Năm 2022 ghi nhận nhiều cột mốc mới trong lĩnh vực khám phá vũ trụ của nhân loại. (Ảnh: Euronews)
Năm 2022 ghi nhận nhiều cột mốc mới trong lĩnh vực khám phá vũ trụ của nhân loại. (Ảnh: Euronews)

2022 - một năm nhiều dấu ấn với lĩnh vực khám phá vũ trụ

Năm 2022 chứng kiến một loạt bước tiến quan trọng trong hành trình khám phá vũ trụ của nhân loại, từ những kính viễn vọng không gian mới cho phép quan sát vũ trụ thuở sơ khai đến việc phóng thành công tên lửa trong sứ mệnh đưa con người trở lại Mặt trăng sau gần nửa thế kỷ.

Hãy cùng nhìn lại những cột mốc mới mà ngành thiên văn học thế giới đã đạt được trong năm vừa qua.

NASA phóng thành công tên lửa thuộc sứ mệnh Artemis 1

Hệ thống SLS-Orion của NASA rời bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở bang Florida, Mỹ ngày 16/11. (Ảnh: Reuters)

Hệ thống SLS-Orion của NASA rời bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở bang Florida, Mỹ ngày 16/11. (Ảnh: Reuters)

Ngày 16/11, siêu tên lửa Hệ thống phóng không gian (SLS) của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) đã rời bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, bang Florida (Mỹ), mang theo tàu vũ trụ Orion thực hiện chuyến bay quanh Mặt trăng và trở lại Trái đất trong vòng 3 tuần.

Vụ phóng diễn ra sau 2 lần bị trì hoãn do lỗi kỹ thuật (rò rỉ nhiên liệu) và thời tiết không thuận lợi (ngày 29/8 và 3/9), đánh dấu sứ mệnh đầu tiên (Artemis 1) trong chương trình Artemis đầy tham vọng của NASA nhằm đưa con người trở lại Mặt trăng sau gần 50 năm.

Trên tàu Orion là một phi hành đoàn mô phỏng gồm 3 ma-nơ-canh (1 nam và 2 nữ) - được trang bị các cảm biến để đo mức bức xạ và những căng thẳng khác mà các phi hành gia sẽ phải trải qua trên thực tế.

Nếu thành công, sứ mệnh Artemis 1 sẽ mở đường cho chuyến bay có phi hành đoàn đầu tiên của SLS-Orion (sứ mệnh Artemis 2), đưa các phi hành gia bay quanh Mặt trăng nhưng không đáp xuống bề mặt - dự kiến được thực hiện vào năm 2024.

Ngày 28/11 vừa qua, tàu Orion đã di chuyển tới quỹ đạo cách Trái đất 270 nghìn dặm, thiết lập kỷ lục mới về khoảng cách so với Trái đất của một tàu vũ trụ được chế tạo để mang theo phi hành đoàn. Kỷ lục trước đó thuộc về tàu Apollo 13 với khoảng cách 248.655 dặm.

Siêu kính viễn vọng James Webb với kỳ vọng vén bức màn bí ẩn về vũ trụ

“Vách đá vũ trụ” trong Tinh vân Carina được chụp bởi kính viễn vọng không gian James Webb. (Ảnh: Reuters)

“Vách đá vũ trụ” trong Tinh vân Carina được chụp bởi kính viễn vọng không gian James Webb. (Ảnh: Reuters)

Sau nhiều thập kỷ phát triển, thiết bị kế nhiệm kính thiên văn Hubble nổi tiếng của NASA cuối cùng đã được phóng lên quỹ đạo vào dịp lễ Giáng sinh năm 2021.

Năm nay, sau khi hoàn thành hành trình di chuyển 1,5 triệu km từ Trái đất và khởi động các thiết bị khoa học của mình, siêu kính viễn vọng James Webb đã bắt đầu truyền dữ liệu hình ảnh về vũ trụ theo cách chưa từng thấy trước đây.

Được chế tạo với chi phí khoảng 10 tỷ USD, James Webb có thể bắt được những hình ảnh hồng ngoại sâu nhất và sắc nét nhất từ trước đến nay, hoạt động giống như một “cỗ máy thời gian” đưa loài người “trở lại thủa sơ khai của vũ trụ”.

Kính viễn vọng không gian mới này đã cho thấy giá trị của mình bằng cách vén bức màn bí ẩn bao phủ các thiên hà nổi tiếng và quan sát xuyên qua các đám mây khí và bụi giữa các ngôi sao một cách chi tiết đáng kinh ngạc.

James Webb cũng được sử dụng để kiểm tra cấu trúc của bầu khí quyển trên các ngoại hành tinh. Hồi tháng 9 vừa qua, thiết bị này đã tiết lộ cấu hình phân tử và hóa học của một hành tinh quay quanh một ngôi sao cách Trái đất khoảng 700 năm ánh sáng.

Lần đầu tiên con người làm chệch quỹ đạo tiểu hành tinh

Hệ thống tiểu hành tinh đôi Dimorphos và Didymos. (Ảnh: Johns Hopkins APL/NASA/AP)

Hệ thống tiểu hành tinh đôi Dimorphos và Didymos. (Ảnh: Johns Hopkins APL/NASA/AP)

Hành động này có vẻ giống như cốt truyện của một bộ phim khoa học viễn tưởng, tuy nhiên đã thực sự xảy ra khi mới đây, các nhà khoa học của NASA đã phóng thành công một con tàu vũ trụ cách xa hàng triệu dặm từ Trái đất lao vào một tiểu hành tinh đang di chuyển trong không gian và làm chệch quỹ đạo bay của nó.

Mặc dù hệ thống tiểu hành tinh Didymos không có khả năng va chạm với hành tinh của chúng ta, song sứ mệnh DART của NASA được triển khai nhằm đánh giá xem liệu con người có thể ngăn chặn một vụ va chạm giữa tiểu hành tinh/thiên thạch với Trái đất bằng cách đẩy nó ra khỏi quỹ đạo bay hay không.

Cuộc thử nghiệm đã thành công ngoài sức tưởng tượng. Vào ngày 26/9 vừa qua, tàu vũ trụ DART đã đâm vào tiểu hành tinh Dimorphos với vận tốc 22.500 km/h, cách Trái đất khoảng 11,3 triệu km.

Các quan sát và tính toán sau đó xác nhận vụ va chạm đã thay đổi thành công quỹ đạo của Dimorphos dài 160m quay chung quanh một thiên thạch khác có tên Didymos lớn hơn nhiều.

Vụ va chạm đã khiến các mảnh vỡ bị hất văng ra ngoài không gian và tạo ra một vệt bụi giống như sao chổi kéo dài hàng nghìn km. Thành công của sứ mệnh DART mở ra một con đường mới trong hành trình bảo vệ Trái đất trước nguy cơ va chạm các tiểu hành tinh trong tương lai.

Trung Quốc hoàn thành xây dựng trạm vũ trụ

Hình ảnh chụp từ trạm Thiên Cung. (Nguồn: CMSA/CCTV)

Hình ảnh chụp từ trạm Thiên Cung. (Nguồn: CMSA/CCTV)

Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) là tổ hợp công trình nghiên cứu không gian, hợp tác giữa 15 quốc gia, nhưng lại không có sự hiện diện của 2 siêu cường về du hành vũ trụ là Ấn Độ và Trung Quốc.

Giám đốc Tổ chức nghiên cứu không gian Ấn Độ (ISRO) K. Sivan cho biết, Ấn Độ sẽ không tham gia ISS vì cơ quan này dự định đưa một trạm vũ trụ nặng 20 tấn vào quỹ đạo Trái đất tầm thấp trong tương lai.

Trong khi đó, Trung Quốc từng bày tỏ mong muốn tham gia ISS nhưng bị Mỹ từ chối. Tuy nhiên, mới đây, Trung Quốc đã hoàn thành việc xây dựng trạm vũ trụ của riêng mình. Ngày 31/10/2022, hợp phần thứ ba và cũng là cuối cùng của Trạm vũ trụ Tiangong (Thiên Cung) được phóng lên quỹ đạo và lắp ráp thành công.

Trạm vũ trụ Thiên Cung gồm 3 module: Tianhe (Thiên Hòa), Wentian (Vấn Thiên) và Mengtian (Mộng Thiên).

Thiên Hòa, module lõi của trạm, là mảnh ghép đầu tiên được phóng lên quỹ đạo hồi tháng 4/2021. Đây là module cung cấp lực đẩy chính, các hệ thống hỗ trợ sự sống và khoang sinh hoạt cho phi hành gia, cũng như cổng neo đậu của tàu vũ trụ và những module kế tiếp.

Module Vấn Thiên cung cấp bổ sung các điều khiển điều hướng, lực đẩy và định hướng để dự phòng cho module Thiên Hòa. Tuy nhiên, chức năng chính của module này là tạo môi trường áp suất để các nhà nghiên cứu tiến hành các thí nghiệm trong môi trường không trọng lực.

Mộng Thiên, module thứ ba và cũng là mảnh ghép cuối cùng, được thiết kế chủ yếu cho các thí nghiệm khoa học. Khi được phóng vào không gian, module này mang theo nhiều thí nghiệm khoa học tiên tiến, bao gồm một thiết bị tạo ra vật chất lạnh nhất trong vũ trụ.

Phát hiện tiểu hành tinh khổng lồ có thể đe dọa Trái đất

2022 AP7 được phát hiện trong vùng không gian giữa Trái đất và sao Kim - khu vực vốn nổi tiếng là nơi khó phát hiện các vật thể do ánh sáng chói từ Mặt trời. (Ảnh minh họa: NOIRLab/Space Engine)

2022 AP7 được phát hiện trong vùng không gian giữa Trái đất và sao Kim - khu vực vốn nổi tiếng là nơi khó phát hiện các vật thể do ánh sáng chói từ Mặt trời. (Ảnh minh họa: NOIRLab/Space Engine)

Ngày 31/10, NOIRLab - một tổ chức thiên văn học quốc tế được Chính phủ Mỹ tài trợ - thông báo phát hiện một tiểu hành tinh khổng lồ có quỹ đạo đi qua quỹ đạo Trái đất.

Với đường kính khoảng từ 1,1 đến 2,3km, tiểu hành tinh 2022 AP7 là vật thể lớn nhất có thể gây nguy hiểm cho Trái đất từng được phát hiện trong 8 năm qua.

Tiểu hành tinh này được các nhà khoa học phát hiện trong vùng không gian giữa Trái đất và sao Kim - khu vực vốn nổi tiếng là nơi khó phát hiện các vật thể do ánh sáng chói từ Mặt trời.

Các nhà khoa học phát hiện ra 2022 AP7 cho biết, việc đi qua quỹ đạo của Trái đất khiến nó trở thành một tiểu hành tinh có nguy cơ tiềm tàng. Tuy nhiên, chưa phát hiện quỹ đạo khiến tiểu hành tinh này va chạm với Trái đất ở thời điểm hiện tại hoặc trong tương lai gần.

Có thể bạn quan tâm

Chương trình thu hút đông đảo đại biểu tham dự. (Ảnh: Ban tổ chức)

Việt Nam tổ chức Tuần lễ phát triển trí tuệ nhân tạo quy mô lớn nhất Đông Nam Á

Chương trình “Tuần lễ phát triển AI” và “Cuộc thi lập trình AI” kéo dài năm ngày (8-12/7/2026) tại Thành phố Hồ Chí Minh kết hợp các hội thảo kỹ thuật, bài toán thực tế từ doanh nghiệp và lộ trình hỗ trợ sau sự kiện, giúp những dự án trí tuệ nhân tạo (AI) tiềm năng tiến gần hơn đến quá trình kiểm chứng và triển khai thực tế.

Lãnh đạo Bộ Tư lệnh Cảnh sát cơ động và đoàn công tác cùng giáo viên theo dõi học sinh thực hành tại phòng Tin học được trao tặng. (Ảnh: MH)

"Chương trình Bệ phóng tin học": Gieo công nghệ, gặt niềm tin

Mô hình dân vận khéo “Chương trình Bệ phóng tin học” của Ban Thanh niên Bộ Tư lệnh Cảnh sát cơ động đã được Lãnh đạo Bộ Tư lệnh Cảnh sát cơ động công nhận và được Cục Xây dựng Phong trào bảo vệ An ninh Tổ quốc (V05), Bộ Công an thông báo để công an các đơn vị, địa phương tham khảo, vận dụng.

Các khách mời tham dự phiên làm việc giữa Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ với Đại sứ Singapore tại Việt Nam, A*STAR và Tập đoàn Becamex về đề xuất thành lập Trung tâm Nghiên cứu sản xuất tiên tiến Việt Nam (VAMRC).

Xây dựng Trung tâm Nghiên cứu sản xuất tiên tiến Việt Nam kết nối "bốn nhà"để phát triển sản phẩm công nghệ mới

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm việc với Đại sứ Singapore tại Việt Nam, A*STAR và Tập đoàn Becamex về đề xuất thành lập Trung tâm Nghiên cứu sản xuất tiên tiến Việt Nam (VAMRC) để kết nối doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ trong lĩnh vực sản xuất tiên tiến.

Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Siết kỷ luật thực thi, tạo đột phá trong chuyển đổi số

Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp chuyên đề về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị không chỉ phản ánh những hạn chế cần khắc phục, quan trọng hơn, đã nhận diện đúng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay: năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm đến cùng của từng cơ quan, đơn vị, nhất là người đứng đầu.

Đánh giá chất lượng nông sản bằng AI được tích hợp nhiều phương pháp, trong đó có phân tích hóa lý. (Ảnh: MINH HIẾU)

Ứng dụng AI đánh giá chất lượng nông sản

Yêu cầu kiểm soát dư lượng hóa chất và kim loại nặng trong nông sản xuất khẩu ngày càng cao, buộc các cơ sở sản xuất phải áp dụng công nghệ hiện đại để đánh giá chất lượng sản phẩm, trong đó có ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk Lương Nguyễn Minh Triết trao giải Nhất diễn tập cho Đội Gành Đá Đĩa.

Đắk Lắk chủ động xây dựng “lá chắn số” an toàn trên không gian mạng

Cuộc diễn tập thực chiến bảo đảm an ninh mạng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk lần thứ nhất năm 2026 là tiền đề quan trọng để Đắk Lắk tiếp tục xây dựng hệ sinh thái số an toàn, tin cậy, phục vụ hiệu quả mục tiêu phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, hướng đến phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Ban tổ chức trao giải nhất quốc gia tặng 6 thành viên Đội tuyển MOS Việt Nam năm 2026 tại buổi lễ. (Ảnh: BTC cung cấp)

6 bạn trẻ đại diện Việt Nam dự chung kết tin học văn phòng thế giới tại Hoa Kỳ

Chiều 13/7, tại Hà Nội, Trung ương Đoàn, Tổ chức Giáo dục IIG Việt Nam tổ chức Lễ tổng kết và trao giải quốc gia Cuộc thi Vô địch tin học văn phòng thế giới (MOSWC) năm 2026. Ban tổ chức đã tuyên dương 161 cá nhân, tập thể xuất sắc và công bố 6 Đại sứ MOS Việt Nam dự chung kết thế giới tại Hoa Kỳ cuối tháng 7 tới đây.

Các đối tượng lừa đảo thường giả mạo ứng dụng của cơ quan nhà nước và ngân hàng để dụ người dân cài đặt mã độc, chiếm đoạt tài sản.

Lừa đảo núp bóng dịch vụ công trực tuyến

Mạo danh cơ quan công an, ngân hàng, Bảo hiểm xã hội (BHXH) để yêu cầu người dân cài đặt ứng dụng là một trong những thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao đang diễn biến phức tạp. Chỉ sau vài phút làm theo hướng dẫn, nhiều nạn nhân đã bị chiếm quyền điều khiển điện thoại và mất toàn bộ tiền trong tài khoản.

Cán bộ hướng dẫn người dân làm thủ tục hành chính tại Điểm phục vụ hành chính công phường Đống Đa (Thành phố Hà Nội). (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Phát huy nguồn lực dữ liệu trong đổi mới mô hình tăng trưởng

Sự bùng nổ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng liên quan đã khiến dữ liệu trở thành một nguồn lực chiến lược. Khi nước ta chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, dữ liệu giữ vai trò trung tâm, kết nối công nghệ, tri thức và quản trị.

Đội thi Trung tâm 186 tham gia cuộc thi Chiến binh mạng đa quốc gia tại Thái Lan.

Khi tri thức trở thành sức mạnh chiến đấu

Tại Bộ Tư lệnh Tác chiến không gian mạng, những đề tài nghiên cứu không nằm yên trên giá sách. Chúng được đưa thẳng vào huấn luyện, vào thực chiến và đang dần trở thành một thứ vũ khí thật sự, mở ra một hướng phát triển mới trong xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Sản xuất AI Camera của MK Vision tại Khu công nghiệp Thăng Long Vĩnh Phúc, Bình Xuyên, tỉnh Phú Thọ.

Khơi thông nguồn lực thúc đẩy công nghệ chiến lược

Nghị quyết số 57-NQ/TW đang tạo động lực thúc đẩy phát triển các công nghệ chiến lược, với nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), robot, thiết bị bay không người lái (UAV) hay công nghệ sinh học đã sẵn sàng bước vào giai đoạn ứng dụng. Song để tạo đột phá, Việt Nam vẫn cần khơi thông các nút thắt về thể chế...

Nhân viên Công ty cổ phần Truyền thông Luật Việt Nam sử dụng nền tảng ứng dụng AI hỗ trợ tra cứu, phân tích và rà soát pháp lý.

AI hỗ trợ rà soát pháp lý

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong rà soát pháp lý đang trở thành xu hướng tại nhiều cơ quan, doanh nghiệp. Không chỉ giúp rút ngắn thời gian tra cứu, đối chiếu, công nghệ này còn hỗ trợ phát hiện sớm những nội dung mâu thuẫn, chồng chéo, nâng cao chất lượng văn bản và hiệu quả tuân thủ pháp luật.

Sử dụng drone phun thuốc bảo vệ thực vật cho lúa tại Công ty cổ phần thiết bị bay AgriDrone Việt Nam. (Ảnh AgriDrone Việt Nam)

Tối ưu hóa hiệu quả thiết bị không người lái trong nông nghiệp

Việc ứng dụng thiết bị không người lái (drone/UAV) trong sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam đang có bước phát triển nhanh, từng bước chuyển từ thí điểm sang ứng dụng thực tiễn trên diện rộng. Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng một giải pháp đồng bộ giữa sản phẩm, thiết bị và quy trình sử dụng nhằm tối ưu hóa hiệu quả của drone.

Hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại của Trường đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) phục vụ đào tạo và nghiên cứu công nghệ bán dẫn. (Ảnh VNU)

Khoa học cơ bản và năng lực tự chủ quốc gia

Trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu, khoa học cơ bản ngày càng trở thành nền tảng của công nghệ lõi và năng lực tự chủ quốc gia. Tuy nhiên, để tri thức khoa học thật sự chuyển hóa thành sức cạnh tranh, yêu cầu đặt ra là xây dựng một hệ sinh thái nghiên cứu có chiều sâu...

Sản phẩm nghi vấn giả mạo nhãn hiệu nổi tiếng của Công ty trách nhiệm hữu hạn Thương mại và xuất nhập khẩu Lộc Thành bị Hải quan cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp (tỉnh Tây Ninh) thu giữ.

Ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Công tác chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hiện nay không còn đơn thuần chỉ bảo vệ một nhãn hiệu mà là câu chuyện bảo vệ năng lực cạnh tranh quốc gia, an ninh kinh tế trong thời đại mà giá trị của nền kinh tế tập trung ở trí tuệ, dữ liệu và sáng tạo.