Đến ngày 24/7/2026, hơn 13.800 phần mộ đã được lấy mẫu; trong đó hơn 11.100 phần mộ đủ điều kiện phục vụ giám định ADN, đạt khoảng 75% kế hoạch. 12 địa phương đã lấy mẫu xong tại các nghĩa trang trên địa bàn.
Giữa cái nắng bỏng rát của miền Đông Nam Bộ, cùng những cơn mưa đầu mùa bất chợt trút xuống, lực lượng làm nhiệm vụ vẫn cẩn trọng đào từng lớp đất, nâng niu từng mẩu xương còn sót lại của các liệt sĩ. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đông Thành Nguyễn Đức Uyên chia sẻ: “Chúng tôi luôn xác định đây là mệnh lệnh từ trái tim. Mỗi mẫu hài cốt đều được lấy và bàn giao đúng quy trình, chính xác, trang nghiêm, bởi phía sau đó là hy vọng của thân nhân liệt sĩ”.
Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Dương Minh Châu, nơi an nghỉ của hơn 2.400 liệt sĩ, gần 400 phần mộ chưa xác định được danh tính. Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Bùi Thanh Điền cho biết: Điều kiện thời tiết khắc nghiệt là trở ngại không nhỏ. Có những ngày nhiệt độ lên tới gần 39 độ C, vài giờ sau lại xuất hiện mưa lớn, ảnh hưởng đến tiến độ và sức khỏe lực lượng làm nhiệm vụ. Dẫu vậy, không ai cho phép mình chậm lại. Bởi hơn ai hết, lực lượng làm nhiệm vụ hiểu rằng, mỗi ngày trôi qua là thêm một ngày những người mẹ già tiếp tục ngóng tin con, những người thân tiếp tục chờ một câu trả lời đã kéo dài hàng chục năm. Đi đôi với việc lấy mẫu ADN tại các nghĩa trang, tỉnh Tây Ninh cũng đã căn bản hoàn thành việc thu nhận mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ. Hơn 5.500 mẫu đã được thu nhận, đạt hơn 95% nhu cầu đăng ký. Theo kế hoạch, cuối tháng 7/2026, 8.000 mẫu hài cốt liệt sĩ sẽ được bàn giao cho Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam để giám định ADN.
Giữa hàng nghìn phần mộ đang được lấy mẫu, có một phát hiện khiến nhiều người lặng đi. Trong quá trình khai quật tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Hòa, lực lượng làm nhiệm vụ phát hiện một tấm ảnh gia đình đã nhòe mờ trong phần mộ của một liệt sĩ hy sinh năm 1968, thuộc Trung đoàn 2, Sư đoàn 9. Dù nhiều chi tiết không còn nguyên vẹn, bức ảnh vẫn lưu giữ những gương mặt thân quen của một gia đình. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh đang phục dựng hình ảnh bằng công nghệ với hy vọng tìm thêm manh mối về thân nhân của người đã khuất. Có thể, sau gần sáu thập kỷ, tấm ảnh ấy vẫn chưa thể nói hết câu chuyện của mình. Nhưng biết đâu, chính từ những khuôn mặt mờ nhòe ấy, một gia đình nào đó sẽ nhận ra người thân; một người lính sẽ tìm lại được tên mình sau hơn nửa thế kỷ nằm lại chiến trường.
Đối với những cựu chiến binh từng đi qua chiến tranh, việc tìm lại hài cốt của đồng đội là điều mong mỏi suốt cả cuộc đời. Ông Nguyễn Văn Cậy, cựu chiến binh xã Đông Thành, từng trực tiếp chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ và làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia. Ông vẫn nhớ như in hình ảnh nhiều đồng đội ngã xuống nơi chiến trường, không còn giấy tờ, không còn dấu tích để xác định danh tính. Sau ngày đất nước hòa bình, ông tiếp tục tham gia quy tập hài cốt liệt sĩ từ vùng biên giới đưa về nghĩa trang. Dù không biết tên tuổi, quê quán của các anh, ông và đồng đội vẫn chăm sóc từng phần mộ bằng tất cả sự thành kính: “Mỗi lần đứng trước những tấm bia chỉ ghi “Liệt sĩ chưa xác định thông tin”, tôi lại thấy như đồng đội mình vẫn còn đang chờ được gọi đúng tên”. Trong nhiều năm, bằng ký ức của người lính, ông đã giúp không ít gia đình tìm lại được người thân. Nhưng ông hiểu vẫn còn rất nhiều đồng đội chưa thể trở về với tên tuổi thật của mình.
Trong các giai đoạn làm nhiệm vụ trên đất bạn Campuchia, các đội K71, K73 của tỉnh Tây Ninh đã tìm kiếm, quy tập và hồi hương hơn 9.100 hài cốt liệt sĩ, trong đó hàng trăm hài cốt đã xác định được danh tính. Chỉ trong vài tháng đầu năm 2026, thêm 332 hài cốt được đưa về đất mẹ.
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nghĩa tình với những người đã ngã xuống thì không bao giờ khép lại. Mỗi kết quả giám định ADN thành công, không chỉ nối lại một dòng họ, một gia đình, mà còn góp phần hoàn thiện ký ức lịch sử của dân tộc. Khi khoa học đồng hành cùng đạo lý, khi trách nhiệm của cả hệ thống chính trị gặp gỡ khát vọng đoàn tụ của hàng triệu gia đình, hành trình “trả lại tên cho anh” sẽ ngày càng đến gần đích.
