Xây dựng năng lực công dân trong thời đại số

Bảo vệ trẻ em trước thế giới ảo. (Ảnh minh họa: TTXVN)
Bảo vệ trẻ em trước thế giới ảo. (Ảnh minh họa: TTXVN)

Mạng xã hội và các thiết bị thông minh đang làm thay đổi cách thức giới trẻ tham gia đời sống xã hội. Trước đây, không gian mạng chủ yếu phục vụ nhu cầu giải trí và chia sẻ cảm xúc cá nhân. Những năm gần đây, một bộ phận giới trẻ Việt Nam chủ động thể hiện chính kiến trước những vấn đề chung trên môi trường trực tuyến. Môi trường này giúp các bạn trẻ nhanh chóng tìm được những người cùng mối quan tâm, tạo nên luồng dư luận có sức lan tỏa rộng rãi. Dù vậy, nếu thiếu định hướng, dòng cảm xúc cộng đồng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Tốc độ lan truyền quá nhanh khiến mỗi phát ngôn, chia sẻ có thể tạo ra tác động xã hội thực tế chỉ trong thời gian rất ngắn.

Nhìn từ góc độ văn hóa ứng xử và trách nhiệm công dân trong xã hội số, các nhà nghiên cứu nhận định, bày tỏ quan điểm và bảo vệ chính kiến đúng đắn là biểu hiện của năng lực văn hóa. Đời sống số đang tác động trực tiếp đến đời sống thực và chi phối mạnh mẽ quá trình hình thành nhận thức của thế hệ mới. Với lợi thế tiếp cận công nghệ nhanh nhạy, khả năng tương tác và tinh thần hòa nhập, Gen Z trở thành nguồn lực quan trọng trong tiến trình xây dựng văn hóa số. Những ưu thế này sẽ phát huy bền vững trên nền tảng tri thức, chuẩn mực đạo đức và ý thức trách nhiệm. Xây dựng năng lực công dân cho thế hệ trẻ trong thời đại số phải chú trọng phát triển khả năng nhận thức đúng và ứng xử có trách nhiệm trên môi trường số.

Xây dựng năng lực công dân cho thế hệ trẻ trong thời đại số phải chú trọng phát triển khả năng nhận thức đúng và ứng xử có trách nhiệm trên môi trường số.

Trong thời đại số, giáo dục và hình thành nhân cách thế hệ trẻ gắn với năng lực công dân số. Yếu tố này được hình thành từ sự phối hợp giữa môi trường giáo dục, ý thức tự rèn luyện của cá nhân và cơ chế quản lý hạ tầng. Tham gia không gian mạng cũng là cách để thế hệ trẻ rèn luyện tư duy, kỹ năng tiếp nhận và kiểm chứng nguồn thông tin, phân biệt sự thật khách quan với nhận xét chủ quan, tự chịu trách nhiệm về nội dung đăng tải.

Tư duy phản biện cùng kiến thức pháp luật về an ninh mạng, sở hữu trí tuệ, quyền tiếp cận thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân giúp mỗi cá nhân chủ động trước các vấn đề trên môi trường số. Cách bày tỏ quan điểm có trách nhiệm và đối thoại văn minh trước những góc nhìn trái chiều sẽ góp phần hạn chế hành vi công kích cá nhân và chạy theo tương tác ảo.

Bên cạnh khả năng tự rèn luyện, thế hệ trẻ cũng cần có môi trường phù hợp để chuyển sự quan tâm thành những đóng góp thiết thực cho cộng đồng. Năng lực cá nhân cần được phát huy thông qua những cơ hội tham gia thực chất trong đời sống xã hội. Để nguồn năng lượng dồi dào của những người trẻ trên không gian mạng tạo ra những giá trị thiết thực cho cộng đồng, các tổ chức, đoàn thể cần mở ra những kênh tham gia lành mạnh, tạo điều kiện để các bạn trẻ đóng góp cho đời sống xã hội thông qua nền tảng số. Từ tiếp nhận thông tin đến chủ động tạo giá trị, người trẻ sử dụng công nghệ để quảng bá di sản, giới thiệu văn hóa địa phương, hỗ trợ cộng đồng, lan tỏa những câu chuyện đẹp, tham gia các hoạt động thiện nguyện và đưa ra sáng kiến giải quyết những vấn đề của xã hội.

Cùng với việc phát triển năng lực của con người, hạ tầng số và hành lang pháp lý cũng góp phần tạo môi trường để thế hệ trẻ tiếp nhận và sử dụng thông tin có trách nhiệm. Nghị định số 277/2026/NĐ-CP ngày 9/7/2026 về hạ tầng văn hóa số quy định hạ tầng văn hóa số phải tuân thủ các quy định về an ninh mạng, an ninh dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và sở hữu trí tuệ; dữ liệu văn hóa số phải bảo đảm thông tin về nguồn gốc, ngữ cảnh văn hóa, quyền sở hữu trí tuệ và điều kiện chia sẻ, khai thác, sử dụng. Những quy định này vừa tạo khuôn khổ quản lý dữ liệu văn hóa số, vừa góp phần hình thành môi trường để người sử dụng nhận thức rõ quyền, trách nhiệm và giới hạn trong quá trình tiếp nhận, khai thác và chia sẻ thông tin.

Những thay đổi nhanh chóng của đời sống xã hội dưới tác động của công nghệ đang mở rộng cách thế hệ trẻ kết nối, thể hiện tiếng nói và tham gia những vấn đề chung. Bồi đắp năng lực công dân cho thế hệ trẻ tạo nền tảng để mỗi người chủ động đóng góp cho những giá trị chung của xã hội. Sự trưởng thành của mỗi cá nhân bắt đầu từ những lựa chọn và hành động có trách nhiệm, góp phần hình thành một thế hệ biết làm chủ không gian số, có ý thức với cộng đồng và đất nước.

Có thể bạn quan tâm

Trước diễn biến thất thường của thời tiết từ ngày 8 đến 18/9/2026, Cục Đường bộ Việt Nam yêu cầu các Khu Quản lý đường bộ, Sở Xây dựng, Ban Quản lý dự án và các đơn vị liên quan chủ động triển khai các phương án ứng phó.

Chủ động ứng phó thiên tai, bảo đảm an toàn giao thông đường bộ trong 10 ngày tới

Trước dự báo thời tiết diễn biến phức tạp, nguy cơ xuất hiện áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông, mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng tại nhiều khu vực, Cục Đường bộ Việt Nam yêu cầu các đơn vị khẩn trương triển khai phương án ứng phó, bảo đảm an toàn giao thông và kết cấu hạ tầng đường bộ.

Tại hội nghị triển khai công tác phòng, chống thiên tai năm 2026, ông Lê Trí Thanh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Huế nói, năm trước làm tốt, không có nghĩa năm nay có thể chủ quan. (Ảnh: DQT)

Huế đề cao sự chủ động trước mùa mưa lũ

Tại Hội nghị triển khai công tác phòng, chống thiên tai sáng 10/9, ông Lê Trí Thanh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Huế đánh giá năm 2025, thành phố đã làm tốt công tác phòng, chống thiên tai, nhất là qua đợt mưa lũ kéo dài từ tháng 10 đến tháng 11. Tuy nhiên, làm tốt năm trước không có nghĩa năm nay có thể chủ quan.

Một buổi dạy học cho trẻ em yếu thế tại mái ấm Nhân Ái, phường Ba Ngòi, tỉnh Khánh Hòa. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Mái ấm của những phận đời yếu thế

Giữa nhịp sống hối hả, tại phường Ba Ngòi (tỉnh Khánh Hòa), có những đứa trẻ lớn lên trong khoảng trống thiếu vắng vòng tay cha mẹ. Với các em, hai mái ấm Nhân Ái và Đại An đã trở thành một gia đình, nơi lặng lẽ bù đắp những thiếu hụt tuổi thơ, nâng niu từng bước trưởng thành, chắp cánh cho các em bước vào tương lai. 

Người dân cần nâng cao cảnh giác và có ý thức khi tham gia mạng xã hội.

Mạnh tay để mạng xã hội không còn "ô nhiễm"

Vừa qua, một cuộc chiến “thanh lọc” mạng xã hội đã được lực lượng chức năng mạnh tay xử lý với nhiều vụ việc liên quan các youtuber, tiktoker. Đây là hồi chuông cảnh tỉnh cho người sử dụng mạng xã hội khi thông tin xấu độc có thể lợi dụng môi trường mạng để lan truyền những hình ảnh, nội dung không lành mạnh đến người dân.

Tin nổi bật ngày 9/9: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin; Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Phu nhân bắt đầu thăm chính thức Mông Cổ

Tin nổi bật ngày 9/9: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin; Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Phu nhân bắt đầu thăm chính thức Mông Cổ

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin; Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Phu nhân bắt đầu thăm chính thức Mông Cổ; Quy hoạch kiến trúc cảnh quan khu vực hồ Hoàn Kiếm: Chưa chốt phương án cuối cùng, làm rõ thuật ngữ “khải hoàn”… là một số tin nổi bật ngày 9/9.

Hai cầu vượt tại nút giao Láng Hạ-Giảng Võ (trong ảnh) và nút giao Nguyễn Chí Thanh dự kiến hoàn thành trong năm 2026. (Ảnh: TTXVN)

Hà Nội điều chỉnh tổ chức giao thông nút Láng Hạ-Giảng Võ-La Thành

Sở Xây dựng Hà Nội vừa thông báo điều chỉnh tổ chức giao thông tại nút giao Láng Hạ-Giảng Võ-La Thành để phục vụ thi công cầu vượt nút giao Láng Hạ-Giảng Võ, thuộc Dự án Đầu tư xây dựng đường Vành đai 1, đoạn Hoàng Cầu-Voi Phục, giai đoạn 2. Phương án mới được áp dụng từ 23 giờ ngày 11/9/2026 cho đến khi có thông báo tiếp theo.