nhanh, golf Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức trong quá trình đào tạo vận động viên đỉnh cao.

Cầu Trần Hưng Đạo (Hà Nội), công trình hạ tầng trọng điểm, được đẩy nhanh tiến độ từ các chính sách khơi thông nguồn lực đất đai theo Luật Đất đai năm 2024. Ảnh: Thành Đạt

Thể chế hóa chủ trương, mở đường cho phát triển

Trong giai đoạn phát triển mới, việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 hướng tới thể chế hóa và hiện thực hóa tinh thần xuyên suốt trong Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan.

Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ khơi thông nguồn lực đất đai và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân, tổ chức, doanh nghiệp. Ảnh: Thành Đạt

Định vị vai trò mới trong phát triển đất nước

Khi mục tiêu phát triển thay đổi, từ vai trò đến tư duy quản lý, cách thức sử dụng đất đai cũng phải thay đổi. Đây được xác định là nhiệm vụ quan trọng, đã được Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan chỉ rõ.

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức lấy ý kiến góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Ảnh: Hữu Hùng

Hoàn thiện cơ chế, tháo gỡ triệt để vướng mắc phát sinh

Nhân Dân cuối tuần ghi nhận ý kiến của cơ quan chịu trách nhiệm soạn thảo, cơ quan thẩm định, các chuyên gia, luật sư đối với nội dung dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), nhằm đẩy nhanh tiến trình thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, tạo môi trường đầu tư minh bạch hơn, dư địa khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế-xã hội và tiếp tục tháo gỡ triệt để vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi.