Bước đi của EP có nguy cơ làm leo thang hơn nữa căng thẳng giữa Mỹ và châu Âu liên quan kế hoạch của Washington kiểm soát đảo Greenland của Vương quốc Đan Mạch.
Mỹ giữ lập trường cứng rắn
Bùng lên sau những tuyên bố liên tiếp gần đây của Mỹ về ý định kiểm soát Greenland, căng thẳng giữa Mỹ và các đồng minh leo thang nhanh chóng khi Tổng thống Donald Trump cảnh báo sẽ áp thuế bổ sung đối với một số nước châu Âu. Phát biểu ý kiến tại Nhà Trắng tuần trước, Tổng thống Trump nhắc lại quan điểm rằng, việc kiểm soát Greenland là vì an ninh quốc gia của Mỹ, đồng thời tuyên bố áp thuế với các nước không đồng ý với kế hoạch này. Ông Trump thậm chí còn cảnh báo “sẽ giành quyền kiểm soát Greenland bằng biện pháp quân sự nếu cần thiết”.
Theo tuyên bố của Tổng thống Trump ngày 16/1, nếu Mỹ không đạt thỏa thuận “mua lại” Greenland thì từ ngày 1/2 tới, Mỹ sẽ áp thuế nhập khẩu bổ sung mức 10% đối với hàng hóa của tám đối tác châu Âu, thậm chí sẽ nâng lên mức 25% từ ngày 1/6 tới nếu các đồng minh phản đối kế hoạch của Washington. Các nước bị Mỹ đe dọa áp thuế gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Vương quốc Anh, Hà Lan và Phần Lan.
Greenland từng là thuộc địa của Đan Mạch và hiện là vùng lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch với quyền tự quản rộng rãi. Chính phủ Đan Mạch và chính quyền Greenland nhiều lần kêu gọi Mỹ tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và khẳng định Greenland không phải để mua hay bán.
Tuy nhiên, Tổng thống Trump cho rằng, sự hiện diện của quân đội châu Âu trên đảo Greenland có thể đe dọa lợi ích an ninh của Mỹ và Mỹ cần kiểm soát hoàn toàn Greenland để bảo đảm an ninh toàn cầu. Trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng ngày 20/1, nhân dịp tròn một năm nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Trump tiếp tục khẳng định vùng lãnh thổ tự trị Greenland giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh quốc gia của Mỹ.
Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo các nước thành viên EU không nên áp dụng những biện pháp thuế quan trả đũa kế hoạch áp thuế của Tổng thống Trump. Phát biểu ý kiến với phóng viên bên lề Hội nghị thường niên Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đang diễn ra tại Davos (Thụy Sĩ), Bộ trưởng Bessent nêu rõ, việc đáp trả sẽ là bước đi thiếu khôn ngoan.
Châu Âu kiên quyết phản đối
Trước sức ép từ Mỹ, các nước châu Âu tiếp tục bày tỏ đoàn kết, khẳng định ủng hộ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Vương quốc Đan Mạch. Trong thông điệp mới nhất trên mạng xã hội X, sau cuộc gặp phái đoàn Quốc hội Mỹ bên lề hội nghị tại Davos, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen khẳng định, chủ quyền của Greenland và Vương quốc Đan Mạch phải được tôn trọng một cách dứt khoát. Trong khi đó, Chủ tịch Hội đồng châu Âu (EUC) Antonio Costa cho biết, các nhà lãnh đạo EU sẵn sàng tự bảo vệ trước mọi lời đe dọa.
Các nhà lãnh đạo châu Âu cho rằng, việc áp đặt các biện pháp thuế quan giữa các đối tác và đồng minh là sai lầm lớn và EU sẽ có phản ứng kiên quyết nếu Mỹ thực hiện lời đe dọa. Nhấn mạnh thương mại và đầu tư xuyên Đại Tây Dương là tài sản lớn của cả nền kinh tế EU và Mỹ, bà Ursula von der Leyen phản đối cách tiếp cận áp thuế, đi ngược lại lợi ích chung, làm suy yếu quan hệ xuyên Đại Tây Dương, đẩy căng thẳng vào vòng xoáy nguy hiểm.
Theo kế hoạch, các nhà lãnh đạo EU gặp nhau tại hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp vào tối 22/1 tại Brussels (Bỉ) để thảo luận biện pháp ứng phó trước lời đe dọa áp thuế của Mỹ. Các nguồn tin ngoại giao tiết lộ EU đang xem xét ba kịch bản phản ứng: Một lựa chọn đang được xem xét là gói áp thuế trị giá 93 tỷ euro (107,7 tỷ USD) đối với hàng hóa Mỹ, có thể tự động có hiệu lực từ ngày 6/2 sau thời gian đình chỉ sáu tháng. Ngoài ra, EU cũng cân nhắc kích hoạt “Công cụ chống cưỡng ép” (ACI) nhằm hạn chế khả năng tiếp cận thị trường của các công ty Mỹ. Đặc biệt, EU chưa từng thực hiện ACI - chế cho phép hạn chế quyền tiếp cận các gói thầu công, các khoản đầu tư, hoạt động ngân hàng và hạn chế thương mại dịch vụ.
Tuy nhiên, trước thềm cuộc gặp của các nhà lãnh đạo EU, các nghị sĩ châu Âu đã quyết định tạm dừng tiến trình phê chuẩn Hiệp định thương mại xuyên Đại Tây Dương mà EU và Mỹ ký kết hồi tháng 7/2025. Theo nguồn tin từ EP, ngày 20/1, các nhóm chính trị chủ chốt tại EP đã đạt đồng thuận đình chỉ thủ tục phê chuẩn hiệp định.
Hiệp định thương mại xuyên Đại Tây Dương được EU coi là một trụ cột kinh tế chiến lược, nhằm điều tiết thuế quan giữa EU và Mỹ, cũng như bảo đảm dòng chảy thương mại tới Mỹ - thị trường xuất khẩu hàng hóa lớn nhất của EU. Tuy nhiên, văn kiện được kỳ vọng tạo khuôn khổ ổn định cho quan hệ thương mại EU-Mỹ vẫn chưa thể có hiệu lực, trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa hai bờ Đại Tây Dương.
