Vì một cuộc sống thuận tiện và an toàn hơn
7 giờ sáng, anh Vũ Anh Tuấn, kiến trúc sư ở Hai Bà Trưng (Hà Nội), mở ứng dụng đặt xe để đi làm. Chỉ vài giây, ứng dụng đã hiển thị thời gian xe đến, giá cước và lộ trình dự kiến. Anh không biết rằng phía sau màn hình ấy là hàng loạt mô hình AI đang tính toán cùng lúc: dự đoán nhu cầu đi lại theo khung giờ, phân bổ tài xế theo cả cự ly lẫn tuyến đường phù hợp và ước lượng thời gian di chuyển dựa trên tình trạng thực tế của con phố anh sắp đi qua.
Có thể thấy, đối với người dân, lợi ích dễ nhận thấy nhất của AI trong giao thông nằm ở sự tiện lợi và khả năng tối ưu hóa thời gian di chuyển. Cùng với đó, AI còn góp phần quan trọng trong việc nâng cao an toàn giao thông. Thông qua hệ thống camera thông minh và các thuật toán nhận dạng hình ảnh, nhiều hành vi vi phạm như vượt đèn đỏ, đi sai làn, đi ngược chiều, không đội mũ bảo hiểm, không thắt dây an toàn... có thể được phát hiện nhanh chóng và chính xác. Theo Thạc sĩ Bùi Minh Tuấn, giảng viên Trường đại học Luật (Đại học Quốc gia Hà Nội), việc hình thành một môi trường giao thông mà mọi hành vi đều được giám sát liên tục sẽ góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông, từ đó giảm nguy cơ tai nạn.
Trong lĩnh vực vận tải công cộng, AI đang góp phần nâng cao chất lượng phục vụ hành khách. Công nghệ này cho phép dự báo nhu cầu đi lại, tối ưu hóa lộ trình xe buýt, điều chỉnh tần suất phương tiện và cung cấp thông tin chính xác về thời gian đến và đi của các chuyến xe. Khi giao thông công cộng trở nên thuận tiện hơn, người dân sẽ có thêm động lực để giảm sử dụng phương tiện cá nhân, qua đó góp phần giảm áp lực giao thông đô thị và cải thiện môi trường sống.
Nếu với người dân, AI mang lại sự tiện lợi và an toàn thì đối với các cơ quan quản lý đây là công cụ quan trọng giúp nâng cao hiệu quả điều hành giao thông. Tại nhiều quốc gia, hệ thống giao thông thông minh đã trở thành “bộ não số” của các đô thị hiện đại. Việt Nam cũng đang đi theo xu hướng đó khi từng bước xây dựng các trung tâm điều hành giao thông tích hợp dữ liệu từ camera, cảm biến, hệ thống đèn tín hiệu và nhiều nguồn dữ liệu khác. Nhờ khả năng phân tích dữ liệu lớn, AI có thể nhanh chóng phát hiện ùn tắc, tai nạn hoặc các tình huống bất thường để đưa ra cảnh báo và đề xuất phương án điều phối phù hợp.
Một trong những bước tiến đáng chú ý là việc ứng dụng AI trong công tác xử lý vi phạm giao thông. Theo thông tin từ Cục Cảnh sát giao thông, các hệ thống camera AI hiện đã có khả năng nhận diện nhiều hành vi vi phạm và tự động chuyển dữ liệu về trung tâm xử lý. Điều này giúp giảm đáng kể khối lượng công việc thủ công, đồng thời nâng cao độ chính xác và tính minh bạch trong xử phạt.
Việc xử lý vi phạm trên môi trường số cũng tạo ra sự thay đổi lớn trong phương thức làm việc của lực lượng thực thi pháp luật. Thay vì phải bố trí số lượng lớn cán bộ trực tiếp làm nhiệm vụ trên đường, nhiều hoạt động giám sát có thể được thực hiện từ các trung tâm điều hành hiện đại. Theo đánh giá của các chuyên gia, đây là xu hướng tất yếu của hoạt động quản lý giao thông trong thời đại số.
Thêm nữa, AI trong giao thông còn có giá trị chiến lược đối với an ninh quốc gia, hỗ trợ bảo đảm an ninh, trật tự. Thông qua khả năng nhận dạng biển số xe, truy vết hành trình phương tiện và phát hiện những dấu hiệu bất thường, các hệ thống này đang trở thành nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ công tác phòng chống tội phạm. Khi một phương tiện nằm trong danh sách cần theo dõi xuất hiện tại một địa điểm cụ thể, hệ thống có thể gửi cảnh báo gần như tức thời tới lực lượng chức năng. Điều này giúp rút ngắn đáng kể thời gian truy xét đối tượng, hỗ trợ điều tra các vụ việc liên quan đến trật tự xã hội, tai nạn giao thông hoặc các hành vi phạm pháp khác.
Ngoài ra, ông Nguyễn Anh Vũ, chuyên gia về AI Tạo sinh IoT nhận định rằng sự kết hợp giữa dữ liệu giao thông, dữ liệu dân cư và các nền tảng AI sẽ tạo nên một hệ sinh thái giám sát hiện đại, giúp nâng cao đáng kể năng lực phòng ngừa và ứng phó với các nguy cơ đe dọa an ninh. Các trung tâm chỉ huy tích hợp AI đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát và bảo vệ các mục tiêu trọng điểm như sân bay, cảng biển, khu công nghiệp và các đầu mối giao thông quan trọng bằng cách kết hợp nhiều dữ liệu khác nhau trong thời gian thực.
Dữ liệu giao thông thời gian thực còn có thể hỗ trợ hiệu quả cho công tác chỉ huy, điều phối lực lượng và triển khai phương án ứng phó trong những tình huống khẩn cấp như thiên tai, dịch bệnh hoặc các sự cố có quy mô lớn. Đây là giá trị thường ít được nhắc đến nhưng lại có ý nghĩa lâu dài đối với năng lực quản trị quốc gia.
Để tạo bước phát triển đột phá
Mặc dù đã đạt được những kết quả bước đầu, song các chuyên gia cho rằng Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để phát triển AI trong lĩnh vực giao thông và cần học hỏi nhiều từ các quốc gia khác để tối ưu hóa việc áp dụng AI trong giao thông nước ta.
Một trong những mô hình được nhắc đến nhiều là Singapore. Quốc đảo này đã xây dựng thành công hệ thống giao thông dựa trên dữ liệu thời gian thực, cho phép quản lý hiệu quả lưu lượng xe, thu phí điện tử và dự báo nhu cầu đi lại của người dân. Điều cốt lõi trong kinh nghiệm của Singapore là cách xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung và cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý.
Trong khi đó, Trung Quốc đem lại bài học về quy mô triển khai. Nhiều thành phố lớn tại quốc gia này đã ứng dụng AI để điều khiển giao thông, quản lý vận tải công cộng và phát triển các nền tảng giao thông thông minh với lượng dữ liệu rất lớn. Việc mạnh dạn đầu tư hạ tầng số và tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ tham gia phát triển giải pháp là kinh nghiệm đáng tham khảo đối với Việt Nam.
Riêng về an toàn giao thông thì Nhật Bản là đất nước nổi bật. Quốc gia này tập trung phát triển các hệ thống hỗ trợ lái xe tiên tiến, công nghệ dự báo nguy cơ tai nạn và các giải pháp bảo dưỡng dự đoán cho phương tiện. Trong bối cảnh số lượng ô-tô tại Việt Nam đang tăng nhanh, đây sẽ là những kinh nghiệm có giá trị thực tiễn cao.
Một vấn đề khác được nhiều học giả nhấn mạnh là xây dựng kiến trúc dữ liệu thống nhất và nguồn nhân lực chất lượng cao. PGS, TS Đỗ Văn Dũng - Chủ tịch Hội Ô-tô và Thiết bị động lực Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, AI đang mở ra cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào lĩnh vực xe thông minh và giao thông hiện đại. Tuy nhiên, để nắm bắt cơ hội này, Việt Nam cần tiếp tục đầu tư cho nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực AI, phát triển các doanh nghiệp công nghệ trong nước và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn dữ liệu quốc gia.
Có thể nói rằng, ứng dụng AI trong giao thông không chỉ là câu chuyện đổi mới công nghệ. Đây là quá trình tạo dựng một nền tảng phát triển mới, trong đó người dân được hưởng lợi từ sự an toàn và thuận tiện hơn, các cơ quan chức năng nâng cao hiệu quả quản lý, còn quốc gia có thêm công cụ quan trọng để bảo đảm an ninh, quốc phòng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Với định hướng đúng đắn cùng sự đầu tư bài bản, AI hoàn toàn có thể trở thành động lực quan trọng thúc đẩy quá trình hiện đại hóa hệ thống giao thông Việt Nam trong những năm tới.
Một lợi ích quan trọng khác là khả năng kết nối và khai thác dữ liệu. Khi các cơ sở dữ liệu về đăng ký phương tiện, đăng kiểm, xử lý vi phạm và điều hành giao thông được liên thông, cơ quan quản lý có thể xây dựng bức tranh toàn diện về tình hình giao thông để đưa ra quyết sách chính xác hơn. Đây cũng là nền tảng cho quá trình xây dựng chính quyền số và quản trị hiện đại.
