Thế giới riêng trong hội họa
Có những khoảng không tồn tại giữa những gì con người nhìn thấy và những gì họ cảm nhận. Giữa hiện tại và ký ức, giữa thế giới thực của đời sống thường nhật và thế giới được tạo dựng bằng trí tưởng tượng. Ý niệm ấy gợi mở tinh thần triển lãm “Trên tầng không”, nơi Tạ Đình Khiêm và Đặng Thảo Ngọc cùng khám phá ranh giới giữa hư và thực, nhưng bằng hai cách nhìn và hai ngôn ngữ nghệ thuật riêng.
Sinh năm 1976, Tạ Đình Khiêm theo đuổi một hướng sáng tác thiên về trừu tượng, lấy thiên nhiên và con người làm điểm khởi đầu cho những tìm tòi về hình thức. Trong tranh anh, núi non, mặt nước, đường chân trời hay gương mặt người vẫn giữ dấu vết hiện thực nhưng được tổ chức lại bằng những mảng màu chồng phủ, hệ thống đường kẻ ngang, dọc với nhịp điệu và mật độ khác nhau. Những hình ảnh quen thuộc vì thế hiện lên trong trạng thái nửa thực, nửa mơ hồ, như được nhìn qua một lớp ký ức.
Một dãy núi sẫm màu trên nền trời nâu đỏ, phía dưới là những lớp xanh lam, xanh lục phủ bởi vô số đường kẻ mảnh như vệt mưa. Hay gương mặt người phụ nữ thấp thoáng giữa những dải màu ngang, đôi mắt nhìn xuống, bờ môi khép, gợi vẻ trầm tư, kín đáo. Chỉ một vài tác phẩm cũng cho thấy cách Khiêm chuyển hóa hình ảnh thành cảm xúc, không đặt trọng tâm vào việc tái hiện cảnh vật hay kể một câu chuyện cụ thể.
Ở triển lãm lần này, bảng màu của Khiêm có phần tươi sáng, rực rỡ hơn. Các sắc độ mạnh được đặt cạnh những khoảng màu trầm, tạo tương phản giàu sức biểu cảm. Cấu trúc tạo hình chặt chẽ nhưng không khô cứng, phía sau những đường nét có tính toán vẫn là những rung động tinh tế. Có thể cảm nhận trong hội họa của Khiêm sự kết hợp giữa sức mạnh nội tại và một tâm hồn nhạy cảm, giữa ý thức kiểm soát hình thức và nhu cầu bộc lộ cảm xúc.
Một điểm đáng chú ý tại “Trên tầng không” là những tác phẩm điêu khắc gỗ của Khiêm. Những chân dung mang dáng vẻ người dân thôn quê Việt Nam, mộc mạc, gần gũi, có nét duyên riêng trong cách tạo hình. Từ chất liệu gỗ và hình tượng đời thường, anh không dừng ở việc tái hiện diện mạo con người mà đưa vào tác phẩm những biến đổi về hình khối, tỷ lệ và bố cục. Tư duy của người làm hội họa trừu tượng vẫn hiện diện trong điêu khắc, tạo nên những hình tượng vừa thân thuộc vừa khác lạ. Đây là một hướng thể nghiệm đáng chú ý, mở rộng khả năng biểu đạt của Khiêm từ mặt phẳng hội họa sang không gian ba chiều.
Ở một cách thể hiện khác, Đặng Thảo Ngọc đưa người xem vào thế giới hội họa giàu màu sắc và những liên tưởng bất ngờ. Sinh năm 1982, chị có ngôn ngữ tạo hình giàu tính biểu tượng, phảng phất tinh thần hội họa ngây thơ và những biểu hiện cảm xúc mang tính chủ quan. Các hình tượng được cách điệu, kết hợp yếu tố trang trí với những liên tưởng mang màu sắc siêu thực, tạo nên một thế giới sinh động, đôi khi ngộ nghĩnh nhưng không đơn giản về nội dung.
Tuổi thơ là một miền cảm xúc có sức níu giữ đặc biệt trong hội họa của Đặng Thảo Ngọc. Những ký ức đẹp đẽ, bình yên trở đi trở lại qua hình ảnh con người, đồ vật, chim muông, cỏ cây. Một nhân vật nhỏ ôm chiếc hộp giấy giữa đồng cỏ, phía trên là quả bóng đỏ hình tai thỏ; những gương mặt, cây trái, hình khối lơ lửng trong không gian rực rỡ. Các hình ảnh quen thuộc được sắp đặt lại bằng trí tưởng tượng, gợi một thế giới vừa gần gũi vừa vượt khỏi những quy luật thông thường.
Nhưng tranh Ngọc không dừng ở nỗi hoài niệm. Đằng sau vẻ hồn nhiên, tươi tắn là những suy tư của người phụ nữ trưởng thành về tình yêu, gia đình, hạnh phúc và những giới hạn của đời sống. Hình tượng người phụ nữ nhắm mắt, với những đường thêu phủ lên gương mặt, gợi liên tưởng đến sự ràng buộc, những tâm sự kín đáo và mong muốn gìn giữ một khoảng không gian tinh thần thuộc về mình. Chị không kể chuyện theo lối minh họa trực tiếp mà để hình tượng mở ra nhiều cách cảm nhận.
Hai thế giới hội họa ấy có những điểm khác biệt rõ rệt, song cùng cho thấy khả năng chuyển hóa trải nghiệm cá nhân thành ngôn ngữ nghệ thuật. Nếu Tạ Đình Khiêm tìm chiều sâu biểu cảm trong cấu trúc, màu sắc và nhịp điệu thì Đặng Thảo Ngọc khai thác sức gợi của hình tượng và trí tưởng tượng. Sự hiện diện của cả hai đem đến cho “Trên tầng không” một cuộc đối thoại giàu sắc thái, trong đó mỗi tác phẩm có đời sống riêng mà vẫn góp phần làm nên tinh thần chung của triển lãm.
Chung tình yêu nghệ thuật
Tạ Đình Khiêm và Đặng Thảo Ngọc có một mối duyên đặc biệt với hội họa. Cha mẹ hai bên đều từng học tại Trường Mỹ thuật Yết Kiêu. Rồi đến lượt Khiêm và Ngọc cũng gặp nhau trong môi trường đào tạo mỹ thuật ấy, trở thành bạn đời và cùng theo đuổi con đường sáng tạo.
Với Đặng Thảo Ngọc, hội họa đã hiện diện từ những năm tháng đầu đời. Là con gái của vợ chồng họa sĩ Đặng Xuân Hòa và họa sĩ Đỗ Thúy Hằng, chị lớn lên trong một gia đình mà nghệ thuật là công việc, niềm say mê và cũng là một cách sống. Môi trường ấy tạo cho Ngọc nền tảng thẩm mỹ, đồng thời đặt ra thử thách phải tìm được tiếng nói riêng, vượt khỏi những ảnh hưởng và thành tựu lớn của thế hệ đi trước. Qua các giai đoạn sáng tác, từ những cảm xúc tuổi trẻ đến những trải nghiệm về tình yêu, gia đình, thiên chức làm mẹ và đời sống của người phụ nữ, Ngọc từng bước mở rộng mối quan tâm nghệ thuật. Những con người từng gặp, những câu chuyện từng nghe, những trải nghiệm vui buồn đều có thể trở thành chất liệu sáng tạo. Bên cạnh sáng tác, chị còn gây dựng Jiu Art, một không gian nghệ thuật nhằm kết nối các hoạt động sáng tạo với công chúng, góp phần đưa mỹ thuật đến gần hơn với đời sống.
Tạ Đình Khiêm có một hành trình khác. Ngoài hội họa, anh gắn bó với võ thuật từ khi còn nhỏ. Việc theo đuổi hai lĩnh vực đòi hỏi sự rèn luyện lâu dài phần nào cho thấy tính kiên trì và khả năng tập trung của người nghệ sĩ. Ở Khiêm, sự mạnh mẽ của một võ sư và tâm hồn nhạy cảm của người làm nghệ thuật dường như cùng hiện diện. Nếu võ thuật hướng đến việc làm chủ chuyển động của cơ thể thì hội họa mở ra cho anh không gian khám phá cảm xúc và trực giác.
Cùng sống trong một gia đình nghệ sĩ, Khiêm và Ngọc có sự gần gũi đặc biệt về môi trường nghề nghiệp. Họ hiểu công việc sáng tạo đòi hỏi thời gian, sự tập trung và đôi khi cả những khoảng lặng riêng tư. Đời sống chung không đồng nghĩa với việc cùng lựa chọn một quan niệm thẩm mỹ. Trong khi chia sẻ những vui buồn, lo toan thường nhật, mỗi người vẫn phải tự giải quyết những vấn đề đặt ra trong sáng tác. Sự thấu hiểu và tôn trọng vì thế trở thành điều kiện để hai cá tính nghệ thuật cùng phát triển.
Tạ Đình Khiêm và Đặng Thảo Ngọc đã cùng nhau đi qua nhiều năm tháng, chia sẻ đời sống gia đình và tình yêu hội họa. Dưới một mái nhà, mỗi người vẫn giữ cho mình một khoảng trời sáng tạo. Có lẽ đó là nét đẹp trong mối duyên của hai nghệ sĩ: được sống bên một người thấu hiểu những nhọc nhằn, say mê của nghề, đồng thời có đủ tự do để theo đuổi những kiếm tìm của riêng mình.
