Vì sao xét nghiệm ADN thân nhân liệt sĩ ưu tiên con của chị, em gái ruột?

Con ruột có quan hệ huyết thống gần nhất với liệt sĩ, nhưng trong một số trường hợp lại không phải mẫu ADN phù hợp để đối chiếu. Điều này liên quan cơ chế di truyền theo dòng mẹ của ADN ty thể - loại ADN thường được sử dụng khi hài cốt đã phân hủy nặng.

Lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ. (Ảnh: GeneStory)
Lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ. (Ảnh: GeneStory)

Theo Thạc sĩ Nguyễn Thị Nga, Giám đốc Trung tâm Phân tích ADN và Công nghệ di truyền (CGAT), trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, việc lựa chọn thân nhân để lấy mẫu đối chiếu không đơn thuần dựa vào mức độ gần gũi về huyết thống. Quan trọng là phải xác định loại ADN còn có thể phân tích từ hài cốt và lựa chọn người thân mang dấu ấn di truyền phù hợp để đối chiếu.

Các chuyên gia có thể sử dụng ADN nhân (autosomal DNA), ADN ty thể (mtDNA) hoặc ADN nhiễm sắc thể Y (Y-STR). Phương pháp được lựa chọn phụ thuộc vào chất lượng mẫu hài cốt, mức độ phân hủy ADN và đặc điểm phả hệ của từng gia đình.

Vì sao con của chị, em gái ruột có thể được chọn?

Trong cơ thể người, ADN nhân và ADN ty thể là hai loại ADN thường được sử dụng trong nhận dạng.

ADN nhân nằm trong nhân tế bào, chứa phần lớn thông tin di truyền và được nhận từ cả cha lẫn mẹ. Trong khi đó, ADN ty thể nằm trong các bào quan ty thể của tế bào và có cơ chế di truyền đặc biệt: hầu như toàn bộ ADN ty thể được nhận từ mẹ.

Cả con trai và con gái đều nhận ADN ty thể từ mẹ, nhưng chỉ người con gái tiếp tục truyền ADN ty thể của mình cho thế hệ sau. Nhờ đó, ADN ty thể tạo thành một chuỗi di truyền theo dòng mẹ.

Có thể hình dung đơn giản: một người mẹ truyền ADN ty thể cho cả con trai và con gái; người con gái tiếp tục truyền ADN ty thể đó cho các con. Những người thuộc cùng một dòng mẹ, dù cách nhau nhiều thế hệ, về cơ bản có thể mang cùng một dòng ADN ty thể.

Đặc điểm này có ý nghĩa đặc biệt trong giám định hài cốt lịch sử. Sau hàng chục năm nằm dưới lòng đất, ADN trong hài cốt có thể bị phân hủy nghiêm trọng, khiến việc thu nhận ADN nhân gặp nhiều khó khăn.

anh-man-hinh-2026-08-08-luc-161732-1786180739244107701414.png
Thạc sĩ Nguyễn Thị Nga, Giám đốc Trung tâm Phân tích ADN và Công nghệ di truyền. (Ảnh: NVCC)

Trong khi đó, mỗi tế bào chứa nhiều bản sao ADN ty thể hơn rất nhiều so với ADN nhân. Vì vậy, ở những mẫu sinh phẩm bị phân hủy, khả năng thu nhận ADN ty thể thường cao hơn. Đây là một trong những lý do loại ADN này được sử dụng trong nhận dạng hài cốt lâu năm.

Chính cơ chế di truyền theo dòng mẹ của ADN ty thể nên con ruột của một liệt sĩ nam chưa chắc là người mang dòng ADN ty thể phù hợp để đối chiếu với hài cốt của cha mình.

Con ruột của liệt sĩ nam nhận ADN nhân từ cả cha và mẹ, nhưng ADN ty thể lại được nhận từ người mẹ. Người cha không truyền ADN ty thể cho con.

Vì vậy, nếu hài cốt liệt sĩ đã phân hủy quá nặng và phương pháp đối sánh được lựa chọn là ADN ty thể, mẫu của người con ruột có thể không giải quyết được bài toán nhận dạng theo dòng ADN này.

Khi đó, các chuyên gia cần tìm người thân thuộc cùng dòng mẹ với liệt sĩ. Chẳng hạn, liệt sĩ nam có chị gái hoặc em gái ruột. Hai người cùng mẹ sinh ra nên người chị hoặc em gái này mang ADN ty thể cùng dòng với liệt sĩ. Khi người chị hoặc em gái sinh con, họ tiếp tục truyền ADN ty thể cho các con.

Do đó, con của chị gái hoặc em gái ruột có thể mang cùng dòng ADN ty thể với liệt sĩ và trở thành nguồn mẫu đối chứng có giá trị trong xác định danh tính hài cốt bằng ADN ty thể.

Đây là lý do trong một số trường hợp, gia đình được hướng dẫn lấy mẫu của con chị hoặc em gái ruột của liệt sĩ thay vì lấy mẫu người con ruột.

Không phải trường hợp nào cũng lấy mẫu theo dòng mẹ

Thạc sĩ Nguyễn Thị Nga nhấn mạnh, nguyên tắc trên không có nghĩa xác định danh tính liệt sĩ lúc nào cũng phải lấy mẫu của người bên họ mẹ.

“Với những hài cốt mới được chôn cất thì ADN nhân có thể chưa phân hủy, vì vậy có thể lấy mẫu ADN nhân trong những trường hợp này. Việc lựa chọn thân nhân lấy mẫu phải dựa trên sơ đồ phả hệ cụ thể của từng gia đình, loại ADN được sử dụng và tình trạng của mẫu hài cốt”, Thạc sĩ Nga chia sẻ.

Nếu mẫu hài cốt còn đủ chất lượng để phân tích ADN nhân, các chuyên gia có thể lựa chọn những thân nhân có quan hệ huyết thống phù hợp để đối chiếu. Trong một số trường hợp khác, ADN nhiễm sắc thể Y (Y-STR) cũng có thể được sử dụng để truy tìm quan hệ theo dòng nam.

Các phòng xét nghiệm cũng có thể kết hợp ADN nhân, ADN ty thể và ADN nhiễm sắc thể Y để tăng khả năng nhận dạng và độ tin cậy của kết quả.

Có thể bạn quan tâm

Nhiều đồng bào dân tộc thiểu số Raglai đến khám bệnh, theo dõi sức khỏe tại điểm Trạm Y tế Phước Kháng thuộc Trạm Y tế xã Thuận Bắc, tỉnh Khánh Hòa. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Khánh Hòa nâng chất lượng chăm sóc sức khỏe cho đồng bào dân tộc thiểu số

Từ những điểm trạm giữa vùng khó, cán bộ y tế đang từng ngày đưa dịch vụ chăm sóc sức khỏe đến gần hơn với đồng bào dân tộc thiểu số. Nhưng để tuyến y tế cơ sở thật sự trở thành “lá chắn” đầu tiên bảo vệ sức khỏe cộng đồng, không chỉ có sự tận tâm của người thầy thuốc, mà cần một nền tảng đủ mạnh về nhân lực, cơ sở vật chất.

Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Lạt chính thức đưa vào hoạt động đơn nguyên thận nhân tạo. (Ảnh: MAI VĂN BẢO)

Lâm Đồng: Khai trương đơn nguyên thận nhân tạo tại Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Lạt

Sáng 11/8, tại phường Xuân Hương-Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Lạt - thành viên Tập đoàn Y khoa Hoàn Mỹ, chính thức khai trương và đưa vào hoạt động đơn nguyên thận nhân tạo, góp phần đáp ứng nhu cầu điều trị suy thận mạn, đồng thời mang đến cho người dân thêm lựa chọn điều trị thuận tiện tại địa phương.

Kính áp tròng ngày nay không đơn thuần là một sản phẩm mang tính thẩm mỹ mà đã trở thành một trong những giải pháp hỗ trợ điều chỉnh thị lực được nhiều người lựa chọn. (Ảnh: Anh Thư)

Bảo vệ thị lực cho thế hệ trẻ: Yêu cầu cấp thiết trong thời đại số

Không phải đến khi nhìn mờ, nhức mắt hay độ cận tăng mới cần quan tâm đến thị lực. Trong một xã hội mà đôi mắt phải làm việc nhiều hơn cùng màn hình, công việc và nhịp sống hiện đại, chăm sóc thị lực đang dần chuyển từ tâm thế “có vấn đề mới xử lý” sang chủ động phòng ngừa, theo dõi và lựa chọn giải pháp phù hợp.

Quang cảnh Hội nghị khoa học toàn quốc về Công nghệ Sinh học 2026. (Ảnh: Ban Tổ chức cung cấp)

Tiếp tục nghiên cứu tối ưu nuôi cấy tế bào gốc trung mô thúc đẩy các liệu pháp y học tái tạo

Tại hội nghị khoa học toàn quốc về Công nghệ Sinh học 2026 vừa diễn ra tại thành phố Đà Nẵng, Viện Nghiên cứu Ứng dụng Công nghệ Tế bào Mescells có báo cáo chuyên sâu về “Phân tích một số thông số quy trình trọng yếu trong nuôi cấy tế bào gốc trung mô bằng mô hình động học tăng trưởng”.

Trung tâm Y tế khu vực Đoan Hùng nơi diễn ra sự cố y khoa khiến một bệnh nhi tử vong.

Sở Y tế Phú Thọ thông tin về sự cố y khoa khiến một bệnh nhi tử vong

Liên quan trường hợp bệnh nhi tử vong sau phẫu thuật viêm ruột thừa tại Trung tâm Y tế khu vực Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ, Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Phú Thọ Nguyễn Giang Long thông tin, ngay sau khi sự cố xảy ra, Sở Y tế đã thành lập đoàn kiểm tra để đánh giá toàn diện quá trình tiếp nhận, thăm khám, phẫu thuật tại Trung tâm.

Lãnh đạo Bộ Y tế chúc mừng Cục quản lý Dược nhân kỷ niệm 30 năm thành lập.

Quy mô thị trường dược phẩm Việt Nam đạt 7 tỷ USD

Qua 30 năm xây dựng và phát triển, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) đã khẳng định vai trò là cơ quan tham mưu quan trọng trong quản lý nhà nước về thuốc, nguyên liệu làm thuốc và mỹ phẩm; tích cực tham gia xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách và pháp luật; góp phần bảo đảm cung ứng thuốc có chất lượng, an toàn, hiệu quả...

Quang cảnh buổi phát động thực hiện chiến dịch 90 ngày đêm.

Vĩnh Long phát động chiến dịch 90 ngày đêm khám sức khỏe toàn dân

Chiều 7/8, Sở Y tế tỉnh Vĩnh Long tổ chức Lễ phát động Chiến dịch 90 ngày đêm cao điểm tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho toàn thể nhân dân trên địa bàn. Đây là bước đi mang tính đột phá nhằm chủ động bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế.

Hoạt động kiểm tra, đánh giá chất lượng thuốc tại Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương. (Ảnh: Mai Hoàng)

Triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý chất lượng thuốc

Quản lý dược không chỉ nằm trong văn bản, hồ sơ hay giấy phép, mà là chuỗi trách nhiệm, từ nhà máy đến bệnh viện; từ dữ liệu quản lý đến từng nhà thuốc, từng người bệnh... Ngành y tế từng bước tiêu chuẩn hóa, quy chuẩn hóa và hội nhập quốc tế nhằm giúp cho người dân tiếp cận thuốc an toàn, chất lượng, hiệu quả và giá hợp lý.

Sản phẩm Slimaura Care x3 được rao bán trên mạng. (Ảnh chụp màn hình)

Khẩn trương kiểm tra, xác minh hoạt động kinh doanh sản phẩm giảm cân Slimaura Care x3

Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đề nghị Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm thành phố Hà Nội khẩn trương kiểm tra, xác minh hoạt động sản xuất, kinh doanh, quảng cáo sản phẩm Slimaura Care x3 của Công ty TNHH Thương mại và dịch vụ Slimaura Care Việt Nam, đồng thời tiến hành lấy mẫu kiểm nghiệm để xử lý theo quy định.

Đại tá, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đình Ngân, Phó Chủ tịch Hội Nhãn khoa Việt Nam, Phó Giám đốc Bệnh viện Quân y 103 trao đổi tại tọa đàm do Báo Nhân Dân tổ chức. (Ảnh: BẢO LONG)

Kiểm soát cận thị từ sớm để hạn chế độ cận tăng lên theo thời gian

Cận thị đang có xu hướng xuất hiện sớm hơn và gia tăng nhanh hơn so với trước đây, khiến tỷ lệ cận thị ở lứa tuổi trưởng thành ở nước ta cao hơn đáng kể. Theo chuyên gia nhãn khoa, phát hiện sớm, theo dõi định kỳ và áp dụng các biện pháp kiểm soát phù hợp là giải pháp quan trọng để hạn chế độ cận tăng theo thời gian.

Quang cảnh tọa đàm. (Ảnh: BẢO LONG)

Giải pháp nâng cao thị lực thời hiện đại

Tật khúc xạ ở Việt Nam gia tăng nhanh và có xu hướng trẻ hóa rõ rệt. Từ chỗ được nhìn nhận chủ yếu như vấn đề của lứa tuổi học đường, cận thị và các tật khúc xạ khác đang mở rộng nhanh sang nhóm học sinh cuối cấp, sinh viên và người lao động trẻ tại khu vực đô thị.