Trên bảng lương, thu nhập của rất nhiều người đã khá hơn năm trước. Nhưng ở chợ dân sinh, siêu thị hay quán ăn đầu ngõ, nhiều người lại có chung cảm giác cuộc sống vẫn chật vật như cũ. Thực tế, thu nhập của người lao động hiện chịu sức ép từ ba phía: Giá cả hàng thiết yếu tăng nhanh, chi phí tài chính lớn hơn và mức kỳ vọng tiêu dùng cũng thay đổi theo thu nhập.
Giá cả bào mòn thu nhập
6 giờ sáng tại một quán cơm sườn trên phố Khâm Thiên, TP Hà Nội, anh Hoàng Văn Dũng, nhân viên kỹ thuật của một doanh nghiệp tư nhân, ngồi lặng lẽ ăn sáng: "Mười mấy năm trước, một đĩa cơm sườn chỉ khoảng 10.000 đồng. Tô bún riêu cũng chỉ 10.000 - 12.000 đồng, phở cao lắm cũng chỉ 20.000 đồng. Bây giờ cơm sườn phổ biến 30.000 đồng/suất, còn bún riêu, hủ tiếu 35.000 - 40.000 đồng, phở đã lên 45.000 - 50.000 đồng/bát. Nhiều thứ đã tăng giá gấp ba lần".
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), thị trường lao động tiếp tục duy trì ổn định trong nửa đầu năm 2026. Thu nhập bình quân của người lao động đạt khoảng 9 triệu đồng/tháng, tăng 717.000 đồng so với cùng kỳ năm trước, tương đương gần 8,7%. Ở khu vực thành thị, mức thu nhập bình quân đạt 10,6 triệu đồng/tháng, khu vực nông thôn đạt 7,9 triệu đồng.
Đây là tín hiệu tích cực khi việc làm được mở rộng và thu nhập tiếp tục cải thiện sau giai đoạn kinh tế phục hồi. Tuy nhiên, những con số ấy chưa phản ánh đầy đủ cảm nhận của người dân về chất lượng cuộc sống.
Trong một khu chợ dân sinh ở nội thành Hà Nội, chị Nguyễn Thương, mẹ của một bé gái 6 tuổi, cẩn thận lựa từng mớ rau: "Cách đây vài năm, hai mẹ con chi tiêu khoảng 10 triệu đồng/tháng, chưa kể tiền khám, chữa bệnh phát sinh. Từ cuối năm ngoái đến nay, tiền cứ như mọc cánh. Hôm trước tôi mua vài loại rau, thấy giá cao quá nên hỏi thì chủ hàng cười hỏi lại “Lâu rồi chị không đi chợ à!””.
Những khoản tăng tưởng như rất nhỏ như thêm vài nghìn đồng cho mớ rau, vài nghìn đồng cho bữa sáng, vài chục nghìn đồng cho hóa đơn siêu thị, khi cộng dồn trong cả tháng lại tạo thành áp lực đáng kể đối với ngân sách của mỗi gia đình.
Trong sáu tháng đầu năm, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân tăng 4,38%. Đáng chú ý, giá cả nhiều nhóm hàng thiết yếu tăng cao hơn mức CPI chung. Nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,72%; dịch vụ ăn uống ngoài gia đình tăng 6,85%. Nhiều loại thực phẩm tươi sống, rau xanh và hàng tiêu dùng thiết yếu cũng tăng theo từng đợt.
Báo cáo Chỉ số Năng lực tài chính 2026 của Sun Life cho thấy, tới 84% số người Việt được khảo sát cho biết, lạm phát khiến việc trang trải chi phí hằng tháng trở nên khó khăn hơn. Chi phí sinh hoạt hiện là yếu tố tác động lớn nhất đến sức khỏe tài chính của các hộ gia đình.
Tương tự, nhiều hộ kinh doanh nhỏ cũng ghi nhận doanh thu cải thiện nhưng lợi nhuận thực tế không tăng tương ứng vì giá nguyên liệu, vận chuyển và chi phí sinh hoạt đều leo thang.
Theo Sun Life, có tới 33% người Việt dự định rút tiền tiết kiệm để chi tiêu hằng ngày, thuộc nhóm cao nhất trong sáu thị trường được khảo sát bao gồm Hong Kong (Trung Quốc), Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Việt Nam. Điều đáng lo hơn nữa là khi hộ gia đình không còn tích lũy, khoảng 23% cắt giảm cả những khoản chi thiết yếu, trong khi 12% phải tạm dừng các kế hoạch tiết kiệm cho tuổi nghỉ hưu.
Báo cáo "Sức khỏe tài chính và Niềm tin đầu tư của người Việt năm 2026" của Chứng khoán Thiên Việt cho thấy, chăm sóc sức khỏe và giáo dục con cái là hai mục tiêu tài chính dài hạn quan trọng nhất của các gia đình Việt Nam. Thế nhưng chỉ khoảng 27% số người được khảo sát đã xây dựng kế hoạch tài chính dài hạn rõ ràng. Phần lớn còn lại chưa xác định được lộ trình do không có phương án tích lũy cụ thể.
Gánh nặng từ lạm phát lối sống
Ngoài ra, theo ông Ngô Thành Huấn, Giám đốc Điều hành FIDT (công ty tư vấn đầu tư và quản lý tài sản), điều khiến nhiều người cảm thấy "kiếm nhiều hơn nhưng không khá hơn" không chỉ nằm ở giá cả. Một phần đến từ việc thu nhập tăng cũng kéo theo kỳ vọng tiêu dùng tăng.
Một người từng có thu nhập 10 triệu đồng/tháng có thể chấp nhận không ăn sáng, đi xe máy cũ, sử dụng gói internet giá rẻ, mua điện thoại bình dân, hạn chế bật điều hòa và vài năm mới đi du lịch một lần.
Khi thu nhập tăng lên 20-30 triệu đồng, nhiều khoản chi cũng thay đổi theo: Lựa chọn bữa ăn tốt hơn, đổi xe, nâng cấp điện thoại, cho con học thêm, sử dụng dịch vụ tiện ích nhiều hơn hay đi du lịch thường xuyên hơn.
Hiện tượng này được giới tài chính gọi là "lạm phát lối sống" (lifestyle inflation). Đó là do thu nhập tăng bao nhiêu thì mức chi tiêu cũng mở rộng tương ứng, khiến cảm giác "không bao giờ đủ" luôn tồn tại nếu thiếu kế hoạch quản lý tài chính.
Theo thống kê của Công ty chứng khoán Mirae Asset Việt Nam, nợ xấu hình thành mới trong quý I/2026 tại các ngân hàng niêm yết ước đạt hơn 53.400 tỷ đồng, tăng hơn 23% so với quý trước. Trong bối cảnh mặt bằng lãi suất cho vay nhích lên, nhiều khoản vay mua nhà, vay tiêu dùng hay vốn kinh doanh đều trở nên đắt đỏ hơn.
Bà Tạ Ngọc Phương Thảo, Giám đốc Quốc gia nền tảng dữ liệu và phân tích tài chính Investing tại Việt Nam, nhận định tăng trưởng thu nhập của người tiêu dùng đang bị bào mòn bởi hai yếu tố cùng lúc: Lạm phát hàng thiết yếu và chi phí trả nợ. Chính "áp lực kép" này khiến không ít người dù có thu nhập tăng nhưng vẫn chưa cảm nhận rõ sự cải thiện về mức sống.
Thu nhập danh nghĩa tăng là tín hiệu tích cực của nền kinh tế. Tuy nhiên, điều người dân cảm nhận mỗi ngày không chỉ là con số trên bảng lương mà còn là sức mua thực tế của đồng tiền. Thu nhập danh nghĩa tăng gần 9%, trong khi CPI tăng hơn 4%. Nhưng phần lớn chi tiêu tập trung vào các nhóm hàng thiết yếu có mức tăng cao hơn CPI chung, mức cải thiện về thu nhập thật của nhiều hộ gia đình thấp hơn đáng kể so với con số trên bảng lương.
Đầu tháng 7, sau cuộc họp của Ban Chỉ đạo điều hành giá, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã yêu cầu các bộ, ngành và địa phương kiểm soát tốt mặt bằng giá trong những tháng cuối năm, đồng thời tăng cường dự báo, cảnh báo sớm các yếu tố có thể gây áp lực lạm phát.
Ở góc độ người dân, chị Nguyễn Thương chia sẻ, trước mắt hằng tháng sẽ tích cực xem xét lại các khoản chi tiêu, cắt giảm những thứ không cần thiết để tránh lãng phí.
Thu nhập tăng là điều kiện cần để cải thiện mức sống, nhưng chưa phải điều kiện đủ. Khi giá hàng thiết yếu, chi phí tài chính và kỳ vọng tiêu dùng cùng gia tăng, tốc độ tích lũy của hộ gia đình có thể chậm lại dù bảng lương cao hơn trước. Vì vậy, mục tiêu nâng cao chất lượng sống không chỉ nằm ở việc tăng thu nhập mà còn ở việc kiểm soát lạm phát, giảm chi phí sinh hoạt và tạo điều kiện để người dân tích lũy tài sản trong dài hạn.
