Không chỉ là một lần khám sức khỏe
Toàn bộ kinh phí thực hiện chương trình khám sức khỏe định kỳ miễn phí do ngân sách thành phố bảo đảm theo Nghị quyết số 14/2026/NQ-HĐND. Để triển khai, Hà Nội huy động 168 cơ sở khám, chữa bệnh đủ điều kiện; các đơn vị đồng thời phải đáp ứng yêu cầu về công nghệ thông tin để lập mới, cập nhật và liên thông dữ liệu với Hệ thống Hồ sơ sức khỏe điện tử thành phố.
Tại Trường THCS Nguyễn Trường Tộ, em Nguyễn Thu An, học sinh lớp 9, cho biết việc khám sức khỏe đầu năm giúp em hiểu rõ hơn những chỉ số mà trước đây bản thân thường ít chú ý. Không chỉ kiểm tra chiều cao, cân nặng, thị lực, học sinh còn được hỏi về tiền sử bệnh, tình trạng sức khỏe và những vấn đề cần theo dõi. “Qua khám sức khỏe, em biết mình cần chú ý hơn đến việc giữ gìn sức khỏe, nhất là chế độ sinh hoạt và học tập”, Thu An chia sẻ.
Ở lứa tuổi học đường, nhiều vấn đề sức khỏe có thể bắt đầu từ những biểu hiện rất nhỏ. Một học sinh nhìn bảng không rõ, thường xuyên đau đầu có thể đang gặp vấn đề về thị lực; trẻ tăng cân nhanh cần được lưu ý về dinh dưỡng và vận động; tư thế ngồi học không đúng có thể ảnh hưởng đến cột sống. Những biểu hiện này nếu không được phát hiện và điều chỉnh sớm có thể ảnh hưởng đến việc học tập và sức khỏe lâu dài. Theo bác sĩ CKII Vũ Thị Tâm (Bệnh viện Nhi Trung ương), ở lứa tuổi học đường, việc kiểm tra sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm những vấn đề mà bản thân trẻ và gia đình có thể chưa nhận ra, từ đó có hướng theo dõi và can thiệp phù hợp.
Theo Thông tư số 25/2026/TT-BYT ngày 30/6/2026, nội dung khám sức khỏe cho trẻ em và học sinh được quy định khá toàn diện. Với trẻ dưới 6 tuổi, việc khám bao gồm đánh giá tình trạng dinh dưỡng, phát triển tinh thần, vận động, tiêm chủng và các chuyên khoa, trong đó có phát hiện nguy cơ tự kỷ. Với học sinh từ 6 đến dưới 18 tuổi, bác sĩ khai thác tiền sử gia đình, tiền sử bản thân, tình trạng tiêm chủng, bệnh tật; khám thể lực và các chuyên khoa như nhi khoa, mắt, tai-mũi-họng, răng-hàm-mặt.
Trường hợp có chỉ định cận lâm sàng sẽ được chuyển tuyến theo quy định BHYT. Như vậy, khám sức khỏe đầu năm không chỉ để hoàn thành một hoạt động của nhà trường, mà là dịp để phát hiện sớm những vấn đề có thể ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt và sự phát triển của học sinh. Đáng chú ý, kết quả khám được cập nhật vào hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử. Đây là cơ sở để theo dõi sức khỏe liên tục, thay vì mỗi năm lại bắt đầu từ một hồ sơ mới. Từ góc độ nhà trường, thông tin này cũng giúp giáo viên và phụ huynh có thêm căn cứ để quan tâm đến từng học sinh.
Cô Lê Thị Loan, giáo viên Trường THCS Cầu Giấy cho rằng, việc theo dõi sức khỏe học sinh cần được thực hiện thường xuyên, không chỉ trong những đợt khám định kỳ. Khi nhà trường biết học sinh nào cần lưu ý về thị lực, dinh dưỡng hoặc bệnh lý, giáo viên có thể phối hợp với gia đình để điều chỉnh việc học tập, vận động và sinh hoạt phù hợp. Một học sinh bị cận thị cần được bố trí vị trí ngồi phù hợp; trẻ thừa cân cần được khuyến khích vận động và điều chỉnh chế độ ăn; học sinh có bệnh lý cần theo dõi phải được giáo viên biết để có cách hỗ trợ khi cần thiết.
Đặc biệt, từ những vấn đề được phát hiện qua khám sức khỏe, một nội dung khác ngày càng cần được quan tâm là sức khỏe tinh thần học đường. Sức khỏe thể chất và tinh thần có mối liên hệ chặt chẽ. Thiếu ngủ, áp lực học tập, ít vận động, sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều hay chế độ sinh hoạt không hợp lý không chỉ ảnh hưởng đến thể lực mà còn có thể tác động đến khả năng tập trung và tâm trạng của học sinh.
Theo bác sĩ Vũ Thị Tâm, bên cạnh những bệnh lý thể chất, nhà trường và gia đình cần chú ý đến những thay đổi về hành vi, cảm xúc của trẻ. Một học sinh mất ngủ kéo dài, thường xuyên lo âu, thu mình, dễ cáu gắt hoặc kết quả học tập giảm sút có thể đang gặp khó khăn về tâm lý chứ không đơn thuần là “lười học” hay “thiếu cố gắng”. Áp lực học tập, thi cử, quan hệ bạn bè, gia đình, bạo lực học đường, môi trường mạng hay những thay đổi tâm sinh lý tuổi vị thành niên đều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần. Với sinh viên, áp lực học tập, tài chính, việc làm và cuộc sống xa gia đình cũng là những yếu tố cần được lưu ý.
Vì vậy, chăm sóc sức khỏe học đường cần được hiểu theo nghĩa rộng hơn: Không chỉ chữa trị khi có bệnh, mà còn giúp học sinh duy trì một trạng thái thể chất và tinh thần phù hợp để học tập. Giáo viên chủ nhiệm, cán bộ tư vấn học đường, nhân viên y tế trường học và gia đình cần phối hợp để nhận diện những thay đổi bất thường. Với những trường hợp vượt quá khả năng hỗ trợ tại trường, học sinh cần được kết nối với cơ sở chuyên môn.
Tấm lưới BHYT cho học sinh, sinh viên
Khám sức khỏe giúp phát hiện sớm vấn đề, nhưng khi học sinh thật sự cần khám, chữa bệnh, BHYT lại trở thành lớp bảo vệ trực tiếp đối với gia đình. BHYT học sinh, sinh viên là chính sách an sinh quen thuộc nhưng không phải gia đình nào cũng hiểu đầy đủ quyền lợi. Từ năm học 2025-2026, ngân sách nhà nước hỗ trợ tối thiểu 50% mức đóng BHYT học sinh, sinh viên, giúp giảm thêm chi phí cho gia đình.
Trong năm 2026, quyền lợi BHYT tiếp tục được điều chỉnh theo hướng tăng khả năng tiếp cận dịch vụ khám, chữa bệnh. Một số trường hợp tự đi khám ngoại trú được hưởng quyền lợi theo quy định mới, trong đó có mức thanh toán 50% mức hưởng đối với các trường hợp thuộc phạm vi quy định. Đối với sinh viên học xa nhà, đây là vấn đề càng cần được quan tâm. Khi ốm đau, các em có thể phải khám, chữa bệnh tại địa phương nơi trường đóng thay vì trở về nơi đăng ký khám, chữa bệnh ban đầu.
Tuy nhiên, quyền lợi BHYT gắn với những điều kiện cụ thể về cơ sở khám, chữa bệnh, bệnh hoặc nhóm bệnh và mức hưởng. Vì vậy, tham gia BHYT mới chỉ là bước đầu; biết sử dụng quyền lợi mới giúp chính sách phát huy giá trị.
Bà Nguyễn Thị Tám, Phó Giám đốc BHXH thành phố Hà Nội chia sẻ, Hà Nội luôn nằm trong nhóm địa phương có tỷ lệ tham gia BHYT cao, nhưng vẫn còn những khoảng trống cần tiếp tục thu hẹp để bảo đảm người dân được tiếp cận đầy đủ “lưới an sinh” y tế. Đối với học sinh, sinh viên, tham gia BHYT đầy đủ ngay từ đầu năm học không chỉ là hoàn thành một khoản đóng góp. Đây là sự chuẩn bị trước cho những rủi ro sức khỏe không ai mong muốn nhưng không thể biết trước. Nhà trường cũng cần thay đổi cách tuyên truyền BHYT: Không chỉ vận động học sinh tham gia, mà hướng dẫn các em và phụ huynh biết đăng ký khám, chữa bệnh ban đầu ở đâu, khi nào cần sử dụng BHYT, quyền lợi được hưởng như thế nào và cần làm gì khi đi khám.
Theo các chuyên gia y tế học đường, điều quan trọng nhất của chương trình khám sức khỏe miễn phí cho trẻ em, học sinh là mỗi em có thêm một thông tin cụ thể về sức khỏe và có cơ hội được theo dõi sau đó. Nếu một học sinh được phát hiện cận thị, gia đình cần đưa trẻ đi kiểm tra và điều chỉnh việc học. Nếu trẻ có nguy cơ thừa cân, cần thay đổi chế độ ăn và tăng vận động. Nếu phát hiện bệnh cần theo dõi, phải có lịch khám và điều trị. Nếu trẻ có biểu hiện bất thường về tâm lý, cần được quan tâm, chia sẻ và hỗ trợ kịp thời. Đây chính là lúc hồ sơ sức khỏe điện tử có thể phát huy giá trị. Dữ liệu khám sức khỏe nếu được cập nhật đầy đủ, chính xác và bảo mật sẽ giúp hình thành quá trình theo dõi sức khỏe liên tục, thay vì những thông tin rời rạc qua từng năm học.
Nhưng công nghệ vẫn chỉ là công cụ. Phía sau một hồ sơ sức khỏe phải là sự phối hợp của gia đình, nhà trường, nhân viên y tế và cơ quan bảo hiểm. Gia đình cần quan tâm đến những khuyến nghị sau khám; giáo viên cần biết những vấn đề sức khỏe có thể ảnh hưởng đến việc học; nhân viên y tế theo dõi những trường hợp cần lưu ý; còn BHYT bảo đảm thêm một lớp bảo vệ khi học sinh cần khám, chữa bệnh.
