Chiều nay đứng chờ ở sảnh chung cư, tôi tình cờ bắt gặp một cô gái đang dạy mẹ cách sử dụng thang máy. Cô chỉ cách quẹt thẻ, chọn số tầng, rồi dặn đi dặn lại: “Nhà mình ở tầng 16 nha. Mẹ nhớ số 16 là được”. Bà mẹ chăm chú nhìn theo tay con gái, gật đầu, lại hỏi thêm gì đó. Thấy có người nhìn sang, cô gái bất giác nhỏ giọng lại. Người mẹ cũng quay đi, giả vờ như không có chuyện gì. Cả hai đều mang dáng vẻ ngại ngùng.
Tôi quay người ngắm mấy con số đang nhảy trên bảng điện tử, tránh cho hai mẹ con cảm giác có người đang để ý. Nhưng câu chuyện nhỏ ấy cứ khiến tôi nghĩ ngợi.
Hẳn nhà nào có người lớn tuổi thì cũng từng trải qua cảnh tương tự. Dạy ba mẹ sử dụng điện thoại cảm ứng, cách gửi một tấm hình, nhận cuộc video, tìm lại tin nhắn vừa đọc. Có khi vừa chỉ xong, quay đi một lát đã nghe hỏi lại. Đôi lúc cần giải thích đến lần thứ ba, thứ tư mà “người học” vẫn nhấn nhầm, quên mất thao tác đầu tiên. Một chiếc điện thoại nhỏ xíu mà chứa bao nhiêu thứ cần nhớ.
Bây giờ, con cháu còn phải dặn dò ông bà, cha mẹ đủ điều để tránh bị lừa đảo. Đừng bấm vào đường dẫn lạ. Đừng đọc mã OTP cho người khác. Đừng vội tin ai đó gọi điện tự xưng là công an, ngân hàng… Có những lời dặn phải nhắc đi nhắc lại, bởi người lớn tuổi đôi khi mất cảnh giác ngoài đường, lại dễ tin tưởng một giọng điệu lịch sự, một tấm hình người quen trên màn hình.
Mọi thứ thay đổi nhanh quá. Người ta nói về thế giới phẳng, về trí tuệ nhân tạo, về những công nghệ có thể làm thay con người bao việc. Mỗi ngày mở mắt ra lại có thêm một điều mới cần học. Trong cuộc chạy đua ấy, người lớn tuổi cố gắng hết sức vẫn có thể bị bỏ lại phía sau. Họ học cách đặt xe, thanh toán hóa đơn, lấy số thứ tự khám bệnh, quét mã ở quán ăn… Những thứ người trẻ thao tác trong vài giây, đôi khi lại là cả một buổi tập luyện của cha mẹ.
Tôi chợt nghĩ, ngày xưa, chính những người “chậm tiếp thu” ấy đã dạy chúng ta vô số điều hay ho. Từ cách cầm chiếc muỗng ăn cơm, xỏ chân vào đôi dép cho đúng, cài từng chiếc nút áo, đến chuyện qua đường phải nhìn trước ngó sau. Một đứa trẻ có thể hỏi lại cùng một câu đến hàng chục lần. Cha mẹ đã kiên nhẫn trải qua những năm tháng ấy, để khi lớn lên, chúng ta chẳng mấy ai còn nhớ nữa...
Vai trò lặng lẽ đổi chiều. Đứa con năm xưa từng được mẹ cầm tay nắn từng nét chữ, nay lại hướng dẫn mẹ thao tác trên màn hình. Chỉ khác là đứa trẻ ngày ấy không hề xấu hổ vì mình chưa biết, còn người mẹ hôm nay phải lấy hết can đảm mới dám phiền con vài điều…
Bạn có từng nghe những câu này trong gia đình chưa: “Con chỉ mẹ mấy lần rồi mà!”, “Sao ba cứ bấm lung tung vậy?”, “Thôi, đưa đây con làm cho nhanh!”. Những câu ấy có khi bật ra trong lúc đang nhăn nhó gấp việc, chẳng hề có ý trách móc. Nhưng người nghe chắc ít nhiều có chút chạnh lòng. Bởi đâu ai muốn mình chậm chạp, vụng về, nhất là trước mặt những đứa con mà mình từng là chỗ dựa cho chúng.
Khi thang máy dừng ở tầng 16, cửa vừa mở, cô gái lại ghé sát mẹ, khe khẽ nói thêm điều gì đó. Người mẹ gật đầu, đáp bằng một giọng rất nhỏ: “Mẹ biết rồi...”.
Tôi không biết bà có thật sự nhớ hết những điều con vừa hướng dẫn hay không. Có thể ngày mai bà sẽ lại quên cách quẹt thẻ lên tầng, phân vân trước hàng nút lạnh lẽo. Nhưng mong là, nếu có phải hỏi thêm lần nữa, bà vẫn sẽ được nghe giọng nói dịu dàng của con...
Trong rất nhiều điều chúng ta học được khi trưởng thành, có một điều không dễ chút nào: Học cách kiên nhẫn với chính những người đã từng cùng mình lớn lên.
