Mới đây Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định danh mục 10 công nghệ chiến lược và danh mục hai nhóm với 30 sản phẩm công nghệ chiến lược cho thấy quyết tâm và nỗ lực tạo dựng nền tảng công nghệ chiến lược, nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh quốc gia.
Việc ban hành danh mục công nghệ chiến lược và nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược được xem là bước đi quan trọng nhằm định hướng phát triển khoa học, công nghệ quốc gia trong dài hạn. Đây không chỉ là cơ sở để tập trung nguồn lực đầu tư mà còn giúp xác định những lĩnh vực ưu tiên cần thúc đẩy để tạo lợi thế cạnh tranh.
Nghiên cứu, phát triển và làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược với tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng cao, có khả năng thay thế nhập khẩu và xuất khẩu sẽ hỗ trợ hình thành một số ngành công nghiệp chiến lược có năng lực cạnh tranh quốc tế, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và tự chủ công nghệ quốc gia.
Thực tiễn cho thấy nhiều đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp cũng đã tập trung vào các hướng phát triển công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược như: công nghệ số, robot và tự động hóa, sinh học và y sinh tiên tiến, năng lượng và vật liệu tiên tiến, chíp bán dẫn, biển, đại dương và lòng đất… Triển khai các giải pháp nâng cao năng lực nghiên cứu, ứng dụng, hướng tới phát triển trở thành trung tâm nghiên cứu đẳng cấp thế giới; đẩy mạnh thương mại hóa kết quả nghiên cứu và đóng góp thiết thực cho mô hình tăng trưởng kinh tế dựa trên tri thức.
Tuy nhiên, để phát triển và làm chủ công nghệ chiến lược ở nước ta vẫn còn là một hành trình dài từ nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng đến đáp ứng yêu cầu thị trường.
Thực tế cho thấy, việc tổ chức thực hiện phát triển công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược vẫn còn lúng túng, chưa tạo được chuyển biến thực chất, chưa có sản phẩm công nghệ chiến lược nào được triển khai bài bản, gắn chặt với yêu cầu của từng ngành, lĩnh vực, địa phương, doanh nghiệp, tạo ra giá trị hiện hữu và đóng góp rõ nét vào phát triển kinh tế.
Vai trò của doanh nghiệp và thị trường trong phát triển công nghệ chiến lược chưa được phát huy đầy đủ. Đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo còn phân tán; liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp còn lỏng lẻo; phần lớn vẫn là các trường đại học, viện nghiên cứu, nhà khoa học đưa ra sản phẩm nghiên cứu trước mà thiếu những bài toán lớn từ phía doanh nghiệp đặt hàng theo hình thức “cầu đi trước cung”.
Để mục tiêu làm chủ công nghệ chiến lược thành hiện thực, đòi hỏi trong công tác quản lý nhà nước cần có các cơ chế, chính sách theo hướng khuyến khích mạnh mẽ doanh nghiệp đầu tư vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đưa doanh nghiệp thật sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái công nghệ.
Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và dẫn dắt, xây dựng cơ chế triển khai cụ thể, lựa chọn đúng các dự án trọng điểm và tập trung nguồn lực đủ mạnh cho từng lĩnh vực ưu tiên. Các bộ quản lý ngành cần phối hợp chặt chẽ với các tập đoàn, doanh nghiệp hàng đầu, viện nghiên cứu, trường đại học để hình thành chuỗi giá trị công nghệ chiến lược; từ nghiên cứu-phát triển, thử nghiệm-ứng dụng, đến sản xuất-thương mại hóa. Cùng với đó, cần sớm hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo đủ mạnh, đủ mở và linh hoạt để kết nối hiệu quả giữa nghiên cứu với thị trường.
Đáng chú ý, công tác đào tạo, thu hút, trọng dụng nhân lực cần đi trước một bước để sớm hình thành đội ngũ nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đầu ngành, có khả năng dẫn dắt nghiên cứu, tiến tới làm chủ các công nghệ chiến lược. Các cơ sở nghiên cứu cần đổi mới mạnh mẽ theo hướng lấy doanh nghiệp và thị trường làm trung tâm; đề tài nghiên cứu hướng đến khả năng ứng dụng và thương mại hóa thay vì chỉ phục vụ mục tiêu công bố khoa học.
Đối với các doanh nghiệp, cần xác định là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; không chỉ là nơi ứng dụng công nghệ mà còn trở thành trung tâm quá trình nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ; đổi mới tư duy đặt ra những bài toán lớn để đặt hàng nghiên cứu; tham gia vào quá trình xây dựng hạ tầng nghiên cứu, nhất là các lĩnh vực công nghệ chiến lược mà Chính phủ đã xác định nhằm từng bước hiện thực hóa mục tiêu đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tiến tới làm chủ công nghệ chiến lược.
