Theo Sở Du lịch tỉnh Quảng Ninh, cơ sở thực tiễn để địa phương ban hành chính sách này xuất phát từ việc Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc vừa được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới vào ngày 12/7/2025. Đây là di sản thứ 9 của Việt Nam, trải dài qua ba địa phương Quảng Ninh, Bắc Ninh và TP Hải Phòng. Việc miễn phí tham quan áp dụng từ nay đến hết ngày 31/12/2028 được đánh giá phù hợp với nhu cầu lễ Phật, tham quan di sản của người dân và du khách, góp phần quảng bá Yên Tử là nơi Phật Hoàng Trần Nhân Tông xuất gia, tu hành và khai sáng Phật giáo Trúc Lâm.
Quảng Ninh bắt đầu thu phí tham quan Yên Tử từ ngày 1/1/2018, với mức 40 nghìn đồng mỗi lượt người lớn và 20 nghìn đồng mỗi lượt trẻ em. Những năm đầu, nguồn thu từ phí tham quan Yên Tử đạt khoảng 30-40 tỷ đồng mỗi năm. Ban Quản lý Khu di tích, danh thắng Yên Tử (cũ) được trích để lại 40%, sau giảm còn 20%, phần còn lại chuyển về UBND thành phố Uông Bí (cũ). Tuy nhiên sau đại dịch Covid-19, nguồn thu giảm mạnh, không đủ bù đắp chi thường xuyên cho tiền lương, phụ cấp, bảo tồn di tích, bảo vệ rừng và tổ chức lễ hội, gây áp lực lớn trong cân đối tài chính. Bên cạnh đó, dữ liệu thống kê cho thấy, lượng khách tham quan Yên Tử đang có xu hướng sụt giảm đáng kể. Do đó, chính sách "phí 0 đồng" được kỳ vọng sẽ tạo cú hích mạnh mẽ, thu hút du khách trở lại, tạo điều kiện cho công tác lập quy hoạch, thu hút đầu tư và phát triển đa dạng các sản phẩm du lịch tại vùng phụ cận.
Trước đó, tỉnh Quảng Ninh cũng vừa sắp xếp, tổ chức lại bộ máy, thành lập Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử trên cơ sở sáp nhập các đơn vị quản lý các khu di tích, danh thắng riêng lẻ trước đây. Đơn vị này sẽ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ thu phí và quản lý các di sản trọng điểm của tỉnh như vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long, khu di tích - danh thắng Yên Tử.
Sau khi sáp nhập, Ban Quản lý di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử phải quản lý địa bàn rộng lớn bao gồm 2 di sản thế giới, 4 di tích quốc gia đặc biệt, rừng quốc gia và vườn quốc gia ASEAN trải dài từ Đông Triều đến Vân Đồn, nhân sự cũng tăng lên 507 người.
Để cân đối và bảo đảm hoạt động cho bộ máy mới. HĐND tỉnh Quảng Ninh đã đồng ý đề xuất nâng tỷ lệ trích để lại cho Ban Quản lý di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử lên 26% (trước là 11%) tổng số thu phí tham quan vịnh Hạ Long, Bái Tử Long. Phần còn lại (74%) sẽ được nộp vào ngân sách nhà nước. Ước tính mức thu dự kiến năm 2026 từ phí tham quan vịnh Hạ Long là hơn 1.011 tỷ đồng, tỷ lệ giữ lại 26% sẽ tương ứng với khoảng 276 tỷ đồng, bảo đảm đủ kinh phí hoạt động và thực hiện các nhiệm vụ của đơn vị.
Với chính sách mở cửa đón khách miễn phí, khu di tích - danh thắng Yên Tử hứa hẹn tiếp tục là điểm hội tụ tín ngưỡng gắn với các địa danh lịch sử như khu di tích nhà Trần và di tích quốc gia đặc biệt Bạch Đằng trong không gian kết nối di sản liên tỉnh.
