Ý Đảng gặp lòng Dân trong chuyển đổi số

Người dân từ chỗ “được hỗ trợ” trở thành chủ thể kiến tạo không gian phát triển của chính mình. Nông thôn không chỉ thụ hưởng chính sách, mà trở thành không gian thực hành sinh động của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

“Số hóa” phương thức lãnh đạo từ cơ sở

Chuyển đổi số chỉ bền vững khi bắt đầu từ đổi mới cách lãnh đạo ở cơ sở, với tổ chức rõ ràng và trách nhiệm cụ thể. Thực tiễn tại thôn Trạm Hành 1, phường Xuân Trường - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng là một minh chứng rõ nét. Đây là vùng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao phát triển sớm, song đã có thời điểm sinh hoạt chi bộ vẫn nặng tính hành chính. Từ khi Tỉnh ủy Lâm Đồng ban hành Nghị quyết số 12-NQ/TU (2022) về chuyển đổi số, chi bộ thôn đã thay đổi căn bản phương thức lãnh đạo từ “nói nghị quyết” sang “bàn cách làm”.

Các buổi sinh hoạt chi bộ được tổ chức như những “lớp học công nghệ tại chỗ”; đảng viên trẻ hỗ trợ đảng viên lớn tuổi và người dân sử dụng ứng dụng số như phần mềm tưới tiêu thông minh, truy xuất nguồn gốc sản phẩm OCOP, bán hàng trên nền tảng trực tuyến... Bí thư Chi bộ thôn Trạm Hành 1 Phạm Đa chia sẻ: “Chi bộ phải trở thành nơi tổ chức và lan tỏa công nghệ vào đời sống, có người dẫn dắt thì bà con mới làm theo”. Từ sự thay đổi này, thu nhập bình quân của người dân đạt gần 72 triệu đồng/người/năm, tăng gấp đôi so với năm 2020 - một chỉ dấu rõ ràng của nông thôn mới gắn với chuyển đổi số thực chất.

Đáng chú ý, tại xã Nghĩa Sơn, Nghệ An, tinh thần Nghị quyết 57 được cụ thể hóa bài bản thông qua kế hoạch hành động rõ ràng: xã phụ trách hạ tầng và dịch vụ công số; chi bộ tổ chức sản xuất theo hướng số hóa; đảng viên làm cầu nối công nghệ với người dân. Ở thôn Đông Nam, chi bộ thành lập tổ công nghệ cộng đồng, hỗ trợ xây dựng hợp tác xã nuôi gà sinh học ứng dụng phần mềm giám sát và tiêu thụ sản phẩm. Bí thư Đảng ủy xã Nguyễn Hữu Quý khẳng định: “Tư duy đổi mới của Đảng ủy xã cụ thể hóa bằng kế hoạch hành động rõ ràng, gắn với đầu tư hạ tầng chọn lọc, hiệu quả. Kết quả đến năm 2024, 80% thủ tục hành chính được điện tử hóa, 90% hộ dân có hồ sơ số, thu nhập bình quân đạt hơn 60 triệu đồng/người/năm”. Đây chính là hình hài ban đầu của nông thôn thông minh, nơi chuyển đổi số gắn chặt với nâng cao đời sống người dân.

Không chỉ ở nông thôn, tinh thần đổi mới phương thức lãnh đạo theo Nghị quyết 57 cũng lan tỏa ở khu vực đô thị. Tại Chi bộ 37, phường Ô Chợ Dừa, thành phố Hà Nội, việc triển khai “Sổ tay đảng viên điện tử”, điều hành sinh hoạt qua nền tảng số và các nhóm trao đổi trực tuyến đã góp phần giảm hội họp hình thức, tăng trao đổi thực chất, nâng cao chất lượng sinh hoạt Đảng. Đây chính là nền tảng để xây dựng mô hình “Chi bộ 4 tốt” trong môi trường số, đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại.

Chất xúc tác của phát triển bền vững

Thực tiễn cho thấy, xây dựng nông thôn mới thông minh không thể chỉ dừng ở “hạ tầng cứng” như giao thông, điện, nước, nhà văn hóa, mà đòi hỏi đồng bộ “hạ tầng mềm” gồm internet, dữ liệu số, nền tảng quản trị và kỹ năng số của người dân. Quan trọng hơn, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đặt trong cơ chế quản trị minh bạch với sự đồng thuận cao từ cộng đồng.

Theo Bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu của Hà Nội, nông thôn thông minh không được tạo thêm gánh nặng đầu tư, mà là yêu cầu bắt buộc về đổi mới cách tổ chức đời sống cộng đồng ở cơ sở. Thực hiện chủ trương trên, thôn Quang Ngọc, xã Vạn Thắng, Hà Nội đã huy động hơn 600 triệu đồng xã hội hóa xây dựng sân chơi cộng đồng, lắp đặt camera an ninh, đưa công nghệ trở thành công cụ quản trị hằng ngày. Tại xã Quảng Thọ (cũ), nay là xã Quảng Điền, thành phố Huế, chính quyền số hiện diện rõ tại bộ phận một cửa thông qua mã QR, máy bấm số và quy trình điện tử, giúp người dân tra cứu, đăng ký thủ tục nhanh gọn. Chị Bế Thị Sáu Hậu, người dân địa phương chia sẻ: “Các thủ tục quét QR, đăng ký trên hệ thống, khoảng 15 phút là xong. Tôi thấy rất thuận tiện”. Sự hài lòng của người dân cho thấy chuyển đổi số chỉ thật sự hiệu quả khi đi cùng thái độ phục vụ và quản trị minh bạch.

Một điểm chung ở nhiều địa phương là vai trò ngày càng rõ của các tổ công nghệ số cộng đồng như “cánh tay nối dài” đưa công nghệ đến từng hộ dân. Các bảng tin số gắn mã QR đã thay thế bảng tin giấy. Người dân, kể cả người cao tuổi, có thể tự cập nhật thông tin. Đáng chú ý, nhiều địa phương tiếp cận chuyển đổi số từ chiều sâu văn hóa cộng đồng. Tại Phú Thọ, triển khai mô hình “Làng văn hóa kiểu mẫu”, người dân thôn Đồng Dong, xã Yên Lãng đã hiến hơn 17 nghìn m² đất xây dựng thiết chế văn hóa, lan tỏa tiếng nói dân tộc và làn điệu Sình ca trên không gian mạng.

Những mô hình trên cho thấy, nông thôn mới thông minh là một quá trình tích lũy từ những thay đổi rất cụ thể: Minh bạch hơn trong quản trị, thuận tiện hơn trong dịch vụ, gắn kết hơn trong cộng đồng. Khi công nghệ được làm “mềm” bằng văn hóa và sự đồng thuận xã hội, nó trở thành chất xúc tác cho phát triển bền vững, nâng cao chất lượng sống và củng cố khối đoàn kết cộng đồng.

Kinh tế số biến thôn quê thành không gian sáng tạo

Một trong những trọng tâm của Nghị quyết 57 là giúp người nông dân làm giàu bằng kinh tế số, từng bước hình thành công dân số ở nông thôn, chủ động kết nối thị trường vượt qua rào cản địa lý. Ở vùng rẻo cao Si Ma Cai (Lào Cai), câu chuyện của đảng viên Ma Thị Dí, thôn Mào Sao Phìn, là minh chứng rõ nét. Từ sản xuất nhỏ lẻ, chị Dí cùng phụ nữ H'Mông livestream bán thổ cẩm trên mạng xã hội, lập nhóm Zalo kết nối 20 chị em cùng làm. Chị Dí chia sẻ: “Từ lúc biết livestream, tôi không phải mang hàng ra chợ bán nữa, chỉ cần ship đi khắp nơi, rất hiệu quả. Mỗi buổi livestream thu hút 200-500 lượt xem, giúp các thành viên có thu nhập ổn định 300-400 nghìn đồng/ngày”. Công nghệ đã giúp những người phụ nữ dân tộc thiểu số làm chủ kinh tế gia đình.

Tại thôn Khuôn Thống, xã Xuân Vân (Tuyên Quang), nông dân livestream bán bưởi, na ngay tại vườn, đưa thu nhập bình quân lên hơn 72 triệu đồng/người/năm. Ở Hưng Yên, chương trình OCOP đưa 606 sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, kết hợp ứng dụng máy bay không người lái, cảm biến tự động, hình thành chuỗi giá trị nông nghiệp số. Thực tiễn đó cho thấy, tư duy “sản xuất nông nghiệp” đã chuyển sang “kinh tế nông nghiệp số”. Mô hình “chợ 4.0” cùng thanh toán không tiền mặt giúp người dân tự tạo gian hàng, đưa sản phẩm vươn xa. Công nghệ số còn quảng bá du lịch làng nghề, trải nghiệm, xóa nhòa ranh giới miền núi, hải đảo, nâng cao dân trí và thu hút khách. Thôn Lô Lô Chải, xã Lũng Cú, Tuyên Quang được UN Tourism vinh danh “Làng du lịch tốt nhất thế giới 2025”, minh chứng sống động cho hiệu quả này.

Dẫu đã có những chuyển động tích cực, chuyển đổi số trong nông nghiệp vẫn chưa bứt phá tương xứng tiềm năng. Mô hình còn manh mún, doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao chưa nhiều, cơ giới hóa và bảo quản nông sản vẫn là “điểm nghẽn”.

Tại Hội nghị Thủ tướng Chính phủ đối thoại với nông dân 2025 (10/12/2025), Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh: Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là then chốt để tháo gỡ nút thắt trong nông nghiệp, nông thôn, đồng thời là động lực nâng cao giá trị gia tăng và chất lượng sản phẩm.

Thủ tướng đã đề nghị xây dựng lực lượng khuyến nông mới, nơi người làm khuyến nông vừa là nhà khoa học, gắn bó từ sản xuất đến chế biến, cùng cơ chế đặt hàng nhà khoa học - doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân, để ứng dụng hiệu quả công nghệ, mở lối cho nông thôn thông minh và kinh tế nông nghiệp số.

Theo tinh thần Nghị quyết 57, khi chuyển đổi số lan tỏa từ chi bộ đến từng thôn xóm, nông thôn không chỉ đổi thay về diện mạo, mà còn chuyển mình về tư duy và cách làm, tạo nền tảng cho vùng quê hiện đại, bền vững, đáng sống trong kỷ nguyên mới.