Nhiều cách làm hay từ cơ sở
Giới thiệu một số mô hình kinh tế số thành công tại Thành phố Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Trọng Ngân, Trưởng Phòng Kinh tế số - Xã hội số (Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh) đã đưa ra dẫn chứng về mô hình thí điểm chuyển đổi số bán buôn, bán lẻ tại quận Phú Nhuận cũ giúp giảm chi phí 16%, tăng lợi nhuận 15 - 30% trong dịch vụ ăn uống, đồng thời tiết kiệm 25% chi phí ở cửa hàng bán lẻ, lại tăng lượng khách hàng mới 25-35%; hoặc mô hình sản xuất thông minh tại nhà máy Orion Vina (tỉnh Bình Dương cũ) giúp công suất tăng 30%, giảm thời gian dừng máy đến 68%, giảm chi phí kiểm tra 50%, đạt hiệu quả kinh tế 19 triệu USD/8 tháng.
Cũng theo ông Nguyễn Trọng Ngân, hiện nay đang có nhiều nhà cung ứng giải pháp kinh tế số với nhiều loại dịch vụ và chi phí, nên hộ kinh doanh có thể lựa chọn các giải pháp phù hợp.
Tại các hộ kinh doanh, bà La Yến Phương, chủ hộ kinh doanh tại phường Bình Trưng (Thành phố Hồ Chí Minh) chia sẻ: “Những ứng dụng và giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt, giải pháp quản lý điểm bán hàng, cũng như một số vấn đề về thuế và bảo hiểm xã hội cũng được chính quyền địa phương tổ chức hội nghị để giới thiệu và tập huấn cho chúng tôi, nên việc kinh doanh, buôn bán trong thời đại số hóa đã góp phần đem đến sự tiện lợi và nhanh chóng trong mọi khâu”.
Còn tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Bình Tân, kiosk dịch vụ công luôn được kích hoạt trong giờ hành chính để phục vụ người dân. Cùng lúc, trên màn hình vi tính hàng loạt hồ sơ điện tử cũng đang hiển thị chờ xử lý. Cảnh người dân xếp hàng dài nộp hồ sơ, giấy tờ giảm hẳn so với trước đây. Phần lớn hồ sơ được gửi đi ngay tại nhà, qua điện thoại hoặc tại 12 điểm tiếp nhận hồ sơ trực tuyến ở các khu phố.
Là một trong những phường đông dân nhất của Thành phố Hồ Chí Minh, mô hình “Chuyển đổi số tận cửa nhà” như phường Bình Tân được xem là bước đi sáng tạo. Người dân chỉ cần đến điểm khu phố, được đoàn viên thanh niên hoặc tổ công nghệ số cộng đồng hỗ trợ nộp hồ sơ, tra cứu tiến độ và nhận kết quả trực tuyến... “Chuyển đổi số ở cấp phường là then chốt vì phường, xã là nơi tiếp xúc trực tiếp và thường xuyên nhất với người dân. Chúng tôi luôn hướng đến chính quyền số thực chất, lấy người dân làm trung tâm”, ông Nguyễn Văn Sử, Chủ tịch UBND phường Bình Tân cho biết.
Những hoạt động tương tự cũng vừa diễn ra ở nhiều nơi tại Thành phố Hồ Chí Minh từ đầu tháng 11/2025 đến nay. Điển hình như lớp đào tạo kỹ năng lãnh đạo trong kỷ nguyên số cho lãnh đạo 168 xã, phường và các phòng chuyên môn của thành phố; tập huấn chuyển đổi số cho 1.478 cán bộ công chức cấp xã; các địa phương tập huấn nâng cao năng lực số cho các tổ công nghệ cộng đồng; ứng dụng công nghệ số trong tuyên truyền an ninh trật tự học đường; tập huấn kỹ năng số và ứng dụng AI cho doanh nghiệp; mô hình “Trạm công dân số”; phong trào “Bình dân học vụ số”,...
Nói về những hoạt động đa dạng và sôi nổi này, bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Thành phố Hồ Chí Minh cho hay, mục tiêu lớn của phổ biến kiến thức số là nâng cao năng lực quản trị công; nâng cao năng lực số cho các tầng lớp nhân dân và doanh nghiệp. Qua đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đóng góp vào tăng trưởng chung của thành phố.
Theo Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, những năm gần đây, thành phố đã khẳng định vị thế là trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số hàng đầu của cả nước. Theo Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2025, Thành phố Hồ Chí Minh đạt tổng điểm 59,33, xếp thứ hai toàn quốc. Điểm đầu vào ở mức 65,21 thể hiện rõ thế mạnh về hạ tầng kỹ thuật, nguồn lực và môi trường thuận lợi hỗ trợ đổi mới sáng tạo. Trong khi điểm đầu ra là 53,44 cho thấy tiềm năng nâng cao hiệu quả thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Phổ biến AI, tạo dựng công dân số
Cuối tháng 10 vừa qua, Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức cuộc thi “AI Hackathon 2025 - Kiến tạo cuộc sống số” với hơn 160 đội thi là học sinh các trường THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh tham gia, nhằm hướng đến xây dựng một sân chơi khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) bổ ích dành cho học sinh từ bậc tiểu học đến THPT trên địa bàn thành phố.
Cụ thể, khuyến khích học sinh khám phá, sáng tạo và ứng dụng kiến thức STEM, lập trình, robot và AI để giải quyết những vấn đề thực tiễn của đời sống. “Thay vì chơi game, con tôi được học cách tư duy logic, lập trình và làm việc nhóm, giúp các con sớm tiếp cận với công nghệ và những kỹ năng cần thiết trong thời đại số”, anh Phạm Tấn Tài, ngụ tại xã Châu Đức, là phụ huynh học sinh dự tập huấn nhận xét.
Điều đáng nói, Thành phố Hồ Chí Minh đã chọn cách bắt đầu từ gốc là phổ cập tri thức số cho người dân, đến từng nhà, từng người. Điển hình là phong trào “Bình dân học vụ số” giai đoạn 2025 - 2026 với khẩu hiệu “Mỗi công dân là một hạt nhân chuyển đổi số”. Phong trào lấy cảm hứng từ “diệt giặc dốt” năm 1945, nhưng “giặc” hôm nay là sự lạc hậu trong kỷ nguyên công nghệ.
Theo bà Trần Thị Diệu Thúy, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh, phong trào “Bình dân học vụ số” là một cuộc cách mạng mới về tri thức và kỹ năng, giúp người dân nắm bắt cơ hội trong thời đại số. Mục tiêu đến năm 2026 sẽ có 100% người dân trưởng thành được phổ cập kỹ năng số cơ bản, sử dụng thành thạo các nền tảng thiết yếu như VNeID, app Công dân số Thành phố Hồ Chí Minh, thanh toán không tiền mặt và dịch vụ công trực tuyến mức độ 4.
Cùng với đó, UBND Thành phố Hồ Chí Minh vừa triển khai chương trình phổ cập trí tuệ nhân tạo cho công dân (AI for Citizens) giai đoạn 2025-2030. Mục tiêu nhằm đưa kiến thức và kỹ năng ứng dụng AI đến với đông đảo các tầng lớp nhân dân mà không đòi hỏi nền tảng lập trình hay toán học phức tạp, góp phần đào tạo nguồn nhân lực sẵn sàng tham gia chuyển đổi số, phát triển đô thị thông minh và kinh tế số.
Về hình thức triển khai, chương trình kết hợp lớp ngắn hạn (2 - 4 buổi) tổ chức tại điểm tập trung ở cơ sở, với nội dung hướng dẫn sử dụng các công cụ AI phổ biến như ChatGPT, Gemini và các nội dung nâng cao theo mô-đun. Mô hình “train-the-trainer” được khuyến khích nhằm xây dựng đội ngũ giảng viên nguồn tại địa phương, tăng khả năng tự chủ trong việc tổ chức đào tạo và lan tỏa kỹ năng đến mọi tầng lớp.
Chương trình sẽ triển khai trên nền tảng học trực tuyến tích hợp hệ thống quản lý học tập (LMS), hệ quản trị nội dung (CMS), cơ sở dữ liệu người học và công cụ tương tác, cho phép học theo mô hình MOOC, hỗ trợ đăng nhập một lần bằng VNeID và cung cấp API mở để trường học, doanh nghiệp có thể kết nối.
Chương trình đặt mục tiêu giai đoạn 2026 - 2027, mỗi năm phấn đấu đào tạo kiến thức AI cho ít nhất 1% dân số thành phố (khoảng hơn 100.000 người), tiến tới 2% vào năm 2027. Giai đoạn 2028 - 2030 gia tăng quy mô; mỗi năm đào tạo tối thiểu 5% dân số, nhằm đạt mốc 15% dân số (tương đương khoảng 2 triệu người) vào năm 2030.
Chương trình còn đặt mục tiêu truyền thông có ít nhất 50% người dân hiểu đúng về AI và quan tâm chương trình, với mục tiêu tiếp cận khoảng 1 triệu lượt xem trên truyền hình và nền tảng số mỗi năm. Sau khi các cơ quan, địa phương tổng hợp các vấn đề liên quan, các cơ quan chuyên môn của thành phố sẽ phối hợp phát triển, dự kiến hoàn thành nền tảng này vào quý II-2026 để ứng dụng đại trà.
Trao đổi ý kiến về vấn đề này, ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, việc triển khai chương trình AI for Citizens thể hiện nỗ lực chủ động của Thành phố Hồ Chí Minh trong xây dựng xã hội số và nâng cao năng lực công dân trước làn sóng chuyển đổi công nghệ, với phương châm hiệu quả, khả thi và tránh lãng phí.
