Vĩnh Long thúc đẩy số hóa để bảo tồn di sản

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, tỉnh Vĩnh Long đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa. Đây là bước đi phù hợp xu thế thời đại; thể hiện trách nhiệm, sự quan tâm của cấp ủy và chính quyền địa phương nhằm gìn giữ di sản văn hóa dân tộc.

Văn Thánh Miếu - một di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia ở Vĩnh Long đã được số hóa.
Văn Thánh Miếu - một di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia ở Vĩnh Long đã được số hóa.

Gắn truyền thống với chuyển đổi số

Toàn tỉnh hiện có 72 di tích được xếp hạng, trong đó có 13 di tích cấp quốc gia, 59 di tích cấp tỉnh. Đặc biệt, Vĩnh Long là nơi lưu giữ nhiều di tích gắn với tên tuổi các bậc tiền nhân, lãnh đạo cách mạng như các Khu lưu niệm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng, Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Giáo sư-Viện sĩ Trần Đại Nghĩa…

Những năm gần đây, tỉnh đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác trưng bày và tuyên truyền tại bảo tàng và các khu lưu niệm. Từ năm 2022, Bảo tàng Vĩnh Long đưa vào hoạt động trang thông tin điện tử http://www. baotangvinhlong.vn, cung cấp dữ liệu về hiện vật, tư liệu, hình ảnh và thông tin các khu di tích cho người dân dễ dàng tiếp cận.

Một điểm nhấn tiêu biểu là không gian “vườn ông Sáu Dân” tại Khu lưu niệm Thủ tướng Võ Văn Kiệt, thị trấn Vũng Liêm ứng dụng nhiều công nghệ hiện đại như màn hình cảm ứng, tai nghe tự động phát nội dung, trưng bày ảnh và hiện vật có chiều sâu, khơi gợi cảm xúc về lịch sử và truyền thống cách mạng.

Bà Đặng Thị Phương Thảo, Trưởng ban Quản lý khu lưu niệm cho biết: "Vườn ông Sáu Dân" tạo ra sự kết nối và không gian đối thoại về lịch sử, cảm xúc, truyền thống cách mạng, khơi nguồn cảm hứng sống có lý tưởng cho lớp trẻ. Trưng bày chú trọng vào câu chuyện ẩn giấu trong hiện vật và kết nối nhiều chiều giữa người thật - việc thật - không gian lịch sử.

Ngoài ra, tỉnh đã triển khai hoạt động tham quan thực tế ảo ba khu di tích: Khu lưu niệm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng, Khu mộ thân nhân Danh thần Thoại Ngọc Hầu và Khu lưu niệm Giáo sư-Viện sĩ Trần Đại Nghĩa.

Đồng thời, phối hợp với doanh nghiệp chuyên môn số hóa 3D cho 52 hiện vật tiêu biểu. Các hiện vật có giá trị cao về lịch sử như tượng thần Vishnu Vũng Liêm (văn hóa Óc Eo thế kỷ 6-7, đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia) hay các kỷ vật của lãnh đạo tỉnh qua các thời kỳ cũng được ưu tiên số hóa.

Ông Lê Ngọc Anh, nguyên Phó Giám đốc phụ trách Bảo tàng tỉnh Vĩnh Long cho biết: Việc số hóa hiện vật không chỉ phục vụ trưng bày mà còn bảo tồn dữ liệu cho công tác nghiên cứu, giảng dạy, quảng bá văn hóa, lịch sử địa phương một cách thuận tiện, an toàn, lâu dài.

Tạo động lực mới cho văn hóa phát triển

Tại Bảo tàng Vĩnh Long, hơn 27.000 hiện vật, tư liệu đang được bảo quản. Hiện đơn vị đã triển khai ứng dụng phần mềm quản lý với 705 hồ sơ hiện vật và 23 hồ sơ di tích. Trong đó, nhiều hồ sơ đã hoàn tất việc duyệt dữ liệu, bảo đảm yêu cầu lưu trữ khoa học, có thể cập nhật thông tin nhanh chóng khi cần thiết.

Ngoài di sản vật thể, tỉnh cũng sở hữu kho tàng văn hóa phi vật thể phong phú với bốn di sản được công nhận cấp quốc gia: Lễ hội Lăng Ông (huyện Trà Ôn), Lễ hội Văn Thánh Miếu (TP Vĩnh Long), Nghề làm tàu hũ ky (xã Mỹ Hòa, thị xã Bình Minh) và nghệ thuật Hát Bội.

Ông Nguyễn Xuân Hoanh, nguyên Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Long nhận xét: “Trải qua bao thăng trầm lịch sử, nhiều di sản của Vĩnh Long phản ánh sự đa dạng văn hóa, minh chứng cho tình yêu lao động, ý thức giữ gìn bản sắc và tinh thần đoàn kết. Việc số hóa giúp khám phá các giá trị văn hóa ấy theo cách mới, sống động và dễ tiếp cận hơn với công chúng hôm nay”.

Thực hiện Nghị quyết số 07- NQ/TU ngày 16/11/2022 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về chuyển đổi số, Vĩnh Long xác định văn hóa là một trong ba trụ cột quan trọng, cùng với chính quyền số và kinh tế số. Trong đó, số hóa di sản văn hóa được coi là giải pháp bền vững trong việc bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống gắn với giáo dục lịch sử và phát triển du lịch.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Lữ Quang Ngời khẳng định: Chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu thời đại mà còn là động lực giúp tỉnh phát huy hiệu quả các nguồn lực sẵn có, trong đó có di sản văn hóa. Việc số hóa dữ liệu di tích, hiện vật giúp bảo vệ tài sản văn hóa trước nguy cơ xuống cấp, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận cho người dân, nhất là thế hệ trẻ.

Đảng và Nhà nước có sự quan tâm đặc biệt đối với việc ứng dụng công nghệ trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Số hóa hiện vật, tư liệu và không gian di tích sẽ giúp tăng tính tương tác trong trưng bày, hỗ trợ giảng dạy lịch sử và lan tỏa giá trị truyền thống qua các nền tảng số. Đây là hướng đi đúng và cần tiếp tục được nhân rộng.

Những nỗ lực đó đang từng bước đưa Vĩnh Long trở thành địa phương đi đầu trong bảo tồn văn hóa bằng công nghệ. Không dừng lại ở việc lưu trữ, bảo vệ, số hóa di sản còn là cách để tiếp lửa truyền thống, khơi dậy tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc và ý chí vươn lên trong mỗi người dân, nhất là lớp trẻ trong thời kỳ hội nhập và phát triển.

Có thể bạn quan tâm

Cây khóm giúp người dân ấp Xẻo Gia có thu nhập ổn định.

Ngọt ngào hương khóm đất phèn

Xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang từng là vùng “rốn phèn” miệt U Minh. Nơi đây, cây trồng vốn khó phát triển bởi nguồn nước nhiễm phèn quanh năm.

Khách du lịch khám phá các kênh, rạch nhỏ tại khu vực phường An Hội (tỉnh Vĩnh Long).

Một thoáng Hàm Luông

Giữa nhịp sống ngày càng hối hả, những chuyến du ngoạn trên sông Hàm Luông mang đến cho du khách cảm giác thư thái, bình yên và cơ hội cảm nhận trọn vẹn nhịp sống miệt vườn Nam Bộ.

Ngư dân xã biển Bình Đại (tỉnh Vĩnh Long) tổ chức Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải.

Rộn ràng Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải ở Bình Đại

Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải năm 2026 tại xã Bình Đại, tỉnh Vĩnh Long diễn ra trong không khí trang nghiêm, đậm đà bản sắc văn hóa của cư dân vùng biển. Lễ hội là dịp để ngư dân tri ân cá Ông - vị thần hộ mệnh theo tín ngưỡng dân gian và gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, quảng bá tiềm năng kinh tế biển.

Khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng - địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng.

Cù lao xanh bình yên giữa dòng sông Hậu

Nằm giữa dòng sông Hậu, được bồi đắp quanh năm, cù lao xã Mỹ Hòa Hưng (tỉnh An Giang), quê hương của Chủ tịch Tôn Đức Thắng, được xem là một trong những vùng đất xanh, trù phú của tỉnh.

Sản phẩm ong rừng U Minh Thượng được trưng bày tại các hội chợ thương mại.

Hương ong rừng U Minh Thượng bay xa

Từ nghề gác kèo ong truyền thống truyền đời dưới tán rừng tràm, những người con của vùng đất U Minh Thượng đã và đang viết tiếp câu chuyện khởi nghiệp.

Nghề làm bánh phồng gắn bó với nhiều thế hệ ở địa phương.

Giữ hương bánh phồng Phú Mỹ

Giữa nhịp sống hối hả của vùng đất An Giang đang thay da, đổi thịt từng ngày, có một mùi hương nếp mới vẫn vẹn nguyên qua bao thế kỷ. Những người dân ở làng nghề bánh phồng Phú Mỹ cần mẫn, âm thầm giữ lại hồn quê cho xứ sở cù lao.

Trồng sen chậu tại cơ sở sản xuất hoa kiểng Duy Anh, phường Mỹ Ngãi, tỉnh Đồng Tháp.

Sen và khát vọng nâng tầm bản sắc địa phương

Sen đã trở thành biểu tượng văn hóa đặc trưng, gắn bó với vùng đất, con người Đồng Tháp. Những giá trị từ sen đã góp phần khơi dậy khát vọng đưa hình ảnh vùng đất sen hồng vươn xa trong giai đoạn phát triển mới. Loại cây này đang được nâng tầm thành nguồn lực cho phát triển kinh tế, du lịch.

Sinh viên học biểu diễn các nhạc cụ truyền thống của đồng bào dân tộc Khmer.

Gìn giữ văn hóa Khmer Nam Bộ

Đại học Trà Vinh là cơ sở đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nơi duy nhất trong cả nước được Chính phủ giao thực hiện nhiệm vụ trọng điểm quốc gia về đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực ngôn ngữ, văn hóa và nghệ thuật Khmer Nam Bộ.

Bông gòn phá vỏ nở bung ra.

Nhớ cây gòn tuổi thơ

Mỗi khi có dịp về quê, dọc theo triền lộ nhìn những cây gòn trổ trái chín vàng, treo lủng lẳng trên cao như “ổ bánh mì” dân dã, lòng tôi lại nao nao thương nhớ thuở thiếu thời. Ngày trước, loài cây này hiện diện khắp nẻo nông thôn, giờ đây lại trở thành miền ký ức của nhiều thế hệ.

Dù tuổi cao nhưng ông Phúc vẫn miệt mài lao động, sản xuất.

Vươn lên từ cây giống truyền thống

Ông Nguyễn Văn Phúc (sinh năm 1964, xã Vĩnh Thành, tỉnh Vĩnh Long) miệt mài lao động bằng nghề sản xuất cây giống truyền thống của địa phương, và là hội viên người cao tuổi tiêu biểu tại địa phương.

Lá trầu giúp nông dân có thu nhập ổn định.

Giữ màu xanh vườn trầu

Bên dòng sông Tiền êm ả chảy qua vùng đất cù lao An Giang, một số nông dân cao tuổi vẫn lẳng lặng bám đất giữ vườn trầu. Với họ, đây vừa là kế mưu sinh, vừa để giữ lại nghĩa tình thắm đượm mà tiền nhân để lại.

Nhãn Bạc Liêu từ lâu nổi tiếng trái to, ngọt lịm, thơm ngon (Ảnh CTV)

Gìn giữ vườn nhãn cổ 100 năm tuổi

Khu vực Bạc Liêu (nay thuộc tỉnh Cà Mau) từ lâu được đánh giá là nơi có nhiều điểm du lịch khá hấp dẫn. Đáng chú ý, tại vùng ven biển thuộc phường Hiệp Thành có vườn nhãn cổ tuổi đời hơn 100 năm. Chính quyền và các hộ dân nơi đây đang nỗ lực chăm sóc, gìn giữ vườn nhãn góp phần phát triển du lịch sinh thái.

Nghi thức trong Lễ Kỳ Yên tại đình Phú Tự (phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long).

Độc đáo Lễ Kỳ Yên tại đình Phú Tự

Hằng năm, vào trung tuần tháng 3 âm lịch, đình Phú Tự (phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long) lại rộn ràng tổ chức Lễ Kỳ Yên. Trải qua nhiều thế hệ, Lễ Kỳ Yên là dịp cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, quốc thái dân an.

Khu tưởng niệm cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu, một trong những công trình biểu tượng trưng bày và lưu giữ về văn hóa phi vật thể tại Cà Mau.

Văn hóa Cà Mau níu giữ cội nguồn, mở đường du lịch

Cà Mau đâu chỉ có rừng mặn hiên ngang chắn sóng, hay những vuông tôm trù phú vươn mình đón nắng. Vùng cực nam Tổ quốc còn ôm ấp một kho tàng văn hóa đồ sộ, là kết tinh từ mồ hôi và khát vọng của bao thế hệ đi mở cõi. Thế nhưng, guồng quay hối hả của đô thị hóa đang lặng lẽ bào mòn không gian văn hóa ấy.

Du khách trải nghiệm du lịch xanh, thân thiện với môi trường tại tỉnh Vĩnh Long.

Phát huy lợi thế, định hình du lịch xanh, có trách nhiệm

Phát huy lợi thế sinh thái sông nước, văn hóa bản địa và dư địa chuyển đổi số, tỉnh Vĩnh Long đang từng bước định hình hướng đi mới cho ngành du lịch theo mô hình xanh, tuần hoàn và bền vững. Qua đó, góp phần giữ gìn tài nguyên, bảo tồn tri thức bản địa, tạo động lực để du lịch địa phương phát triển.

Anh Danh Nghiệp hướng dẫn các em chơi nhạc ngũ âm tại chùa Sóc Sâu.

Gìn giữ “mạch nguồn” văn hóa truyền thống

Dưới mái chùa Sóc Sâu (xã Gò Quao, tỉnh An Giang) cổ kính, khi những cơn mưa chiều đầu mùa lất phất bay, tiếng nhạc ngũ âm lại vang lên rộn ràng. Ở đây, có một người trẻ đang âm thầm truyền dạy cho các em nhỏ cách yêu và giữ gìn thanh âm của dân tộc Khmer...

Du khách tham quan cánh đồng sen ở xã Đốc Binh Kiều, tỉnh Đồng Tháp.

Du lịch xanh từ kết hợp văn hóa, thiên nhiên bản địa

Tại tỉnh Đồng Tháp, nhiều hoạt động lễ hội, trải nghiệm được tổ chức gắn với không gian sinh thái, làng nghề và nông nghiệp bản địa. Những đường hoa, cánh đồng sen, đồng lúa, những phiên chợ quê đã được địa phương từng bước kết hợp lễ hội với trải nghiệm không gian thiên nhiên.

Một góc đình cổ Thoại Sơn.

Giá trị độc đáo của đình cổ Thoại Sơn

Đình Thoại Sơn tọa lạc bên triền núi Sập thuộc ấp Đông Sơn 1, xã Thoại Sơn, tỉnh An Giang, là biểu tượng thể hiện lòng tôn kính của nhân dân đối với Thoại Ngọc Hầu Nguyễn Văn Thoại. Với quy mô kiến trúc hoành tráng, chạm khắc mỹ thuật tinh xảo, đình Thoại Sơn là niềm tự hào của người dân địa phương.

Chùa Long Quang được xây dựng từ gỗ cây dừa rất độc đáo.

Chùa Dừa bên dòng Hàm Luông

Chùa Long Quang (thường được người dân địa phương gọi là chùa Dừa) tại xã Phước Mỹ Trung (tỉnh Vĩnh Long) nổi bật với kiến trúc độc đáo được tạo dựng gần như hoàn toàn từ gỗ dừa. Công trình là nơi sinh hoạt tôn giáo mang đậm dấu ấn văn hóa của vùng đất xứ Dừa, giúp gắn bó giữa đời sống tâm linh và môi trường tự nhiên.

Du khách tham quan, mua sắm tại chợ phiên Xóm Rẫy.

Chợ phiên Xóm Rẫy đậm chất miền Tây

Giữa cánh đồng Khóm 14, phường Mỹ Ngãi, tỉnh Đồng Tháp (cạnh tuyến đường N2), chợ phiên Xóm Rẫy thu hút đông đảo người dân và du khách với những quầy hàng bán rau củ, bánh dân gian và các sản phẩm OCOP do nông dân địa phương trực tiếp mang đến.

Nghề nuôi vịt chạy đồng nay đây mai đó cho nên mỗi cánh đồng đi qua đều in dấu mưu sinh.

Mưu sinh theo đàn vịt

Khi nhịp sống khắp các làng quê miền Tây chậm lại trong những ngày đầu năm mới, thì ở nhiều cánh đồng xa, vẫn có những mái lều bạt đơn sơ neo mình giữa nắng gió. Ở đó, những người nuôi vịt chạy đồng lặng lẽ đón Tết theo cách rất riêng: Bên đàn vịt hàng nghìn con, giữa mênh mang đồng nước.

Bên các nhánh sông Cửu Long là nơi trú ngụ của loài cá ngát.

Săn cá ngát bên dòng Cửu Long

Trên những nhánh sông Cửu Long chằng chịt, nghề săn cá ngát lặng lẽ tồn tại suốt hàng chục năm qua từng nuôi sống bao gia đình, nhưng nay đang dần mai một trước biến đổi khí hậu và cách đánh bắt tận diệt. Một số người vẫn giữ nghề, bám sông như lưu giữ những ký ức của thuở xa xưa cha ông đã mưu sinh.

Du khách viếng Miếu Bà Chúa Xứ tại Gò Tháp.

Nơi hội tụ di sản lịch sử và tín ngưỡng Nam Bộ

Hằng năm, Lễ giỗ Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều và Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp ở Khu di tích quốc gia đặc biệt Gò Tháp (xã Đốc Binh Kiều, tỉnh Đồng Tháp) luôn thu hút hàng trăm nghìn lượt du khách thập phương. Đây là nơi lưu giữ giá trị văn hóa tín ngưỡng lâu đời và hiện đang được địa phương phát huy mạnh mẽ.

Du khách trải nghiệm trên xe ngựa ở cù lao Thới Sơn.

Vó ngựa vùng quê

Cù lao Thới Sơn, phường Thới Sơn (tỉnh Đồng Tháp) được khai thác du lịch từ năm 1988.

Chủ một cơ sở sản xuất kiểm tra chất lượng sản phẩm.

Nhộn nhịp làng nghề cá khoai khô Cái Đôi Vàm

Những ngày cận Tết Nguyên đán 2026, không khí tại làng nghề cá khoai khô tại miền biển xã Cái Đôi Vàm (tỉnh Cà Mau) đang trở nên hối hả hơn bao giờ hết. Vượt lên những khó khăn về nguồn nguyên liệu, người dân vùng cực nam Tổ quốc vẫn đang chạy đua với thời gian để đưa đặc sản trứ danh này kịp đến tay người tiêu dùng.