Mục tiêu không chỉ là tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian, mà còn nâng cao năng lực khám, chữa bệnh (KCB) và chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân ngay tại địa bàn cư trú.
Phát huy vai trò của tuyến đầu
Bộ Nội vụ và ngành y tế đã ban hành nhiều văn bản định hướng việc sắp xếp lại các cơ sở y tế theo địa giới hành chính mới. Một trong những nguyên tắc quan trọng được nhấn mạnh là việc sắp xếp tổ chức phải bảo đảm hoạt động KCB không bị gián đoạn, đồng thời giữ vững vai trò của y tế cơ sở trong chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân. Các trạm y tế xã, phường sẽ tiếp tục được duy trì và tổ chức lại phù hợp với quy mô dân số, điều kiện địa lý của từng địa phương, trực thuộc trực tiếp UBND cấp xã, đồng thời vẫn chịu sự quản lý chuyên môn của ngành y tế. Mỗi đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp phải bảo đảm có ít nhất một trạm y tế. Mô hình này giúp rút ngắn khoảng cách quản lý, tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở trong tổ chức các hoạt động chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Ngoài ra, nhiều chức năng chuyên môn trước đây tập trung ở tuyến huyện cũng được chuyển giao dần xuống tuyến cơ sở. Theo định hướng mới, trạm y tế không chỉ thực hiện nhiệm vụ y tế dự phòng mà còn có thể triển khai nhiều kỹ thuật KCB cơ bản như xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh đơn giản, chăm sóc bệnh mạn tính, phục hồi chức năng… từng bước trở thành “bệnh viện thu nhỏ” tại cộng đồng.
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan nhiều lần nhấn mạnh, hệ thống y tế cần chuyển mạnh từ tư duy “chữa bệnh” sang “chăm sóc sức khỏe toàn diện”, trong đó y tế cơ sở là tuyến phòng thủ đầu tiên bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, việc sắp xếp tổ chức bộ máy phải gắn với nâng cao năng lực chuyên môn, đầu tư cơ sở vật chất và tăng cường chuyển giao kỹ thuật cho tuyến dưới.
Trên thực tế, nhiều địa phương đã chủ động triển khai sắp xếp, kiện toàn mạng lưới y tế phù hợp với điều kiện địa bàn và yêu cầu phục vụ nhân dân. Thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện sắp xếp lại 38 trung tâm y tế khu vực, gồm 168 trạm y tế trực thuộc Sở Y tế, chuyển thành 168 trạm y tế xã, phường trực thuộc UBND cấp xã. Sau khi sắp xếp, các trạm y tế trở thành đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc chính quyền địa phương, có con dấu và tài khoản riêng, chịu trách nhiệm trực tiếp cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân.
Ở nhiều địa phương khác, việc sắp xếp hệ thống y tế cũng được triển khai theo hướng liên kết chặt chẽ giữa tuyến trên và tuyến dưới. Các bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến Trung ương hỗ trợ chuyên môn, chuyển giao kỹ thuật và luân phiên cử cán bộ y tế về tuyến cơ sở nhằm nâng cao năng lực chẩn đoán và điều trị tại chỗ.
Tại Đồng Nai, ngành y tế đã tiến hành rà soát, sắp xếp lại mạng lưới các cơ sở KCB công lập tinh gọn nhưng hiệu quả hơn. Theo Giám đốc Sở Y tế Đồng Nai Đỗ Thị Nguyên, các trung tâm y tế cấp huyện (cũ) được củng cố cả về tổ chức và chuyên môn, trong khi hệ thống trạm y tế xã tiếp tục được duy trì nhằm bảo đảm chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân ngay tại địa bàn cư trú. Tỉnh cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý y tế, từng bước xây dựng hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử và kết nối dữ liệu giữa các cơ sở KCB nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, tạo điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi hơn.
Ở khu vực miền núi phía bắc, đơn cử tỉnh Cao Bằng cũng kiện toàn hệ thống y tế cơ sở phù hợp đặc thù địa hình và dân cư phân tán. “Trước mắt còn rất nhiều khó khăn bởi đặc thù và những hạn chế lâu nay ở cấp cơ sở. Tới đây, ngành y tế địa phương tập trung củng cố hoạt động của các điểm trạm y tế cấp xã, tăng cường đào tạo và luân phiên cán bộ y tế từ tuyến tỉnh, tuyến huyện (cũ) xuống hỗ trợ chuyên môn cho tuyến cơ sở. Tuy sắp xếp để giảm cấp quản lý, song vẫn bảo đảm chất lượng KCB ban đầu”, bà Mã Hồng Lam, Trưởng phòng Tổ chức cán bộ, Sở Y tế Cao Bằng cho biết. Nhờ đó, nhiều dịch vụ y tế trước đây chỉ thực hiện tại bệnh viện tuyến trên nay đã được triển khai ngay tại địa phương, giúp người dân vùng sâu, vùng xa giảm đáng kể chi phí đi lại và thời gian KCB.
Một điểm đáng chú ý là nhiều địa phương đã triển khai hiệu quả mô hình kết nối KCB từ xa (telemedicine). Thông qua hệ thống hội chẩn trực tuyến, các bác sĩ tuyến dưới có thể tham khảo ý kiến chuyên môn của bác sĩ tuyến trên trong quá trình chẩn đoán và điều trị, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ y tế ngay tại cơ sở.
Củng cố “lá chắn” chăm sóc sức khỏe nhân dân
Mặc dù bước đầu đạt được kết quả tích cực, việc sắp xếp tổ chức y tế vẫn đối mặt không ít thách thức. Khó khăn lớn nhất là thiếu nhân lực y tế trình độ cao tại tuyến cơ sở, đặc biệt ở các vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa. Nhiều trạm y tế vẫn chưa có đủ bác sĩ hoặc thiếu trang thiết bị cần thiết để triển khai các kỹ thuật KCB cơ bản.
Đưa con gái 9 tuổi tới trạm y tế cắt chỉ khâu vết thương sau khi bị ngã, chị Hoàng Thị Thơ ở phường Trà Lý (Hưng Yên) chia sẻ, thỉnh thoảng ốm, sốt mới đến trạm KCB vì gần nhà. Điều dưỡng Nguyễn Thị Yến cho biết mỗi lần bùng phát dịch, đợt tiêm chủng vất vả hơn, công việc hằng ngày không nhiều áp lực như ở bệnh viện. Cơ số thuốc cấp phát theo bảo hiểm y tế không nhiều, nên một số bệnh thông thường nhân viên y tế trạm có thể xử lý được nhưng không có thuốc, buộc phải chuyển tuyến.
Để khắc phục tình trạng này, các chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Đó là tăng cường chính sách thu hút và giữ chân nhân lực y tế tại tuyến cơ sở: nâng cao chế độ đãi ngộ, tạo điều kiện phát triển nghề nghiệp cho đội ngũ y bác sĩ công tác tại địa phương, đặc biệt ở vùng khó khăn; tiếp tục mở rộng các chương trình chuyển giao kỹ thuật và đào tạo liên tục giữa các tuyến, giúp đội ngũ y tế cơ sở nâng cao trình độ chuyên môn; đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất và trang thiết bị cho trạm y tế. Việc trang bị các thiết bị chẩn đoán cơ bản như máy siêu âm, xét nghiệm nhanh, X-quang kỹ thuật số… sẽ giúp tuyến cơ sở nâng cao khả năng phát hiện và điều trị bệnh sớm.
“Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực y tế đóng vai trò ngày càng quan trọng. Hồ sơ sức khỏe điện tử, hệ thống quản lý dữ liệu bệnh nhân và các nền tảng KCB từ xa giúp nâng cao hiệu quả quản lý, người dân tiếp cận dịch vụ y tế sớm, nhanh chóng và thuận tiện hơn ngay từ cơ sở”, PGS, TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai đề xuất.
Bên cạnh đó, việc hoàn thiện cơ chế tài chính và chính sách bảo hiểm y tế cũng là yếu tố quan trọng giúp khuyến khích người dân sử dụng dịch vụ KCB tại tuyến cơ sở, giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến trên.
Việc sắp xếp tổ chức y tế không đơn thuần là tinh giản bộ máy hay sáp nhập đơn vị, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện hệ thống y tế theo hướng lấy người dân làm trung tâm, như cách nói hình ảnh của một vị đại biểu Quốc hội là “củng cố lá chắn bảo vệ sức khỏe ngay trước hiên nhà”. Kỳ vọng của đội ngũ thày thuốc ở cơ sở là khi trung tâm, các điểm trạm y tế được giao về cấp xã quản lý sẽ được quan tâm, hỗ trợ nhiều hơn từ bảo đảm cơ sở vật chất, đầu tư trang thiết bị cho đến tăng cường nhân lực. Bộc bạch thiệt thòi của đội ngũ nhân viên trạm y tế cấp xã ít có cơ hội đi học nâng cao trình độ, bác sĩ Hà Ánh Nguyệt, trạm y tế phường Trà Lý (Hưng Yên) bày tỏ mong muốn sẽ được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao tay nghề để đáp ứng tốt hơn yêu cầu công việc.
Những mô hình đang được triển khai tại nhiều địa phương cho thấy khi hệ thống y tế cơ sở được củng cố cả về tổ chức, nhân lực và công nghệ, người dân có thể tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng ngay tại nơi sinh sống. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe ban đầu mà còn góp phần xây dựng một hệ thống y tế công bằng và bền vững hơn.
Cùng với hoàn thiện thể chế nhằm cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, hệ thống y tế cơ sở khi được tăng cường đầu tư và thúc đẩy chuyển đổi số kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng vững chắc của mạng lưới chăm sóc sức khỏe quốc gia, góp phần bảo vệ và nâng cao sức khỏe toàn dân trong bối cảnh phát triển mới của đất nước.
