Rút ngắn thời gian phản ứng với thiên tai

Việc cảnh báo thiên tai sẽ chỉ thật sự hiệu quả khi thông tin nguy hiểm đến đúng người, đúng nơi và đúng thời điểm. Các mô hình tháp báo lũ thông minh và mạng quan trắc tự động đang giúp việc đưa dữ liệu về ngập lụt tới cộng đồng nhanh hơn, rút ngắn thời gian phản ứng của người dân khi thiên tai xảy ra.

Chủ Nhật, ngày 03/05/2026 - 06:38

Công tác dự báo và cảnh báo sớm chính là “tuyến phòng thủ” đầu tiên, giữ vai trò quyết định trong bảo vệ tính mạng người dân và tài sản. (Ảnh: TRỌNG TÙNG)

Việt Nam là quốc gia chịu nhiều tác động của thiên tai và biến đổi khí hậu. Mưa lớn cực đoan, lũ quét, sạt lở đất hay ngập lụt đô thị xảy ra ngày càng bất thường, trong khi thời gian từ khi xuất hiện mưa lớn đến khi nước dâng nguy hiểm tại nhiều khu vực rất ngắn.

Thực tế đó cho thấy, cảnh báo thiên tai không thể chỉ dừng ở các bản tin chung. Với người dân ở vùng ngập, điều cần nhất là biết mực nước tại nơi mình sinh sống đang ở mức nào, có tiếp tục dâng nhanh hay không, thời điểm nào phải di chuyển, tuyến đường nào còn an toàn.

Đây cũng là hạn chế của phương thức cảnh báo truyền thống khi dữ liệu chủ yếu dựa vào các trạm quan trắc mực nước sông, trong khi chính quyền và người dân nhiều nơi vẫn chưa biết chính xác mức độ ngập thực tế tại từng khu dân cư, từng tuyến phố cụ thể ra sao.

Trong bối cảnh đó, tháp báo lũ thông minh thuộc hệ thống giám sát và cảnh báo ngập lụt tự động VFASS được thiết kế như một điểm quan trắc và cảnh báo trực tiếp tại hiện trường.

Dự báo viên sử dụng ứng dụng AI để phân tích, dự báo thiên tai (Ảnh: MINH CƯỜNG)

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong ngành quan trắc khí tượng

20/04/2026 07:20

Khác với tháp báo lũ truyền thống chủ yếu giúp quan sát bằng mắt thường, tháp báo lũ thông minh tích hợp cảm biến đo mực nước, thiết bị truyền dữ liệu, nguồn năng lượng và nền tảng quản lý số.

Điểm mới của mô hình này là kết hợp giữa cảnh báo trực quan tại chỗ và cảnh báo số từ xa. Người dân có thể quan sát trực tiếp mực nước trên thân tháp, trong khi chính quyền, cơ quan chuyên môn và lực lượng phòng, chống thiên tai có thể theo dõi dữ liệu theo thời gian thực trên nền tảng quản lý.

Khi mực nước vượt ngưỡng, hệ thống có thể kích hoạt cảnh báo tự động, giúp rút ngắn thời gian truyền tin và hỗ trợ ra quyết định nhanh hơn.

Theo Thạc sĩ Lê Viết Xê, Công ty cổ phần Tư vấn và Phát triển kỹ thuật tài nguyên nước, hệ thống giám sát ngập lụt tự động VFASS sử dụng cảm biến đo độ ngập bằng công nghệ radar, bộ thu thập và truyền dữ liệu kết nối với cảm biến qua RS-485 (chuẩn truyền thông nối tiếp công nghiệp phổ biến, sử dụng tín hiệu vi sai trên cặp dây xoắn để truyền dữ liệu đi xa và chống nhiễu tốt) hoặc LoRa (công nghệ hỗ trợ truyền tải dữ liệu ở khoảng cách lên đến hàng km với lượng điện năng tiêu thụ ít nhất), truyền dữ liệu qua mạng 3G/4G, dùng năng lượng mặt trời và pin dự phòng để bảo đảm vận hành liên tục.

Dữ liệu được đưa lên nền tảng điện toán đám mây, có thể theo dõi qua web, ứng dụng di động, chia sẻ qua API (giao thức cho phép các phần mềm/ứng dụng khác nhau kết nối, tương tác và trao đổi dữ liệu) và phát cảnh báo khi mực nước vượt ngưỡng hoặc khi hệ thống có bất thường.

Tháp có chiều cao 3m, có kẻ thước mực nước bằng sơn phản quang, phía trên có đèn xoay tự động sử dụng năng lượng mặt trời, phát sáng khi độ sâu ngập lụt vượt ngưỡng; bên trong gắn cảm biến đo mực nước kết nối với thiết bị datalogger (thiết bị điện tử tự động thu thập, lưu trữ và truyền tải dữ liệu từ các cảm biến).

Điều đáng chú ý là các thiết bị này không chỉ làm nhiệm vụ “đo” mà còn tham gia toàn bộ chuỗi cảnh báo: cảm biến, xử lý, truyền dữ liệu, hiển thị, cảnh báo đa kênh.

Tháp báo lũ thông minh được lắp đặt tại nhiều địa phương.

Khi lượng mưa, độ sâu ngập hoặc mực nước vượt ngưỡng, hệ thống có thể tự động cảnh báo tới cộng đồng và lực lượng chỉ huy phòng, chống thiên tai thông qua nhiều hình thức như ứng dụng, tin nhắn, web, loa cảnh báo hoặc kết nối LoRa.

Hệ thống giám sát ngập lụt tự động VFASS có khả năng quan trắc mực nước thời gian thực, cảnh báo sớm đa kênh đến người dân và chính quyền.

Hệ thống được thiết kế trên nền tảng điện toán đám mây quy mô quốc gia, có khả năng tự mở rộng, tự khôi phục khi lỗi, giám sát tự động tình trạng kết nối, pin, cảm biến và máy chủ.

Đây là những yếu tố quan trọng để một hệ thống cảnh báo không chỉ hoạt động trong điều kiện bình thường, mà còn có khả năng duy trì khi thiên tai gây gián đoạn điện lưới hoặc đường truyền.

Ở góc độ quản lý, hệ thống quan trắc này sẽ giúp nâng cao năng lực chỉ huy, điều hành phòng, chống thiên tai các cấp. Không chỉ phục vụ cảnh báo tức thời, dữ liệu quan trắc còn có giá trị trong xây dựng bản đồ ngập, mô hình dự báo lũ, quy hoạch đô thị và tổ chức hạ tầng phòng tránh thiên tai.

Theo Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành: Việc ứng dụng các công nghệ này không chỉ giúp nâng cao độ chính xác của dự báo mà còn giúp rút ngắn thời gian xử lý dữ liệu, tăng cường khả năng phân tích rủi ro, xây dựng các kịch bản ứng phó thiên tai hiệu quả hơn.

HOÀNG QUÂN