Giải pháp nâng cao thị lực thời hiện đại

Sáng 6/8, tại Trụ sở Báo Nhân Dân, Báo Nhân Dân tổ chức Tọa đàm "Giải pháp nâng cao thị lực thời hiện đại" với sự tham dự của đại diện Cơ quan quản lý nhà nước về y tế; các chuyên gia, thầy thuốc đầu ngành đến từ các bệnh viện, cơ sở chuyên khoa mắt, cơ sở đào tạo y khoa và đại diện doanh nghiệp trong lĩnh vực chăm sóc thị lực…

Tọa đàm là diễn đàn để các chuyên gia cùng phân tích thực trạng, cập nhật các giải pháp chăm sóc thị lực hiện đại, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về việc bảo vệ đôi mắt trong môi trường sống và làm việc số.

Tật khúc xạ đang có xu hướng trẻ hóa, gia tăng nhanh ở khu vực đô thị

Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Tạ Quang Dũng, Trưởng ban Văn hóa-Xã hội, Báo Nhân Dân nhấn mạnh, Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân đã xác định quan điểm xuyên suốt: “Lấy phòng bệnh làm ưu tiên hàng đầu”, chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chăm sóc, nâng cao sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời. Trong tổng thể đó, thị lực - “cửa sổ” đưa con người đến với tri thức và thế giới, chính là một cấu phần không thể tách rời của sức khỏe và năng lực làm việc của mỗi người, trước hết là của thế hệ trẻ.

Thế nhưng, những con số mà ngành nhãn khoa công bố đang đặt ra yêu cầu hành động rất khẩn trương. Theo số liệu khảo sát của Bệnh viện Mắt Trung ương, tỷ lệ tật khúc xạ ở trẻ em tại Hà Nội đã ở mức 51%, tại Thành phố Hồ Chí Minh lên tới 75,6%; cả nước ước tính có từ 3 đến 5 triệu trẻ em trong độ tuổi 5 đến 15 mắc tật khúc xạ.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo, nếu không có giải pháp can thiệp hiệu quả, đến năm 2050, Việt Nam sẽ có khoảng 90% trẻ em có nguy cơ mắc cận thị. Điều đáng lưu ý là tật khúc xạ đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt và gia tăng nhanh ở khu vực đô thị, gắn liền với thời lượng sử dụng thiết bị điện tử ngày càng lớn trong học tập, làm việc và giải trí của học sinh, sinh viên và đội ngũ nhân lực trẻ.

“Trước thực trạng đó, Đảng và Nhà nước ta đã có những định hướng rất cụ thể. Chương trình Sức khỏe Việt Nam đặt chỉ tiêu nâng tỷ lệ học sinh được tầm soát phát hiện giảm thị lực, được kê đơn kính và hướng dẫn rèn luyện thị lực. Nghị định số 98/2021/NĐ-CP của Chính phủ xác lập khung pháp lý quản lý chặt chẽ trang thiết bị y tế, trong đó có các sản phẩm điều chỉnh khúc xạ, đòi hỏi mọi giải pháp chăm sóc thị lực đưa đến người dân phải bảo đảm tiêu chuẩn an toàn, được cấp phép lưu hành và có nguồn gốc rõ ràng. Vấn đề đặt ra hiện nay là làm sao để những chủ trương, quy định ấy đi vào cuộc sống, để mỗi người trẻ, mỗi gia đình có đủ thông tin khoa học, chuẩn xác khi lựa chọn giải pháp bảo vệ đôi mắt của mình”, ông Tạ Quang Dũng cho biết.

Cận thị gia tăng liên quan lối sống và điều kiện học tập

Trình bày tham luận “Thực trạng và giải pháp kiểm soát tật khúc xạ ở trẻ em và học sinh”, Tiến sĩ, Bác sĩ, Thầy thuốc ưu tú Bùi Hữu Toàn, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, trong những năm gần đây, tỷ lệ học sinh, sinh viên mắc các tật khúc xạ như cận thị, loạn thị và viễn thị có xu hướng gia tăng. Đặc biệt, cận thị học đường đang trở thành một vấn đề sức khỏe đáng báo động.

Lý giải nguyên nhân cận thị gia tăng nhanh chóng, ông Bùi Hữu Toàn cho rằng, sự gia tăng này có liên quan chặt chẽ đến lối sống và điều kiện học tập. Cụ thể, học sinh, sinh viên sử dụng điện thoại thông minh, máy tính bảng và các thiết bị điện tử trong thời gian dài để học tập và giải trí; Sử dụng máy tính ở khoảng cách gần; Thiếu các hoạt động ngoài trời, ít tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên; Chưa có thói quen bảo vệ mắt đúng cách như ngồi học sai tư thế, học trong điều kiện thiếu ánh sáng hoặc không cho mắt nghỉ ngơi hợp lý.

Bên cạnh đó, nhận thức của học sinh, phụ huynh và giáo viên về phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý tật khúc xạ còn chưa đầy đủ. Nhiều học sinh chưa được khám mắt định kỳ, sử dụng kính không đúng số hoặc chưa hình thành các thói quen bảo vệ mắt như hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử, nghỉ ngơi mắt hợp lý và tăng hoạt động ngoài trời. Điều này làm chậm quá trình phát hiện, can thiệp và kiểm soát suy giảm thị lực.

“Suy giảm thị lực không chỉ là việc phải đeo kính mà còn ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu kiến thức, gây mỏi mắt, đau đầu, giảm khả năng tập trung, hạn chế tham gia các hoạt động thể thao. Cận thị nặng nếu không được chỉnh kính hoặc quản lý tốt có thể dẫn đến các bệnh lý nguy hiểm gây suy giảm thị lực không thể phục hồi như glôcôm, bong võng mạc, hoặc bệnh hoàng điểm”, ông Bùi Hữu Toàn nhấn mạnh.

Để giải quyết vấn đề tật khúc xạ của trẻ em, học sinh, theo ông Toàn cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và bản thân học sinh, sinh viên và sự vào cuộc của các cấp chính quyền, ngành y tế, giáo dục.

Cụ thể, về phía chính quyền và ngành y tế, giáo dục cần hoàn thiện chính sách; Nâng cao năng lực người làm công tác y tế trường học; Triển khai khám, phát hiện, tư vấn điều trị và chuyển tuyến khám chuyên khoa bệnh, tật về mắt; Ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số; Cải thiện điều kiện và vệ sinh học đường; Truyền thông giáo dục và thay đổi hành vi; Hỗ trợ các đối tượng ưu tiên; Tăng cường phối hợp liên ngành và huy động nguồn lực xã hội.

Đối với trẻ em, học sinh và gia đình, trước hết cần nâng cao nhận thức về chăm sóc mắt; Mỗi học sinh cần xây dựng thói quen học tập khoa học. Học sinh cần ngồi học đúng tư thế, giữ khoảng cách từ mắt đến sách khoảng 30–35cm, bảo đảm ánh sáng đầy đủ và nghỉ ngơi hợp lý. Có thể áp dụng quy tắc 20-20-20: cứ sau khoảng 20 phút nhìn màn hình thiết bị điện tử, trẻ nghỉ ít nhất 20 giây và tập trung mắt vào một vật cách xa khoảng 6m để giúp mắt thư giãn; Hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử. tăng cường hoạt động ngoài trời và rèn luyện thể chất; Xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý; Tham gia kiểm tra/khám mắt định kỳ để phát hiện sớm các bất thường và có biện pháp điều chỉnh phù hợp.

Nếu không can thiệp kịp thời, Việt Nam có nguy cơ trải qua một đại dịch cận thị

Tại tọa đàm, Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Văn Huy, Phó Giám đốc Chuyên môn Bệnh viện Mắt Trung ương cho hay, tại Việt Nam, tỷ lệ mắc cận thị đã tăng mạnh, đặc biệt ở trẻ em khu vực thành thị. Các nghiên cứu cho thấy 26,6% học sinh trung học ở khu vực thành thị và 14,2-16,3% ở khu vực nông thôn mắc cận thị thể hiện sự khác biệt đáng kể giữa hai khu vực. Sự phân hóa này có thể lý giải bởi sự khác biệt về các yếu tố môi trường, giáo dục và lối sống.

Theo Phó Giám đốc Chuyên môn Bệnh viện Mắt Trung, hệ thống giáo dục mang tính cạnh tranh của Việt Nam, nhấn mạnh vào việc học nhiều giờ tại lớp, và việc sử dụng ngày càng tăng các thiết bị kỹ thuật số cho học tập và giải trí, đã làm trầm trọng thêm vấn đề, đặc biệt là sau đại dịch Covid-19. Nếu không có can thiệp kịp thời, Việt Nam có nguy cơ trải qua một đại dịch cận thị tương tự các quốc gia láng giềng như Trung Quốc, nơi hơn 80% học sinh trung học mắc cận thị. Tại Đông Á và Đông Nam Á, quá trình đô thị hóa, thời gian làm việc nhìn gần kéo dài và giảm thời gian hoạt động ngoài trời đã đẩy nhanh quá trình khởi phát bệnh.

Phó Giám đốc Chuyên môn Bệnh viện Mắt Trung Nguyễn Văn Huy chỉ ra rằng, cận thị ngày càng có ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe cộng đồng. Với sự phụ thuộc ngày càng tăng vào kính gọng, kính chỉnh hình giác mạc và liệu pháp atropine, điều này gây ra áp lực tài chính đáng kể cho các gia đình sinh sống ở khu vực thành thị. Việt Nam có bối cảnh đặc thù trong quản lý cận thị và hệ thống y tế có thể đối mặt với nhiều thách thức trong việc giải quyết các biến chứng lâu dài của cận thị nặng, như bong võng mạc và tăng nhãn áp, những bệnh lý đòi hỏi can thiệp chuyên sâu ngay lập tức. Các khu vực nông thôn đặc biệt khó khăn sẽ bị hạn chế khả năng tiếp cận với các chuyên gia chăm sóc mắt được đào tạo và các phương pháp điều trị kiểm soát cận thị.

Chia sẻ tại tọa đàm, từ góc độ quản lý tại một bệnh viện của thành phố Hà Nội, Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Đình Phúc, Giám đốc Bệnh viện đa khoa Đống Đa (Hà Nội) cho hay, trong quá trình khám, chữa bệnh, Bệnh viện này đã tiếp nhận số lượng lớn người bệnh mắc các bệnh lý về mắt, trong đó tật khúc xạ chiếm tỷ lệ đáng kể. Qua theo dõi số liệu hằng năm, số ca mắc tật khúc xạ có xu hướng gia tăng rõ rệt, đặc biệt ở nhóm bệnh trẻ tuổi.

Theo bác sĩ Đình Phúc, thực tế cho thấy, người bệnh trẻ đến bệnh viện khám chủ yếu có hai nhóm: Nhóm thứ nhất là những trường hợp đến khám vì lý do khác hoặc khám sức khỏe định kỳ và tình cờ được phát hiện có tật khúc xạ. Nhóm thứ hai là những người tự nhận thấy các dấu hiệu bất thường về thị lực nên chủ động đến khám, qua đó được phát hiện ra và điều trị.

Bác sĩ Phúc cũng chỉ rõ, hiện nay vẫn có những trường hợp người bệnh tự ý sử dụng kính mua sẵn trên thị trường, thậm chí lựa chọn kính chủ yếu vì yếu tố thời trang mà không được khám và đo khúc xạ, cắt kính đúng chuyên môn. Điều này có thể ảnh hưởng đến thị lực cũng như làm chậm quá trình phát hiện và điều trị bệnh.

Cùng với đó, không ít trường hợp được phát hiện bệnh muộn, vượt quá khả năng điều trị của bệnh viện. Với những trường hợp này, bệnh viện phải chuyển người bệnh đến các cơ sở chuyên khoa mắt cấp cơ bản hoặc cấp chuyên sâu để tiếp tục thăm khám và điều trị chuyên sâu.

Đối với công tác chuyển tuyến, để bảo đảm hiệu quả điều trị, ông cho rằng cần xây dựng hệ thống dữ liệu nhãn khoa liên thông giữa các tuyến y tế. Khi người bệnh được chuyển từ từ cấp cơ bản lên cấp chuyên sâu hoặc ngược lại, toàn bộ thông tin về quá trình khám, chẩn đoán, điều trị và theo dõi sẽ được cập nhật đầy đủ. Điều này không chỉ giúp bác sĩ ở các tuyến có đầy đủ dữ liệu để đưa ra quyết định điều trị phù hợp mà còn bảo đảm tính liên tục trong quản lý người bệnh.

Đặc biệt, trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân thì việc mỗi người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử và được khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm sẽ tạo nền tảng quan trọng để phát hiện sớm, quản lý lâu dài và kiểm soát hiệu quả các bệnh lý về mắt, trong đó có tật khúc xạ.

Chuyển thông điệp từ “đo kính để nhìn rõ” sang “quản lý cận thị để bảo vệ thị lực lâu dài”

Từ góc nhìn của một bác sĩ trực tiếp khám, điều trị, chia sẻ về việc cần làm gì để nâng cao nhận thức của cộng đồng về nguy cơ biến chứng của cận thị cao và tầm quan trọng của việc khám, theo dõi mắt định kỳ, Tiến sĩ, bác sĩ nội trú Hoàng Thanh Tùng, Phó Trưởng Phòng khám Đa khoa cơ sở Cầu Giấy, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội; Giảng viên Bộ môn Mắt-Khúc xạ nhãn khoa, Trường đại học Y Hà Nội cho rằng, điều cần thay đổi trước hết là nhận thức của cộng đồng về cận thị, đặc biệt là cận thị cao.

Nhiều người vẫn cho rằng cận thị chỉ là vấn đề nhìn mờ, chỉ cần đeo kính đúng số hoặc phẫu thuật khúc xạ là đã giải quyết được. Tuy nhiên, cận thị cao là một yếu tố nguy cơ kéo dài suốt đời, có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như thoái hóa hoàng điểm do cận thị, tân mạch hắc mạc, rách hoặc bong võng mạc, glôcôm và tổn thương thị thần kinh. Vì vậy, thông điệp cần chuyển từ “đo kính để nhìn rõ” sang “quản lý cận thị để bảo vệ thị lực lâu dài”. Trẻ em cần được theo dõi tốc độ tăng số kính, chiều dài trục nhãn cầu và các yếu tố nguy cơ tiến triển. Người trưởng thành bị cận thị cao, kể cả khi số kính đã ổn định hoặc đã phẫu thuật khúc xạ, vẫn cần khám mắt định kỳ để đánh giá võng mạc, hoàng điểm, thị thần kinh và nhãn áp.

Tại tọa đàm, dưới góc nhìn của một doanh nghiệp có gần 14 năm hoạt động trong lĩnh vực kính áp tròng, bà Trịnh Phương Thúy, Đồng sáng lập, Giám đốc điều hành Kính áp tròng Vivimoon đã chia sẻ về tiêu chuẩn an toàn quốc tế trong sản xuất và kiểm định sản phẩm điều chỉnh khúc xạ; quy trình đăng ký lưu hành tại Việt Nam và trách nhiệm của doanh nghiệp trong hướng dẫn sử dụng an toàn, cung cấp thông tin minh bạch cho người dùng.

Theo bà Thúy, phần lớn hiện nay, người sử dụng kính áp tròng là học sinh, sinh viên và những người trẻ đi làm. Họ lựa chọn kính áp tròng không chỉ vì yếu tố thẩm mỹ, mà còn bởi sự tiện lợi trong học tập, làm việc và các hoạt động thể thao hằng ngày và nhu cầu này đang tăng nhanh.

“Trong thời đại số ngày nay, dưới tác động của mạng xã hội, các xu hướng quốc tế và những người có tầm ảnh hưởng, nhu cầu sử dụng kính áp tròng sẽ còn tiếp tục gia tăng. Và khi nhu cầu đã hình thành, nếu người trẻ không mua ở nơi này thì họ vẫn có thể tìm mua ở rất nhiều nơi khác; trong nước không bán thì vẫn có thể đặt hàng xách tay hoặc mua trực tuyến từ nước ngoài. Vì vậy, câu hỏi không còn là ‘có nên sử dụng kính áp tròng hay không? mà là làm thế nào để người dân sử dụng kính áp tròng một cách đúng và an toàn’. Và điều chúng ta cần làm không phải là ngăn cản, mà là trang bị kiến thức để người dùng biết lựa chọn đúng sản phẩm và sử dụng đúng cách”, bà Thúy bày tỏ.

Theo bà Thúy, bảo vệ thị lực cho cả một thế hệ cần sự chung tay của các y bác sĩ, bệnh viện, chuyên gia và cơ quan quản lý để cùng nâng cao nhận thức cộng đồng, và cùng xây dựng một thị trường minh bạch, nơi kính áp tròng được nhìn nhận đúng với giá trị của nó - một giải pháp thị lực lành mạnh và an toàn, khi được sản xuất đạt chuẩn và sử dụng đúng cách.

Tại tọa đàm, tham luận và các ý kiến thảo luận thống nhất cho rằng, những năm gần đây, tật khúc xạ ở Việt Nam gia tăng nhanh và có xu hướng trẻ hóa rõ rệt. Từ chỗ được nhìn nhận chủ yếu như vấn đề của lứa tuổi học đường, cận thị và các tật khúc xạ khác đang mở rộng nhanh sang nhóm học sinh cuối cấp, sinh viên và người lao động trẻ tại khu vực đô thị - những người có thời gian tiếp xúc màn hình kéo dài, cường độ học tập và làm việc cao, ít thời gian hoạt động ngoài trời. Đây là nhóm dân số đang bước vào giai đoạn lao động, học tập và sáng tạo mạnh nhất, vì vậy suy giảm thị lực không chỉ là vấn đề y tế mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số.

Song song với thực trạng đó, nhu cầu sử dụng các giải pháp điều chỉnh khúc xạ ngày càng đa dạng như: kính gọng, kính áp tròng, kính chỉnh hình giác mạc ban đêm (ortho- K) và phẫu thuật khúc xạ. Trong đó, kính áp tròng được quản lý như một trang thiết bị y tế theo Nghị định 98/2021/NĐ-CP, phải được cấp số lưu hành và đáp ứng tiêu chuẩn an toàn trước khi đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, trên thị trường vẫn tồn tại sản phẩm không rõ nguồn gốc, không được cấp phép; trong khi hiểu biết của người dùng trẻ về tiêu chuẩn an toàn, chỉ định chuyên môn và thói quen sử dụng đúng cách còn nhiều khoảng trống...

Từ những kiến giải khoa học và kinh nghiệm thực tiễn được trao đổi tại tọa đàm, các cơ quan chức năng có thêm cơ sở để hoàn thiện đồng bộ thể chế, chính sách về chăm sóc thị lực học đường và cộng đồng; các cơ sở y tế, cơ sở đào tạo có thêm dữ liệu phục vụ công tác tầm soát, tư vấn và điều trị; người dân, nhất là thế hệ trẻ, được tiếp cận thông tin đầy đủ, có kiểm chứng để chủ động phòng ngừa tật khúc xạ và lựa chọn các giải pháp chăm sóc thị lực an toàn, được cấp phép.