Vết hằn trên gốc cây Thủ Lệ

Hôm nay đi ngang hồ Thủ Lệ, tôi bất giác nhìn về gốc cây quen. Ông Trường không còn ở đó.

Trên thân cây gồ ghề vẫn còn vết hằn chạy vòng quanh. Đó là dấu của vòng dây thép ngày trước, nơi ông dùng để treo chiếc gương soi và khay đồ nghề với vài chiếc kéo, tông-đơ, dao cạo, lược, chổi phủi tóc... Chừng ấy món đồ đã làm nên một hiệu cắt tóc lề đường suốt mấy mươi năm.

Ông Trường người Nam Định, năm nay chừng 76-77 tuổi. Từ giữa những năm chín mươi của thế kỷ trước, ông lên Hà Nội sống bằng khoảng vỉa hè dưới những bóng cây sát mép hồ này.

Tôi cắt tóc ở chỗ ông đã nhiều năm. Ông làm chậm và kỹ. Cắt xong thường đứng lùi lại, ngắm nghía kỹ càng rồi mới đưa kéo sửa thêm vài nhát. Cắt tóc, cạo mặt người lớn 30 nghìn đồng, trẻ con 20 nghìn. Cỡ chục năm qua, giá gần như chẳng đổi. Hồi mới học cấp ba, con tôi thường cắt ở những tiệm sang trọng, tốn cả trăm nghìn, nhưng sau khi biết ông, thấy vừa cẩn thận vừa rẻ nên cứ quen chân chạy ra gốc cây Thủ Lệ.

Đến nhiều thành quen, giữa chúng tôi có thêm những câu chuyện không đầu không cuối: Chuyện quê nhà, chuyện con cái, chuyện giá cả đắt đỏ của Hà Nội, chuyện World Cup, SEA Games... Thi thoảng có tờ báo, tôi mang qua biếu ông để mọi người chuyền tay nhau đọc lúc chờ đợi.

Một hiệu tóc nhỏ ven hồ như thế cũng là một góc sinh hoạt của phố. Khách ngồi chờ trên chiếc ghế đá sát bờ hồ, dưới bóng râm mát rượi, tiếng kéo lách cách xen trong gió thổi mặt hồ và tiếng xe cộ ngoài xa. Người trả tiền rồi đi, người tiếp theo lặng lẽ bước tới ngồi xuống. Vài lần cắt là nhớ mặt, rồi thành quen: Ông biết con khách năm nay thi đại học, khách hay tin con ông đã vào miền trong lập nghiệp. Mọi thứ bình thường đến mức chẳng ai nghĩ có ngày mình sẽ nhớ.

Từ nghề vỉa hè ấy, ông Trường nuôi hai con học xong đại học, rồi dành dụm mua được mảnh đất nhỏ ở Hòa Khánh, Đà Nẵng để dưỡng già. Mười lăm nghìn đồng, hai mươi nghìn đồng, ba mươi nghìn đồng... Những đồng tiền nhỏ gom lại từ biết bao mái đầu đã đủ làm điểm tựa cho thế hệ sau và một chốn về lúc tuổi xế chiều.

Ông Trường từng bảo tôi, đến tháng 7/2026 này sẽ tăng giá lên 35 nghìn đồng vì đọc báo thấy Nhà nước tăng lương cơ sở. Nói vậy nhưng tôi biết với ông, tăng năm nghìn là chuyện chắc phải đắn đo từ lâu.

Rồi ông chưa kịp tăng giá.

Hà Nội lập lại trật tự vỉa hè. Khoảng lề đường ấy không còn chỗ để kê ghế, treo gương. Ông thu dọn đồ đạc trở về Nam Định, để rồi vào miền trung sống cùng con cháu. Một đô thị lớn đương nhiên cần vỉa hè thông thoáng, trật tự, thành phố buộc phải thay đổi. Có điều, sau mỗi cuộc đổi thay, nếp sống cũ cứ lặng lẽ lui dần.

Chỗ ông Trường giờ đã trống. Không còn chiếc gương treo, không còn khay kéo. Băng ghế đá công viên vẫn ở đó, dòng người vẫn qua lại vội vã. Chỉ trên thân cây già còn một vết hằn sâu vòng quanh. Chẳng mấy ai để ý. Nhưng tôi biết nơi đây từng có vòng dây thép, chiếc gương soi và một ông già cần mẫn mưu sinh.

Một ngày nào đó, vỏ cây sẽ dày lên. Vết hằn ấy rồi cũng mờ đi. Đó là cách một thành phố đi qua thời gian: Cái mới đến, cái cũ lặng lẽ rời đi, chẳng để lại gì ngoài dấu vết rất nhỏ mà phải những người quen thật để ý mới nhận ra.

Tôi cũng đã lướt qua, mà rồi không đừng được ngoái nhìn gốc cây lần nữa. Chợt như nghe văng vẳng bên tai tiếng lách cách của một thời không xa...

Có thể bạn quan tâm

“Mày chơi với anh một vụ không?”

Thi thoảng, anh Tùng gọi tôi: “Mày chơi với anh một vụ không?”. “Chơi” là làm chung một dự án về di sản. Tôi đến, nghe anh giãi bày những ý tưởng, anh thường kèm câu “các cụ nhà mình oách đấy chứ”. Theo con mắt thị trường của tôi, ý tưởng của anh thường như hái sao trên trời, chín phần khó, may ra một phần ăn. Tôi động viên rồi không tham gia. Anh vẫn làm. Bữa sau, anh lại gọi.

Nhà có ba “Chúa”

Những năm trước, trong một chuyến ra đảo Phú Quốc, tôi tình cờ nghe được giọng nói xứ Thanh đặc trưng giữa sóng nước trùng khơi. Sự đồng điệu nơi đất khách quê người đã “kết duyên” cho chúng tôi biết nhau. Anh là Trịnh Văn Khiêm, một người con của vùng biển Sầm Sơn (Thanh Hóa), hiện định cư tại Khu 3, đặc khu Phú Quốc (An Giang).

Người ở lại trong đêm

Tôi biết đến câu chuyện ấy trong một đêm ở Bệnh viện E, khi bản thân cũng đang cần đến sự chăm sóc của các y, bác sĩ. Giữa những lo lắng của riêng mình, tôi chú ý đến một người đàn ông trung niên. Bác không phải người nhà bệnh nhân, cũng chẳng quen biết gì với cháu sinh viên vừa gặp tai nạn giao thông được mình đưa vào cấp cứu.

Khách nước ngoài “đi chợ” Việt. Ảnh: NGUYỆT ANH

Người chạy chợ

Thành, bốn mươi mốt tuổi, kiếm sống bằng nghề dẫn khách nước ngoài đi chụp ảnh chợ Hà Nội. Khách tìm thấy tour trên Airbnb (nền tảng phục vụ du lịch), đăng ký rồi đeo máy ảnh theo cậu luồn giữa những hàng rau, hàng cá. Cậu vẫn đùa mình cũng là người chạy chợ.

Phở Ngô Sapa. Ảnh: NAM NGUYỄN

Bữa ăn sáng và lời nói thầm

Chuyến công tác vùng cao hôm ấy cực kỳ thuận lợi, chúng tôi xuất hành trở về Hà Nội sớm hơn dự kiến. Xe khởi hành khi đất và người Lào Cai còn chưa thức giấc. Miền đất vùng biên xa xôi còn ẩn mình trong bóng tối cứ lùi xa dần theo từng vòng quay của bánh xe.

Mưu sinh trên sông. Ảnh: SONG ANH

Người cửa sông

“Mới đó mà đã hơn 17 năm rồi...”, anh Lê Văn Thức mở đầu câu chuyện bằng một tiếng thở dài, nhưng ánh mắt lại lấp lánh sự bình yên của một người đã đi qua giông bão.

Ảnh: SONG ANH

Chiếc hộp nhỏ cuối hành lang

Một chiều đầu thu, Minh trở lại Trường tiểu học Đông Ngạc sau gần 20 năm. Cổng trường vẫn ở đó, chỉ có Minh là đã khác. Cậu ngoại 30, có một gia đình nhỏ và những đứa con đang ở đúng cái tuổi ngày trước cậu từng ngồi trong những phòng học này. Đứng trước cổng trường, ký ức tưởng đã ngủ yên bỗng trở về: Tiếng trống, mùi nắng trên sân, những chiếc áo trắng tung tăng giờ ra chơi và một người phụ nữ thường xuất hiện ở cuối hành lang, tay cầm chiếc chổi, mái tóc điểm bạc.

Người đi sau đoàn

Chuyến xe hôm ấy khởi hành muộn, lý do cũng chẳng có gì lạ. Một đứa trẻ chuẩn bị đi thì bỗng dưng đau bụng (mà cơn đau kiểu ấy của trẻ thì nó đến một cách thường xuyên nhưng cũng đầy bất ngờ). Chẳng ai lường trước được. Lại nữa, một người mẹ bỗng dưng quên đồ của con. Đứa trẻ 5 tuổi không thể thiếu bất cứ cái gì mà người phụ nữ chu đáo đã dày công chuẩn bị. Thế là chuyến đi ra khỏi thành phố trễ nửa tiếng.

Cụ già đầu ngõ

Cụ già đầu ngõ

Bà già ngồi trước ngõ gần như suốt ngày. Sáng cũng thấy bà, chiều cũng thấy bà, có hôm tôi đi về quá mười giờ đêm vẫn thấy cái dáng nhỏ thó ấy ngồi trên chiếc ghế nhựa thấp, trước mặt là túi len, lúc nào bà cũng đan len. Tôi vẫn nghĩ nó là thói quen luôn chân luôn tay của lớp người thế hệ trước.

Hồn Tổ quốc khắc nên hình đất nước

Hồn Tổ quốc khắc nên hình đất nước

Sau 30 phút ngồi cabin cáp treo, chúng tôi lên tới “nóc nhà Đông Dương”. Ngắm nhìn và chụp ảnh mãn nguyện, chúng tôi lục tục giục nhau “xuống núi”. Ông Kim Lãm, người “tổ chức” nhóm lên đỉnh Phan Xi Phăng, xua tay vội vã: “Hôm nay là thứ 6. Điều đặc biệt sắp xảy ra”…

Thịt luộc mắm tép. Ảnh: SONG ANH

Mắm tép

Mâm cơm có thêm bát mắm tép. Vị ngọt thanh xen lẫn chua nhẹ vừa chạm đầu lưỡi. Đĩa rau muống luộc xanh mướt, bốc lên làn khói mỏng.