80 năm vun đắp mạch nguồn tri thức

Trải qua hai cuộc kháng chiến đến ngày hòa bình, các thế hệ nhà giáo và học sinh ngôi trường chung của Liên khu 5, nay là Trường THPT chuyên Lê Khiết, tiếp tục sứ mệnh đào tạo nhân tài, đội ngũ trí thức cống hiến cho quê hương, đất nước.

Những năm tháng hào hùng

Trải qua gần 30 năm chiến tranh khốc liệt, chuyển dời nhiều nơi tránh bom đạn, nay dấu vết trường xưa với phòng học dựng bởi tranh tre, nứa lá đã không còn. Nhưng những năm tháng kháng chiến gian lao của bao thế hệ thầy, cô cùng học sinh Trường trung học Lê Khiết vẫn lưu lại vẹn nguyên trong ký ức và hiện hữu qua từng trang sử truyền thống đầy tự hào.

Khai giảng niên khóa đầu tiên ngày 1/10/1945, Trường trung học Lê Khiết bắt đầu với hai lớp đệ nhất niên và đệ nhị niên. Từ một trường tỉnh, nhà trường đón nhận học sinh cả Liên khu 5, từ thành phố Đà Nẵng đến cực Nam Trung Bộ.

Giữa làn bom đạn những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, ngôi trường đã đào tạo khoảng 3.400 học sinh, trong đó gần 1.000 học sinh trung học cùng nhiều cán bộ học vấn cao tham gia trên chiến trường, cơ quan, đoàn thể kháng chiến Khu 5 và tỉnh Quảng Ngãi. Một số giáo viên, học sinh được đào tạo ở chiến khu Việt Bắc và nước ngoài để tăng cường cán bộ khoa học kỹ thuật phục vụ kháng chiến, cũng như chuẩn bị cho công cuộc kiến thiết đất nước sau chiến tranh.

Toàn quốc kháng chiến, giáo viên nơi đây đào tạo cho hậu phương nhiều cán bộ, người lính, sĩ quan dũng cảm, am hiểu chiến lược, chiến thuật bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ. “Toàn thể thầy, trò Trường Lê Khiết tình nguyện nhập ngũ. Xin đặt nhà trường dưới sự chỉ huy của Bộ Tư lệnh Liên khu 5…”, lời thề sắt son ấy đi qua hai cuộc kháng chiến vì độc lập dân tộc. Chuyện cô giáo, liệt sĩ Trần Thị Cúc Hoa cùng 17 học sinh bị vùi trong khói lửa; thầy Trần Đạo, Vũ Lân và học sinh Lê Đăng Bảng hy sinh ở chiến trường và nhiều câu chuyện chưa bao giờ cũ.

Từ học đường đến chiến trường, những năm 1950, các thế hệ học sinh nhà trường đều chung chí hướng “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng”. Tham gia “Tiểu đoàn dân quân Lê Khiết”, “phong trào học sinh tòng quân”, “Xếp bút nghiên tình nguyện tòng quân”… thầy và trò Trường trung học Lê Khiết có mặt trên từng mặt trận giải phóng, phục vụ chiến trường miền nam, Tây Nguyên, chiến dịch Điện Biên Phủ… Những trí thức trẻ tham gia chế tạo cơ giới, pháo binh, kỹ thuật, vô tuyến điện, ra-đa, binh chủng đặc công, địa chất, chế tạo vũ khí phục vụ chiến trường Liên khu 5. Bước chân hành quân cùng đồng bào, chiến sĩ in dấu qua bao núi sông, bao trận chiến cùng đồng đội.

Có sá gì một viên đạn phải không anh

Ta nằm xuống ấm êm lòng đất mẹ…

Lời thơ ấy vang vọng trong tâm thức và nhiều giáo viên, học sinh đã trở thành những nhà hoạt động chính trị, chuyên gia khoa học, giáo sư, tiến sĩ, sĩ quan quân đội mẫu mực, dũng cảm trên các chiến trường B, C, K.

Chiến tranh kết thúc, họ lại tham gia ngay vào công cuộc kiến thiết quê hương, đất nước. Dẫu ngày đầu gian khó, tàn tích bom đạn sau chiến tranh dọc dài trên những vùng đất, Anh hùng Lao động Nguyễn Xuân Bao cùng các nhà khoa học thực hiện cụm công trình bản đồ Địa chất và Khoáng sản Việt Nam tỷ lệ 1:500.000. Đây là nền tảng hoạch định chiến lược xây dựng và phát triển công nghiệp khai khoáng của quốc gia. Ông được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh cho những cống hiến to lớn ấy. Dẫu kinh qua nhiều nơi công tác, nhưng ngôi trường Liên khu 5 vẫn luôn là một phần đời đáng nhớ: “Ngôi trường tranh tre nứa tạm nhưng đã nuôi dưỡng tinh thần học tập, khát khao kiến thức. Đến năm 1955, tôi tập kết ra bắc tham gia vào lớp nghề nghiệp về địa chất đầu tiên và luôn nhớ về một thời gian khó”.

Ở tuổi hơn 90, GS, TSKH Phương Lựu vẫn không quên ký ức những buổi học thời chiến gian nan suốt sáu năm học ở Trường trung học Lê Khiết Liên khu 5. Vừa học, vừa sơ tán tránh bom đạn, thầy, cô sống bình dị, luôn tận tụy, hết lòng vì học trò. Sự hy sinh cao quý ấy giúp ông thêm ý chí, khát vọng lớn để cống hiến cho nước nhà cùng những công trình khoa học có giá trị. “Phong cách giảng dạy, lối sống giản dị của các thầy, cô thấm vào thế hệ chúng tôi, như một lẽ tự nhiên”, ông bồi hồi trải lòng.

Tiếp nối truyền thống, đóng góp nguồn nhân lực chất lượng cao

Do hoàn cảnh lịch sử đất nước, sau quãng thời gian dừng hoạt động, năm 1990, Trường trung học Lê Khiết, tỉnh Quảng Ngãi được tái lập, nối tiếp truyền thống vẻ vang năm xưa, trở thành trường chuyên cùng sứ mệnh đào tạo trí thức, nhân tài cho đất nước.

Sinh thời, Thủ tướng Phạm Văn Đồng luôn dành sự quan tâm đặc biệt và coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, là tương lai của dân tộc. Những chuyến về thăm quê, tình cảm của nhà lãnh đạo đất nước với ngôi trường chuyên Lê Khiết luôn đậm tình, sâu sắc. “Nghề dạy học là nghề cao quý nhất trong những nghề cao quý, nghề sáng tạo nhất trong những nghề sáng tạo”, lời căn dặn của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng vẫn khắc sâu trong tâm trí thầy trò nhà trường.

Trong 80 năm qua, đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học được đào tạo từ ngôi trường đã thành công trên nhiều lĩnh vực chính trị, quân sự, văn hóa, kinh tế… Những cây cổ thụ, những tên tuổi lớn từng giảng dạy, học tập dưới ngôi trường Liên khu 5 Lê Khiết: nguyên Chủ tịch nước Trần Đức Lương; các Giáo sư, Tiến sĩ Châu Diệu Ái, Lê Xuân Tú, Quách Đăng Triều, Phạm Duy Hiển, Hoàng Tụy, Cao Chi… đã cống hiến tài năng mình cho sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước.

Giữa khuôn viên trường hoa giấy rực rỡ quanh năm, bức tượng chí sĩ yêu nước Lê Tựu Khiết gắn kết bao lớp học trò tiếp nối mạch nguồn lịch sử. Vọng nhìn chân dung người chí sĩ từng đỗ cử nhân, sau đó từ quan và tích cực tham gia phong trào Duy Tân, năm 1908 tham gia phong trào chống thuế và bị xử tử, mỗi thầy, cô giáo, học sinh soi chiếu, sửa mình, nỗ lực vun đắp mạch nguồn tri thức. Nhiều năm qua, nhà trường được đầu tư cơ sở vật chất khang trang, thiết bị hiện đại phục vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Trường đã đào tạo hơn 12.660 học sinh, hàng trăm học sinh đậu thủ khoa kỳ thi đại học, các giải quốc tế và khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Từ chiếc nôi này, nhiều tài năng được vun bồi và thành danh: Các Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hội, Trần Thái An Nghĩa, Nguyễn Ấn Bình, Nguyễn Thị Thu Hà, Trần Hoàng Dũng, Lê Trần Thế Duy, Nguyễn Hữu Thịnh, Nguyễn Minh Quân, Nguyễn Văn Sơn… hiện đang giảng dạy các trường đại học, Viện nghiên cứu trong nước và ở nước ngoài.

Tiếp nối truyền thống trường Liên khu 5, ý chí, khát vọng trở thành những trí thức trẻ, tài năng hội nhập quốc tế, đóng góp nguồn nhân lực trẻ chất lượng cao cho đất nước tiếp tục được hun đúc dưới mái trường. Trong giai đoạn chuyển mình lịch sử của dân tộc hiện nay, Trường THPT chuyên Lê Khiết xây dựng hệ giá trị, nền tảng mới phù hợp thời đại và hội nhập quốc tế. “Gìn giữ truyền thống, với tấm lòng tận tâm, khát vọng, tôi cùng các giáo viên trẻ tiếp thu kiến thức, nền tảng mới để dựng xây, hình thành những giá trị mới”, thầy Lương Ngọc Thành, Bí thư Đoàn trường chia sẻ.

Đào tạo, vun đắp đội ngũ trí thức hội nhập quốc tế cùng tầm nhìn thời đại, nhà trường tập trung nâng cao chất lượng, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại; hơn 80% cán bộ, giáo viên sẽ có trình độ tiến sĩ, thạc sĩ; giảng dạy song ngữ các môn chuyên khoa học tự nhiên; nâng cao tỷ lệ học sinh đạt giải quốc gia, quốc tế. Hiệu trưởng Trần Quang Hồng khẳng định: Từ bề dày lịch sử, truyền thống, nhà trường tiếp nối khát vọng của nhiều thế hệ đi trước. Trường chuyên Lê Khiết đào tạo đội ngũ trí thức, nhà khoa học cho tỉnh Quảng Ngãi, khu vực miền trung-Tây Nguyên, mở rộng tầm nhìn, hướng đi mới sánh cùng các trường chuyên trong khu vực và cả nước. Đầu tư về con người, nhân lực, chọn lựa giáo viên có kinh nghiệm đào tạo, bề dày học vấn và tâm huyết với sự nghiệp giáo dục là nền tảng để nhà trường hiện thực hóa khát vọng trên hành trình xây dựng đội ngũ trí thức.