Việt Nam cần xây dựng một hệ thống hiến tạng đủ mạnh

Hội nghị diễn ra trong 2 ngày 9-10/1/2026 do Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, Hội Ghép tạng Việt Nam và Hệ thống Bệnh viện đa khoa Tâm Anh đồng tổ chức, thu hút hơn 250 đại biểu là các nhà quản lý, chuyên gia đầu ngành, bác sĩ lâm sàng, điều phối viên hiến tạng trong nước và quốc tế.

Việt Nam chinh phục nhiều đỉnh cao trong lĩnh vực ghép tạng

Sau hơn 3 thập kỷ triển khai, Việt Nam đã thực hiện gần 10.000 ca ghép tạng. Chỉ trong 3 năm (2022-2024), hơn 1.000 ca ghép tạng mỗi năm đã được thực hiện tại 31 bệnh viện, đưa Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về số lượng ghép tạng.

Đến nay, Việt Nam đã thực hiện ghép được 6 loại bộ phận cơ thể người, trong đó chủ yếu là ghép thận với 8.904 ca, tiếp theo là ghép gan 754 ca, 126 ca ghép tim và 13 ca ghép phổi, 3 ca ghép chi trên, 2 ca ghép ruột và hàng trăm ca ghép mô (ghép giác mạc, ghép da, tế bào gốc). Năm 2025, Việt Nam cũng xác lập “kỷ lục” mới: lần đầu tiên ghép cùng lúc tim-phổi.

Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Gia Khánh - Chủ tịch Hội Ghép tạng Việt Nam cho biết, Việt Nam đã làm chủ hầu hết các kỹ thuật phức tạp đang được áp dụng trên thế giới. Riêng ghép gan - một trong những phẫu thuật khó nhất - Việt Nam đã triển khai thành công ghép gan cho trẻ dưới 1 tuổi, người cao tuổi, ghép không cùng nhóm máu, ghép trong suy gan cấp, đến lấy-ghép gan bằng phẫu thuật nội soi và kỹ thuật chia gan.

Tỷ lệ sống còn sau 1 năm với bệnh nhân ghép thận khoảng 90-95%; ghép gan là 80-90%; ghép tim khoảng 85-90%. Phần lớn bệnh nhân sau ghép có hòa hợp miễn dịch tốt, tái hòa nhập cuộc sống bình thường, đi học, đi làm, hạn chế nhập viện tái diễn. Thậm chí người ghép thận mang thai và sinh con mà không còn cần tới máy lọc máu, và rất nhiều bệnh nhân đã duy trì thận ghép trong cơ thể lên tới 25-30 năm mới phải ghép lại.

Việt Nam ghi nhận nhiều tín hiệu đáng mừng trong công tác hiến tạng tại trong những năm gần đây, như gia tăng tỷ lệ tạng hiến từ người chết não từ dưới 5% vào trước năm 2023, tăng lên 12,9% trong năm 2024, và đến năm 2025, gần 20% số tạng ghép cho 1.221 bệnh nhân đã đến từ nguồn hiến chết não.

Chỉ trong vòng 2 năm, tỷ lệ này đã tăng lên rõ rệt, cho thấy những chuyển biến tích cực của hệ thống hiến tạng, nhưng vẫn chưa giúp Việt Nam thoát khỏi nhóm quốc gia có tỷ lệ hiến tạng từ người chết não thấp nhất thế giới.

Nâng cao vai trò ngành hiến tạng

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đồng Văn Hệ - Giám đốc Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người cho biết, mặc dù Việt Nam đứng đầu khu vực Đông Nam Á về số lượng ca ghép tạng, tuy nhiên, hơn 80% số ca ghép vẫn dựa vào nguồn tạng từ người hiến sống. Tạng hiến từ người chết não chỉ chiếm gần 20%, thấp hơn nhiều so với các quốc gia trong khu vực, như Thái Lan (khoảng 60%), hay Trung Quốc (80%).

Thực tế cho thấy nhiều cơ sở ghép tạng có số ca thực hiện còn hạn chế không phải do năng lực chuyên môn, mà chủ yếu xuất phát từ tình trạng thiếu nguồn tạng hiến. Điều này cho thấy sự phát triển của ghép tạng tại Việt Nam vẫn chưa tương xứng với hệ thống hiến tạng.

Do đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đồng Văn Hệ nhấn mạnh, kỹ thuật ghép tạng của Việt Nam đã đạt trình độ cao, nhưng để phát triển bền vững, cần xây dựng một hệ thống hiến tạng đủ mạnh, với sự tham gia của toàn xã hội và tất cả các bệnh viện. Khi nguồn hiến được bảo đảm, chuyên ngành ghép tạng mới có thể cứu sống thêm nhiều người bệnh.

Tiến sĩ, bác sĩ Phạm Gia Anh - Phó Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người chia sẻ một số rào cản trong công tác vận động hiến tạng: Công tác điều phối chưa có mô hình đồng bộ khiến hiệu quả chưa cao. Việc phát hiện sớm người hiến tiềm năng tại khoa Cấp cứu và Hồi sức chưa trở thành hoạt động thường quy, bỏ lỡ cơ hội tiếp cận và vận động hiến tạng.

Bên cạnh đó, quy trình quản lý và duy trì người hiến tiềm năng chưa được chuẩn hóa, kéo dài thời gian xử trí, làm suy giảm chất lượng tạng, giảm số ca hiến thực tế. Chất lượng tư vấn, vận động hiến tạng hạn chế do thiếu nhân lực được đào tạo bài bản, kinh nghiệm và độ chuyên nghiệp chênh lệch giữa các cơ sở.

Hệ thống dữ liệu và hạ tầng công nghệ thông tin cũng chưa được kết nối thống nhất giữa trung tâm điều phối và các bệnh viện, ảnh hưởng tới việc ghi nhận, điều phối và phản hồi kịp thời.

Tại hội nghị, các chuyên gia quốc tế và Việt Nam tập trung trao đổi kinh nghiệm xây dựng hệ thống hiến-ghép tạng hiệu quả, minh bạch và bền vững; chia sẻ các mô hình thành công trong phát triển nguồn tạng từ người hiến chết não; cũng như thảo luận các yếu tố then chốt về pháp lý, đạo đức y học và điều phối tạng. Những nội dung này được xem là nền tảng để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện khung chính sách và tổ chức hệ thống hiến-ghép tạng phù hợp với thực tiễn trong nước.

Một trong những giải pháp được các chuyên gia thảo luận trong hội nghị là cần chuẩn hóa, nâng cao vai trò của nhân viên vận động ghép tạng như một nghề với khung năng lực, mô tả vị trí việc làm, có lộ trình phát triển và cơ chế bảo vệ phù hợp.

Mở rộng mạng lưới bệnh viện tham gia hiến-ghép tạng

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đồng Văn Hệ, hiện cả nước chỉ có 31 cơ sở đủ điều kiện thực hiện ghép tạng, tập trung chủ yếu ở các bệnh viện tuyến Trung ương và một số bệnh viện lớn thuộc khối công lập. Con số này chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng tăng của người bệnh suy tạng giai đoạn cuối. Thực trạng thiếu hụt cơ sở ghép tạng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc mở rộng mạng lưới bệnh viện tham gia hiến-ghép tạng, đồng thời tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa công tác điều phối, khung pháp lý, chuyên môn và đạo đức y học.

Trong bối cảnh đó, việc Hệ thống Bệnh viện đa khoa Tâm Anh công bố kế hoạch triển khai hiến, ghép thận tại hội nghị quốc tế lần này, kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực phát triển cho mạng lưới hiến, ghép tạng quốc gia, góp phần rút ngắn thời gian chờ ghép và cứu sống nhiều người bệnh suy thận giai đoạn cuối.

Thầy thuốc ưu tú, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Quang Bính, Giám đốc chuyên môn, Hệ thống Bệnh viện đa khoa Tâm Anh Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, Tâm Anh vừa qua đã được Bộ Y tế thẩm định và sẽ được cấp phép để có thể thực hiện các kỹ thuật ghép tạng trong thời gian sắp tới.

Khác với mô hình ghép tạng chỉ tập trung vào phẫu thuật, mô hình mà Tâm Anh hướng tới là một hệ sinh thái điều trị khép kín, bao gồm chuẩn bị thể trạng trước ghép, phẫu thuật, hồi sức-chăm sóc hậu phẫu và theo dõi lâu dài sau ghép. Hệ thống này cũng công bố lộ trình triển khai ghép tạng, dự kiến thực hiện các ca ghép đầu tiên trong năm 2026, đánh dấu bước chuyển quan trọng từ chuẩn bị năng lực sang thực hành lâm sàng.

Theo Thầy thuốc Ưu tú, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Triệu Triều Dương, Giám đốc khối Ngoại, Hệ thống Bệnh viện đa khoa Tâm Anh Hà Nội cho biết, theo lộ trình, đơn vị này sẽ triển khai ca ghép tạng đầu tiên vào quý 1/2026, bảo đảm tuân thủ đầy đủ các quy định của Bộ Y tế và pháp luật Việt Nam, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Điều phối quốc gia trong toàn bộ quá trình hiến-ghép, mục tiêu cao nhất là đảm bảo an toàn người bệnh, hiệu quả điều trị và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật Việt Nam.