Ông Lê Việt Anh, Tổng Thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam cho biết: Năm 2025, hồ tiêu tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong nhóm gia vị xuất khẩu của Việt Nam, đạt hơn 247.000 tấn, chiếm 59,3% tổng lượng gia vị xuất khẩu với kim ngạch 1,66 tỷ USD trên tổng kim ngạch gia vị 2,1 tỷ USD.
Tuy nhiên, Việt Nam cũng nhập khẩu hơn 42.000 tấn hồ tiêu, kim ngạch 266,2 triệu USD, tăng 16,2% về lượng và 51,1% về kim ngạch so năm 2024.
Xu hướng này một mặt cho thấy vai trò trung tâm của Việt Nam trong chế biến và tái xuất hồ tiêu nhưng mặt khác cũng thể hiện nguồn cung nội địa thiếu hụt trong khi nhu cầu xuất khẩu duy trì ở mức cao.
“Mùa vụ thu hoạch năm 2026 dự báo sẽ gặp nhiều bất lợi về thời tiết và dịch bệnh trên cây trồng khiến năng suất nhiều vùng trồng chỉ đạt mức trung bình, nhất là tại các vườn già cỗi và hạn chế đầu tư kỹ thuật. Đánh giá sơ bộ sản lượng vụ tiêu 2026 sẽ giảm khoảng 15-20% so với năm 2025. Điều này đặt ra yêu cầu duy trì và tăng nguồn cung để phục vụ xuất khẩu do nhu cầu của thế giới đối với mặt hàng này vẫn tiếp tục tăng”, ông Việt Anh nhấn mạnh.
Cùng với hồ tiêu, nhiều năm qua ngành hàng điều cũng đối mặt với bài toán thiếu nguyên liệu trầm trọng.
Theo Hiệp hội Điều Việt Nam, hiện nay Việt Nam nhập khẩu gần 90% điều nguyên liệu, nguồn cung trong nước chỉ ở mức hơn 10%. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu điều đạt kỷ lục hơn 5,2 tỷ USD nhưng kim ngạch nhập khẩu nguyên liệu lên đến khoảng 4,5 tỷ USD.
Đáng chú ý, ngành điều Việt Nam nhập khẩu điều thô chủ yếu từ Campuchia và Bờ Biển Ngà trong khi cả hai quốc gia cung ứng này đều đang chuyển hướng mạnh sang chế biến sâu, từng bước giảm xuất khẩu nguyên liệu thô.
Riêng Bờ Biển Ngà hiện có 37 cơ sở chế biến với tổng công suất thiết kế khoảng 830.000 tấn và đặt mục tiêu đến năm 2030 chế biến trong nước 50% sản lượng điều thông qua việc triển khai thêm khoảng 10 dự án mới, dự kiến bổ sung công suất 200.000 tấn.
Điều này cho thấy rủi ro đứt gãy nguồn cung nguyên liệu cho ngành điều Việt Nam, từ đó làm giảm lợi thế cạnh tranh, thậm chí khó giữ vững vị trí xuất khẩu hạt điều hàng đầu thế giới.
Đối với ngành hàng dừa, năm 2025 cũng ghi nhận đà tăng trưởng ấn tượng khi vượt thanh long vươn lên vị trí số 2 trong xuất khẩu rau quả với mức tăng 36,6%, đạt kim ngạch gần 534 triệu USD.
Tuy nhiên theo Hiệp hội Dừa Việt Nam, nguồn cung không ổn định là một trong những nguyên nhân khiến ngành hàng này phát triển thiếu bền vững. Nhiều thời điểm doanh nghiệp trong nước phải nhập khẩu dừa để giữ hợp đồng xuất khẩu dẫn đến lợi nhuận bị bào mòn, thậm chí mất uy tín vì hợp đồng giao chậm.
Chủ tịch Hiệp hội Dừa Việt Nam Nguyễn Thị Kim Thanh cho rằng, cần nâng cao chất lượng giống cây trồng để tăng năng suất, chất lượng dừa phục vụ xuất khẩu. Thực tế, giống là yếu tố nền tảng của mọi giải pháp an toàn. Một giống tốt có thể giảm 40-60% rủi ro sâu bệnh và chi phí phòng trừ, giúp cây sinh trưởng ổn định, cho năng suất và phẩm chất cao dù gặp biến động thời tiết.
Ngoài ra, để phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại đang chuyển sang ưu tiên các sản phẩm xanh, sạch, có truy xuất nguồn gốc, đòi hỏi ngành dừa phải thích ứng bằng những phương thức canh tác bền vững, quản lý dịch hại tổng hợp và bảo vệ thực vật theo hướng an toàn.
Thực tiễn từ ngành điều, dừa hay nhiều ngành hàng khác cho thấy tự chủ nguyên liệu không chỉ là câu chuyện của từng doanh nghiệp hay từng ngành hàng mà dần trở thành bài toán chiến lược của cả ngành nông nghiệp.
Khi nguồn cung bên ngoài ngày càng biến động, chính sách cần đi trước một bước, từ quy hoạch vùng nguyên liệu, cơ chế khuyến khích liên kết dài hạn đến tín dụng, đầu tư giống, công nghệ và chế biến tại chỗ.
Khi kiểm soát tốt đầu vào, xuất khẩu nông sản Việt Nam sẽ chủ động hơn về chất lượng, chi phí và vị thế trên thị trường quốc tế.
