Chuyển đổi mô hình chăm sóc sức khỏe người dân

Các bệnh không lây nhiễm (tim mạch, ung thư, đái tháo đường, viêm phổi tắc nghẽn…) đang trở thành gánh nặng cả về y tế cũng như kinh tế-xã hội tại Việt Nam.

Thực tế đặt ra yêu cầu cấp thiết chuyển đổi mô hình chăm sóc sức khỏe, từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào điều trị sang chăm sóc toàn diện; lấy dự phòng, phát hiện sớm để quản lý người bệnh tại cộng đồng.

Tuyến dưới xây dựng niềm tin

Kể từ khi được Trạm Y tế xã Quang Minh (Hà Nội) lập hồ sơ quản lý sức khỏe, bà Lê Thị Chuyên yên tâm hơn. Bà Chuyên chia sẻ, từ ngày được quản lý, theo dõi tại trạm y tế, bên cạnh việc được khám sức khỏe, đo huyết áp định kỳ hằng tháng, cấp thuốc, mỗi lần lên khám còn được các y, bác sĩ dành nhiều thời gian hơn để trao đổi về tình trạng sức khỏe, cung cấp thêm thông tin về bệnh không lây nhiễm, hướng dẫn cặn kẽ cách ăn uống, sinh hoạt đúng khoa học và uống thuốc đúng chỉ định, sức khỏe ngày càng được cải thiện.

Bác sĩ Nguyễn Mạnh Châm, Phòng khám đa khoa Đại Thịnh (Trạm Y tế xã Quang Minh) cho biết: Đơn vị đang quản lý 573 bệnh nhân tăng huyết áp, 413 bệnh nhân tiểu đường, 283 trường hợp rối loạn mỡ máu...

Bên cạnh kiểm tra sức khỏe, cấp phát thuốc theo quy định, người bệnh còn được các y, bác sĩ tư vấn, hướng dẫn về chế độ dinh dưỡng, luyện tập thể dục thể thao nhằm giảm các yếu tố nguy cơ để bệnh không chuyển biến nặng. Hằng tháng, Trạm Y tế xã Quang Minh đều tổ chức khám sàng lọc cho các trường hợp trong diện nghi ngờ, khi người dân được xác định mắc bệnh, sẽ được trạm y tế lập hồ sơ theo dõi và tổ chức khám định kỳ theo quy định.

Tiến sĩ, bác sĩ Bùi Thị Minh Thái, Trưởng Khoa Phòng, chống bệnh không lây nhiễm (Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hà Nội) cho biết: Kết quả điều tra thực trạng bệnh không lây nhiễm tại Hà Nội cho thấy, năm 2016 tỷ lệ đái tháo đường là 6,7% (cao hơn so với quốc gia là 4,1%) và đã tăng lên 10,2% vào năm 2021 (quốc gia là 7,3%); tỷ lệ tăng huyết áp là 18,9% (năm 2016) tăng lên 30,8% (năm 2021).

Đáng lo ngại, hiện nay, tình trạng thừa cân béo phì hiện đang có xu hướng tăng mạnh ở thanh niên và trẻ em do ăn uống thừa năng lượng, ít vận động, với 20% số người trưởng thành thừa cân hoặc béo phì, trong đó nhóm tuổi từ 25 đến 45 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất.

Kết quả điều tra thực trạng bệnh không lây nhiễm tại Hà Nội cho thấy, năm 2016 tỷ lệ đái tháo đường là 6,7% (cao hơn so với quốc gia là 4,1%) và đã tăng lên 10,2% vào năm 2021 (quốc gia là 7,3%); tỷ lệ tăng huyết áp là 18,9% (năm 2016) tăng lên 30,8% (năm 2021.

Tiến sĩ, bác sĩ Bùi Thị Minh Thái, Trưởng Khoa Phòng, chống bệnh không lây nhiễm (Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hà Nội)

Trước thực trạng nêu trên, Sở Y tế Hà Nội đã tập trung tuyên truyền về phòng, chống yếu tố nguy cơ, hướng dẫn các nội dung để người dân biết cách theo dõi sức khỏe phát hiện bệnh không lây nhiễm; tổ chức đào tạo, tập huấn để củng cố, nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ y, bác sĩ tuyến cơ sở. Hằng năm, các đơn vị tuyến cơ sở triển khai các đợt khám sàng lọc phát hiện người mắc bệnh không lây nhiễm để kịp quản lý, điều trị và tư vấn tại trạm y tế và trong cộng đồng. Số liệu thống kê của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hà Nội cho thấy: Tỷ lệ người dân đến đo huyết áp, kiểm tra đường huyết định kỳ tăng khoảng 25% so với giai đoạn 2020- 2021; thói quen sinh hoạt lành mạnh đang dần trở thành xu hướng tích cực trong đời sống thường ngày của người dân.

Theo Bộ Y tế, việc quản lý bệnh không lây nhiễm tại tuyến y tế cơ sở đang được ngành y tế các địa phương trên cả nước triển khai đồng bộ, giúp người bệnh được theo dõi, cấp thuốc, điều trị ngay tại nơi cư trú, giảm tải cho bệnh viện tuyến trên và bảo đảm điều trị liên tục. Đặc biệt, nhờ quản lý sức khỏe cá nhân qua hồ sơ điện tử, liên thông dữ liệu giữa các tuyến, hoạt động khám sức khỏe định kỳ do ngành y tế các địa phương thực hiện thời gian gần đây là cơ hội để người dân được tư vấn về lối sống lành mạnh, chế độ dinh dưỡng hợp lý…

Lấy dự phòng, phát hiện sớm làm chủ đạo

Bệnh không lây nhiễm là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn cầu, là một trong những thách thức và gánh nặng bệnh tật chủ yếu của các nước trên thế giới trong thế kỷ 21. Tại Việt Nam, những năm gần đây, các bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 79% tổng số ca tử vong hằng năm. Các bệnh không lây nhiễm có bốn nhóm chính, gồm: các bệnh về tim mạch; ung thư; bệnh hô hấp mạn tính; đái tháo đường. Đáng chú ý, nhiều người mắc bệnh mà không biết, do vậy hiện vẫn có khoảng 70% số người mắc bệnh tăng huyết áp hoặc đái tháo đường không được điều trị.

Tiến sĩ Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho rằng, nguyên nhân dẫn đến tình trạng nêu trên là do tỷ lệ phát hiện các bệnh mạn tính ở nước ta còn thấp, việc quản lý bệnh tại cộng đồng chưa bao phủ khắp, nhất là tại khu vực vùng sâu, vùng xa.

Trong khi đó, các yếu tố nguy cơ hành vi như hút thuốc lá, sử dụng rượu bia, chế độ ăn uống không hợp lý, thiếu vận động thể lực vẫn còn phổ biến và chưa kiểm soát hiệu quả. Nguồn kinh phí dành cho công tác phòng, chống bệnh không lây nhiễm còn hạn chế; nguồn nhân lực y tế chưa đủ, thiếu trang thiết bị y tế và hệ thống giám sát, cung cấp dịch vụ chưa đáp ứng được nhu cầu người dân; nhận thức của người dân về bệnh không lây nhiễm còn hạn chế. Tình trạng này gây khó khăn trong việc phát hiện sớm, quản lý, điều trị và sự phối hợp liên ngành, dẫn đến gánh nặng về bệnh tật và kinh tế gia tăng.

Để chủ động kiểm soát bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng hiệu quả, Bộ Y tế cần sớm hoàn thiện các hướng dẫn chuyên môn về dự phòng, sàng lọc, phát hiện sớm, chẩn đoán, điều trị, quản lý bệnh không lây nhiễm; ngành y tế các địa phương tăng cường giám sát phát hiện sớm, quản lý bệnh cho các cơ sở y tế trên địa bàn theo hướng đổi mới hoạt động cung ứng dịch vụ, trong đó hướng đến cung ứng dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu có chất lượng; bảo đảm cơ sở vật chất, trang thiết bị cho công tác sàng lọc, phát hiện, điều trị và quản lý bệnh không lây nhiễm tại tuyến cơ sở.

Chính quyền các cấp, cần quan tâm, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, thuốc thiết yếu, vật tư tiêu hao, giúp ngành y tế có thêm nguồn lực trong quản lý, điều trị người bệnh ngay tại tuyến cơ sở; thực hiện lồng ghép các tiêu chí phòng, chống bệnh không lây nhiễm vào các mục tiêu, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội của địa phương và huy động nguồn lực, sự chung tay của toàn xã hội. Qua đó, giúp giảm tải cho hệ thống điều trị tuyến trên, cải thiện sức khỏe cộng đồng và nâng cao ý thức phòng bệnh cho người dân ngay tại cộng đồng.