Phát biểu khai mạc tọa đàm “Trái dừa phát thải thấp, giải pháp canh tác, thị trường và thu nhập bền vững”, Tiến sĩ Lê Văn Đông, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long nhấn mạnh, dừa là cây công nghiệp chủ lực của tỉnh. Đến nay, tỉnh có hơn 120.000ha dừa đứng đầu cả nước về diện tích, giá trị xuất khẩu ước đạt 700 triệu USD.
Đây là diễn đàn kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất, nhằm thúc đẩy mô hình sản xuất dừa xanh, giảm phát thải khí nhà kính, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường, đồng thời nâng cao thu nhập cho người trồng dừa
Tại buổi tọa đàm, các chuyên gia cho rằng, nông nghiệp hiện nay không còn được đánh giá chủ yếu dựa trên sản lượng, mà ngày càng chịu tác động mạnh từ các tiêu chí về chất lượng, minh bạch và phát triển bền vững. Những cam kết toàn cầu về biến đổi khí hậu, cùng các quy định mới của thị trường quốc tế, đang trực tiếp tác động đến từng sản phẩm nông nghiệp, trong đó có trái dừa.
Tại Trung Quốc, thị trường tiêu thụ khoảng 4 tỷ trái dừa mỗi năm cũng đang chuyển từ nhập khẩu số lượng lớn sang nhập khẩu có kiểm soát, ưu tiên truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và sản xuất an toàn, bền vững. Các thị trường Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Đông đều có xu hướng tương tự.
Tiến sĩ Lê Hoàng Thế, Tổng Giám đốc VOS Holdings, cho rằng chuyển từ canh tác truyền thống sang canh tác dựa trên dữ liệu là xu hướng tất yếu. Thực tế sản xuất dừa tại Việt Nam vẫn còn manh mún, phân tán, dựa nhiều vào kinh nghiệm, thiếu dữ liệu, trong khi thị trường lại yêu cầu minh bạch đầu vào, đầu ra, truy xuất theo lô và đo lường phát thải.
Các công cụ như Carbon Footprint, hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm tra và truy xuất nguồn gốc là công cụ giúp người trồng dừa, hợp tác xã và doanh nghiệp quản lý sản xuất hiệu quả hơn, giảm rủi ro và nâng cao giá trị sản phẩm.
Theo Tiến sĩ Đoàn Văn Công, Trung tâm Nghiên cứu Thích ứng biến đổi Khí hậu và Hỗ trợ phát triển cộng đồng, Đại học Trà Vinh, phát thải trong canh tác dừa chủ yếu đến từ việc sử dụng phân bón và vật tư đầu vào chưa hợp lý, quản lý nước tưới chưa tối ưu và chưa tận dụng hiệu quả phụ phẩm.
Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy, quản lý dinh dưỡng cây dừa hợp lý có thể giảm 20-30% lượng phân bón mà không làm giảm năng suất, đồng thời giảm phát thải khí N₂O, một khí nhà kính có cường độ cao.
Bên cạnh đó, dừa là cây lâu năm, sinh khối lớn. Việc trồng xen, phủ đất, tăng hàm lượng hữu cơ không chỉ giúp giảm phát thải mà còn tăng khả năng hấp thụ carbon, mở ra tiềm năng tham gia các chương trình carbon trong tương lai.
Cũng tại buổi hội thảo, các chuyên gia cho rằng, liên kết chuỗi giá trị là điều kiện tiên quyết để phát triển mô hình dừa phát thải thấp. Việc triển khai cần được thực hiện theo hướng thí điểm, quy mô phù hợp, lộ trình từng bước, làm chắc từ đầu, tránh nóng vội. Tổ hợp tác, hợp tác xã, đóng vai trò then chốt trong mô hình dừa phát thải thấp.
